Bir ayakkabı imalathanesinde çalışan bir işçi alınan siparişi 24 günde tamamlayacaktır.
Buna göre, işçi çalışma hızını 2 kat artırırsa aynı siparişi kaç günde tamamlar?
Çözüm:
Bir İşçinin Siparişi Tamamlama Süresinin Hesaplanması
KULLANILAN FORMÜL:
Sabit bir iş miktarında çalışma hızı (v) ile işin bitirilme süresi (t) ters orantılıdır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Başlangıçtaki Durumu ve Toplam İşi Tanımlama
İşçinin ilk çalışma hızına v diyelim. Siparişi 24\text{ günde} tamamladığına göre toplam sipariş miktarı (W):
Adım 2 — Yeni Çalışma Hızını Hesaplama
Soruda işçinin hızını “2 katına çıkardığı” değil, “2 kat artırdığı” belirtilmiştir.
- Mevcut hız: v
- Hızdaki artış: 2v
- Yeni hız (v_{\text{yeni}}): v + 2v = 3v
Adım 3 — Yeni Süreyi Bulma
Toplam iş miktarı değişmediğinden (24v), yeni hızla işin kaç günde biteceğini bulmak için toplam işi yeni hıza böleriz:
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: 8\text{ gün}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Katına Çıkarmak ile Kat Artırmak Farkı
- Tanım: Bir büyüklüğü k katına çıkarmak onu k ile çarpmak demektir (k \cdot v). Bir büyüklüğü k kat artırmak ise mevcut değere kendisinin k katını eklemektir (v + k \cdot v = (k+1)v).
- Bu problemde: İşçi hızını 2\text{ kat} artırdığı için yeni hızı v + 2v = 3v olmuştur.
2. Ters Orantı
- Tanım: Biri artarken diğeri aynı oranda azalan büyüklükler arasındaki ilişkidir.
- Bu problemde: Hız 3\text{ katına} çıktığı için süre \frac{1}{3}\text{'ine} inmiş ve 24\text{ gün} yerine 8\text{ gün} sürmüştür.
SIK YAPILAN HATALAR:
“Kat Artırmak” İfadesini “Katına Çıkarmak” ile Karıştırmak
- Yanlış: Yeni hızı 2v alıp \frac{24}{2} = 12\text{ gün} bulmak.
- Doğru: Hızı 2v kadar artırıp v + 2v = 3v almak ve \frac{24}{3} = 8\text{ gün} bulmak.
- Neden yanlış: “2 kat artırmak”, mevcut hızın üzerine 2 katını eklemek anlamına gelir.
İşçi ve havuz problemlerinde benzer ters orantı mantığı içeren başka bir soru çözmemi ister misin?
