Bir araştırmacı 1 yıl süreyle K ve L şehirlerinde eşit uzunlukta ve zemine dik olacak şekilde yerleştirilen direklerin gölge boyunu kaydetmiştir.
Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) K şehri Ekvator ile Oğlak Dönencesi arasında yer alır.
B) L şehrinde birim yüzeye düşen enerji miktarı III numaralı tarihte en fazladır.
C) L şehrinde yıl boyunca gece-gündüz eşitliği yaşanır.
D) K ve L şehirlerinde yıl içerisinde gölge boyları hiçbir zaman eşit olamaz.
Mevsimlerin Oluşumu ve Gölge Boyu Grafiği Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Güneş ışınlarının bir noktaya düşme açısı büyüdükçe gölge boyu kısalır; ışınlar dik (90^\circ) açıyla geldiğinde gölge boyu sıfır olur. Güneş ışınlarının geliş açısının en büyük olduğu tarihte, birim yüzeye aktarılan güneş enerjisi miktarı en fazladır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Grafikteki 1 yıllık döngü incelendiğinde; 21 Mart ekinoksundan önceki I numaralı tarih 21 Aralık, III numaralı tarih 21 Haziran, IV numaralı tarih 23 Eylül ve V numaralı tarih 21 Aralık’tır.
- L Şehri: Gölge boyu yılda yalnızca bir kez, III (21 Haziran) tarihinde sıfır olmuştur. Yılda bir kez ve 21 Haziran’da gölgenin sıfır olması, L şehrinin Yengeç Dönencesi üzerinde bulunduğunu gösterir.
- K Şehri: Gölge boyu 21 Mart - 21 Haziran ve 21 Haziran - 23 Eylül arasında olmak üzere yılda iki kez sıfır olmuştur. Bu durum K şehrinin Ekvator ile Yengeç Dönencesi arasında yer aldığını gösterir.
Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) K şehri Güney Yarım Küre’de değil, Ekvator ile Yengeç Dönencesi arasında (Kuzey Yarım Küre’de) yer alır. (Yanlış)
- B) L şehrinde III numaralı tarihte (21 Haziran) gölge boyu sıfırdır; bu da güneş ışınlarının dik (90^\circ) açıyla geldiğini gösterir. Güneş ışınları dik geldiğinde birim yüzeye aktarılan enerji miktarı en fazladır. (Doğru)
- C) Yıl boyunca gece-gündüz eşitliği yalnızca Ekvator çizgisi üzerinde yaşanır; L şehri ise Yengeç Dönencesi üzerindedir. (Yanlış)
- D) K ve L grafik çizgileri yıl içerisinde birkaç noktada birbiriyle kesiştiği için gölge boyları eşitlenebilir. (Yanlış)
CEVAP: B) L şehrinde birim yüzeye düşen enerji miktarı III numaralı tarihte en fazladır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Dönenceler üzerine güneş ışınları yılda sadece 1 kez dik düşer (gölge boyu 1 kez sıfır olur). Dönenceler arasına ise yılda 2 kez dik düşer. Bir yerde gölge boyunun en kısa veya sıfır olduğu tarih, o yerin güneş enerjisini en yoğun aldığı tarihtir.
