Bilgi kutusu
Sıfır hariç tüm doğal sayıların en küçük doğal sayı çarpanı 1, en büyük çarpanı ise o doğal sayının kendisidir.
Etkinlik 3
Çarpan ile Bölen
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
31 32 33 34 35 36 37 38 39 40
41 42 43 44 45 46 47 48 49 50
Verilen tabloyu kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2) 50 doğal sayısını kalansız bölen sayıları belirleyerek kırmızı kalem ile işaretleyiniz.
3) 50 doğal sayısının çarpanları olan sayılar ile bu doğal sayıyı kalansız bölen sayılar arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Belirlediğiniz ilişkinin geçerliliğini destekleyen örnekler veriniz.
4) Herhangi bir doğal sayının çarpanları ile bölenleri arasındaki ilişkiye yönelik genel- lemenizi yazınız.
Çarpan ve Bölen İlişkisi (Etkinlik 3 Çözümü)
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Bir doğal sayıyı kalansız bölen pozitif tam sayılara o sayının bölenleri denir. İki doğal sayının çarpımı şeklinde yazılabilen sayılara ise o sayının çarpanları denir.
\text{Bir Doğal Sayının Çarpanları} = \text{O Doğal Sayının Bölenleri}
ÇÖZÜM ADIMLARI:
1. Soru Çözümü:
Çarpımları 50 olan doğal sayı çiftleri bulunur:
1 \times 50 = 50
2 \times 25 = 50
5 \times 10 = 50
- Tabloda Siyah Kalemle İşaretlenecek Sayılar: 1, 2, 5, 10, 25, 50
2. Soru Çözümü:
50 sayısını kalansız (tam) bölen sayılar belirlenir:
50 \div 1 = 50
50 \div 2 = 25
50 \div 5 = 10
50 \div 10 = 5
50 \div 25 = 2
50 \div 50 = 1
- Tabloda Kırmızı Kalemle İşaretlenecek Sayılar: 1, 2, 5, 10, 25, 50
3. Soru Çözümü:
- İlişki: 50 sayısının çarpanları ile 50 sayısını kalansız bölen sayılar birebir aynıdır. Her iki durumda da elde edilen sayılar kümesi \{1, 2, 5, 10, 25, 50\} şeklindedir.
- Destekleyici Örnek (12 sayısı için):
- 12’nin çarpanları: 1 \times 12 = 12, 2 \times 6 = 12, 3 \times 4 = 12 \rightarrow \{1, 2, 3, 4, 6, 12\}
- 12’nin bölenleri: 12 \div 1 = 12, 12 \div 2 = 6, 12 \div 3 = 4, 12 \div 4 = 3, 12 \div 6 = 2, 12 \div 12 = 1 \rightarrow \{1, 2, 3, 4, 6, 12\}
- Görüldüğü üzere her iki liste de aynıdır.
4. Soru Çözümü (Genelleme):
- Genelleme Cümlesi:
“Bir doğal sayının çarpanları ile o sayıyı kalansız bölen bölenleri aynı sayılardır. Bir sayının çarpanı aynı zamanda o sayının kalansız bölenidir.”
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP ÖZETİ:
- 1) Çarpanlar: 1, 2, 5, 10, 25, 50
- 2) Kalansız Bölenler: 1, 2, 5, 10, 25, 50
- 3) İlişki: Çarpanlar ve bölenler aynı sayı kümesini oluşturur.
- 4) Genelleme: Bir doğal sayının çarpanları ile bölenleri birbirine eşittir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Çarpan (Bölen): Bir pozitif tam sayıyı kalansız bölebilen veya çarpımları o sayıyı veren pozitif tam sayıların her biridir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Çarpan kavramını sadece çarpma işlemiyle, bölen kavramını sadece bölme işlemiyle sınırlı tutup ikisini farklı sonuçlar veren ayrı kavramlar sanmak.
Doğru Yaklaşım: Matematikte “çarpan” ve “bölen” ifadelerinin aynı anlama geldiğini ve aynı sayı kümesini temsil ettiğini bilmek.
Bu konuyu daha iyi pekiştirmek için 60 sayısının çarpanlarını ve bölenlerini birlikte bulmak ister misin?
