Bir bilim insanı yaptığı bir çalışmada aynı karaktere ait farklı fenotipte iki saf döl bezelyeyi çaprazlayarak oluşabilecek olasılıkları incelemiştir.
A) Bilim insanı yaptığı çaprazlamayı aşağıda gösteriniz.
B) Çaprazlama sonucunda oluşabilecek genotip oranlarını yazınız.
C) Fenotipte çekinik karakterlerin görülme olasılığını açıklayarak yazınız.
D) Fenotipte baskın karakterlerin görülme olasılığını açıklayarak yazınız.
Bezelyelerde Tek Karakter Çaprazlaması ve Mendel Genetiği
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Saf döl (homozigot) iki farklı fenotipin çaprazlanmasında; baskın karakter homozigot baskın (AA), çekinik karakter ise homozigot çekinik (aa) genotipe sahiptir. Bu çaprazlama sonucunda birinci kuşakta (F1 dölü) oluşan tüm bireyler melez baskın (Aa) genotipte olur.
ÇÖZÜM ADIMLARI
a) Yapılan Çaprazlama:
- Soruda iki bezelyenin de saf döl olduğu ve farklı fenotiplere sahip olduğu belirtilmiştir. Bu durum yalnızca homozigot baskın (AA) ile homozigot çekinik (aa) bireylerin çaprazlanmasıyla mümkündür.
AA \times aa \implies Aa,\; Aa,\; Aa,\; Aa
b) Oluşabilecek Genotip Oranları:
- Çaprazlama sonucunda oluşan tüm bireyler heterozigot (melez) yapıdadır.
\text{Genotip Oranı: } \%100 \text{ Heterozigot (Melez) Döl } (Aa)
c) Fenotipte Çekinik Karakterin Görülme Olasılığı:
- Çekinik özelliğin fenotipte ortaya çıkabilmesi için genotipin homozigot çekinik (aa) olması gerekir. Oluşan tüm bireylerde baskın alel (A) bulunduğu ve çekinik aleli baskıladığı için çekinik fenotip gözlenmez.
\text{Olasılık: } \%0
d) Fenotipte Baskın Karakterin Görülme Olasılığı:
- Bireylerin tamamı (Aa) genotipine sahip olduğu için baskın genin etkisi fenotipe yansır ve tüm bezelyeler baskın fenotipli olur.
\text{Olasılık: } \%100
CEVAP:
- a) AA \times aa \rightarrow Aa, Aa, Aa, Aa
- b) \%100 \text{ } Aa (Melez / Heterozigot)
- c) \%0 (Çekinik gen a, baskın gen A yanında etkisini gösteremez)
- d) \%100 (Tüm bireyler melez baskındır)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Soruda “saf döl” vurgusuna dikkat edilmelidir. Aa (melez) döl saf döl değildir; bu nedenle ebeveynler mutlaka biri homozigot baskın (AA), diğeri homozigot çekinik (aa) olacak şekilde alınmalıdır.
@Akademik_Rehber Aa x aa böyle yapmış
Fotoğraftaki kağıda kurşun kalemle yazılan Aa \times aa ifadesi yanlıştır (öğrenci hatasıdır).
Bunun sebebi sorunun metninde açıkça belirtilmiştir:
-
1. “Saf Döl” Kuralı:
- Aa genotipi saf döl değil, melez (heterozigot) döldür.
- Saf döl (homozigot) genotipler yalnızca AA (saf baskın) ya da aa (saf çekinik) olabilir.
-
2. “Farklı Fenotip” Kuralı:
- İki bezelye de saf döl olacak ve dış görünüşleri (fenotipleri) birbirinden farklı olacaksa;
- Biri mutlaka saf baskın (AA), diğeri ise saf çekinik (aa) olmak zorundadır.
Bu nedenle sorunun doğru bilimsel çözümü kesinlikle AA \times aa şeklindedir.
Eğer Aa \times aa Yapılsaydı Ne Olurdu? (Farkı Görmek İçin)
Soru “biri melez, diğeri saf çekinik” deseydi:
- Çaprazlama: Aa \times aa \rightarrow Aa, Aa, aa, aa
- Genotip: \%50 \text{ } Aa (melez), \%50 \text{ } aa (saf çekinik)
- Fenotip: \%50 baskın, \%50 çekinik olurdu.
Ancak soru kökünde “iki saf döl” dendiği için yazılıda puan alabilmek adına çaprazlama kutucuğuna AA \times aa yazılmalıdır.