Bir araştırma laboratuvarında ölçüm cihazlarının üzerine, cihazın adı ve ölçtüğü niceliğe ait aşağıdaki özellikler sırasıyla yazılacaktır:
• Cihazın adı
• Skaler ya da vektörel olması
• Temel ya da türetilmiş olması
• SI birimi
Cihazlara yapıştırılmak üzere hazırlanan aşağıdaki etiketlerdeki ifadelerden hangisindeki bilgiler bir arada doğrudur?
A) İvme ölçer - Vektörel - Temel - m/s^2
B) Termometre - Skaler - Türetilmiş - ^irc C
C) Dinamometre - Vektörel - Türetilmiş - kg
D) Kronometre - Vektörel - Temel - saniye
E) Ampermetre - Skaler - Temel - amper
Fiziksel Niceliklerin Sınıflandırılması ve Ölçüm Cihazları
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Fizikteki temel büyüklükler KISA MUZ (Kütle, Işık şiddeti, Sıcaklık, Akım şiddeti, Madde miktarı, Uzunluk, Zaman) kodlaması ile hatırlanır; tüm temel büyüklükler aynı zamanda skalerdir. Diğer tüm büyüklükler ise türetilmiştir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Cihazların ölçtüğü büyüklüklerin sınıflandırması ve SI birimleri incelendiğinde:
- A) İvme ölçer: İvme niceliğini ölçer. İvme vektörel bir büyüklüktür ancak temel değil, türetilmiş bir büyüklüktür (Hatalı).
- B) Termometre: Sıcaklık niceliğini ölçer. Sıcaklık skaler ve temel bir büyüklüktür; SI sistemindeki birimi ise santigrat (°C) değil, Kelvin (K)'dir (Hatalı).
- C) Dinamometre: Kuvvet (ağırlık) niceliğini ölçer. Kuvvet vektörel ve türetilmiştir ancak SI birimi kilogram (kg) değil, Newton (N)'dur (Hatalı).
- D) Kronometre: Zaman niceliğini ölçer. Zaman temel bir büyüklük ve SI birimi saniyedir ancak vektörel değil, skaler bir büyüklüktür (Hatalı).
- E) Ampermetre: Elektrik akım şiddetini ölçer. Akım şiddeti skalerdir, temel büyüklüktür ve SI birimi amper (A)'dir (Tüm bilgiler doğru).
CEVAP: E) Ampermetre - Skaler - Temel - amper
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Akımın bir yönü olması (devrede artıdan eksiye doğru akması) öğrencileri sıkça yanıltır; akım şiddeti vektör matematiği kurallarına (bileşke vektör gibi) uymadığı için skaler kabul edilir. Sıcaklığın SI biriminin de günlük hayatta sık kullanılan °C değil, Kelvin (K) olduğu ÖSYM sınavlarında sıkça sorgulanır.
