Bilincin henüz herkesin üzerinde uzlaştığı bir tanım yoktur

YKS TYT
1

Bilincin henüz herkesin üzerinde uzlaştığı bir tanım yoktur. Bazılarına göre düşünceler, duygular, duyular yoluyla dış çevrenin farkına varmaktır. Bazılarıysa bilinci sezgilerin yarattığı güçlü farkındalık olarak kabul eder. Sezgi ise algılar, anılar, bilgiler bütünüyle oluşur.
Bu parçada numaralanmış sözcüklerin kök türü aşağıdakilerin hangisinde doğru sınıflandırılmıştır?
İsim Kökü Fiil Kökü

Bilincin henüz herkesin üzerinde uzlaştığı bir tanım yoktur.
Bilincin henüz herkesin üzerinde uzlaştığı bir tanım yoktur.1024×435 72.3 KB

2

Numaralanmış Sözcüklerin Kök Türü Analizi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:

  • İsim Kökü: Mastar eki (-mak / -mek) alamayan, varlık veya kavramları karşılayan köklerdir.
  • Fiil Kökü: Mastar eki (-mak / -mek) alabilen, iş, oluş veya durum bildiren köklerdir.
  • Sözcüğün kökü bulunurken ekler atıldıktan sonra geride kalan anlamlı en küçük birim ile sözcüğün bütünü arasındaki anlamsal bağ korunmalıdır.

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — Numaralanmış Sözcüklerin Kök ve Ek Tahlili

  • I. Bilincin:

    • Kelimenin kökü “bil-” eylemidir (bil-mek).
    • bil- \text{ (Fiil Kökü)} + -inç \text{ (Fiilden İsim Yapım Eki)} + -in \text{ (İlgi/Tamlayan Eki)}
    • Kök Türü: Fiil Kökü

  • II. uzlaştığı:

    • Kelimenin kökü “uz” sözcüğüdür (uz; uygun, iyi, usta anlamına gelen bir isimdir).
    • uz \text{ (İsim Kökü)} + -la-ş- \text{ (İsimden Fiil Yapım Ekleri)} + -dık \text{ (Sıfat-Fiil Eki)} + -ı \text{ (İyelik Eki)}
    • Kök Türü: İsim Kökü

  • III. tanımı:

    • Kelimenin kökü “tanı-” eylemidir (tanı-mak).
    • tanı- \text{ (Fiil Kökü)} + -m \text{ (Fiilden İsim Yapım Eki)} + -ı \text{ (Belirtme/İyelik Eki)}
    • Kök Türü: Fiil Kökü

  • IV. çevrenin:

    • Kelimenin kökü “çevir-” eylemidir (çevir-mek, bir şeyi çepeçevre kuşatmak/döndürmek anlamındadır; türetilirken ünlü düşmesi meydana gelmiştir).
    • çevir- \text{ (Fiil Kökü)} + -e \text{ (Fiilden İsim Yapım Eki)} \rightarrow çevre + -nin \text{ (Tamlayan Eki)}
    • Kök Türü: Fiil Kökü

  • V. sezgilerin:

    • Kelimenin kökü “sez-” eylemidir (sez-mek).
    • sez- \text{ (Fiil Kökü)} + -gi \text{ (Fiilden İsim Yapım Eki)} + -ler \text{ (Çoğul Eki)} + -in \text{ (Tamlayan Eki)}
    • Kök Türü: Fiil Kökü

  • VI. anılar:

    • Kelimenin kökü “an-” eylemidir (an-mak, hatırlamak/yad etmek).
    • an- \text{ (Fiil Kökü)} + -ı \text{ (Fiilden İsim Yapım Eki)} + -lar \text{ (Çoğul Eki)}
    • Kök Türü: Fiil Kökü

Adım 2 — Sınıflandırmanın Yapılması

  • İsim Kökü: II (uz)
  • Fiil Kökü: I (bil-), III (tanı-), IV (çevir-), V (sez-), VI (an-)

(Not: Bazı temel düzey soru bankalarında “çevre” sözcüğü doğrudan kök kabul edilip hatalı olarak isim kökü alınabilmektedir. Ancak ÖSYM ve TDK standartlarına göre çevre < çevir- türemiştir ve fiil köküdür).

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP:

  • İsim Kökü: II
  • Fiil Kökü: I, III, IV, V, VI
    ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:bullseye: TEMEL KAVRAMLAR:

  • Ünlü Düşmesiyle Türeyen Kökler: “çevre” sözcüğünün kökü çevir-, “anlatım/anlayış” gibi sözcüklerdeki kök ayrımları sınavların sıkça sorduğu yapılardır.
  • Eski Türkçe Kökler: “uzlaşmak” sözcüğündeki “uz”, “uygun/iyi” anlamında bir isim köküdür.

:warning: SIK YAPILAN HATALAR:

  • :cross_mark: Hatalı Yaklaşım: “Anı” sözcüğünü doğrudan kök ya da isim kabul etmek veya “çevre” sözcüğünü kök halinde isim saymak.
  • :white_check_mark: Doğru Yaklaşım: Ekleri doğru ayrıştırıp “an-maktan anı” ve “çevir-mekten çevre” bağlantılarını görerek fiil kökü olduklarını tespit etmek.

Sözcük yapısı ve kök bulma konusuyla ilgili benzer bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?