Bilegke Kuvvet 0orenc n lier derde ögreng begae ivvet a Clsme uygulanan kuvvetier Tek kuvet (Sekil 1) Ay yonu a kvvel

  1. sınıf olarak çöz

Sayfadaki 6. sınıf Fen Bilimleri “Bileşke Kuvvet ve Dengelenmiş Kuvvetler” konusuna ait her iki sorunun da adım adım çözümü aşağıda yer almaktadır.


3. Soru: Bileşke Kuvvet ve Dinamometre Deneyi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:

  • Aynı Yönlü Kuvvetlerin Bileşkesi: R = F_1 + F_2 (Kuvvetler toplanır)
  • Zıt Yönlü Kuvvetlerin Bileşkesi: R = F_{\text{büyük}} - F_{\text{küçük}} (Kuvvetler çıkarılır)
  • Dengelenmiş Kuvvetler: Cisim hareket etmiyorsa net (bileşke) kuvvet sıfırdır (R = 0\text{ N}), yani zıt yönlü kuvvetlerin büyüklükleri birbirine eşittir (F_1 = F_2).

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — Cisme Harekete Geçiren Kuvvetin Belirlenmesi (Şekil 1 ve Şekil 2)

  • Cisim aynı yatay düzlemde durmaktadır. Dolayısıyla cismin harekete başladığı andaki bileşke kuvvet her iki durumda da aynı olmalıdır.
  • Şekil 1’de tek dinamometre ile uygulanan kuvvet, Şekil 2’de aynı yönlü iki dinamometrenin gösterdiği değerlerin toplamına eşit olmalıdır (F_{\text{tek}} = F_1 + F_2).
    • A şıkkı: 8\text{ N} \neq 5\text{ N} + 5\text{ N} = 10\text{ N} (Eşit değil)
    • B şıkkı: 6\text{ N} \neq 4\text{ N} + 4\text{ N} = 8\text{ N} (Eşit değil)
    • C şıkkı: 10\text{ N} = 5\text{ N} + 5\text{ N} = 10\text{ N} (Sağlar)
    • D şıkkı: 7\text{ N} = 4\text{ N} + 3\text{ N} = 7\text{ N} (Sağlar)

Adım 2 — Hareketsiz Kalma Durumunun İncelenmesi (Şekil 3)

  • Şekil 3’te cisim iki zıt yöne çekilmesine rağmen hareket etmemektedir.
  • Bir cismin hareket etmemesi için üzerine etki eden kuvvetlerin birbirini sıfırlaması, yani zıt yönlü kuvvetlerin büyüklüklerinin birbirine eşit olması gerekir.
    • C şıkkında: 5\text{ N} ve 10\text{ N} verilmiş. Bu durumda net kuvvet 10 - 5 = 5\text{ N} olur ve cisim hareket ederdi (Yanlış).
    • D şıkkında: 8\text{ N} ve 8\text{ N} verilmiş. Net kuvvet 8 - 8 = 0\text{ N} olur ve cisim dengede kalarak hareket etmez (Doğru).

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: D şıkkı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━


4. Soru: Halat Çekme Oyunu

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI & ÖNCÜL ANALİZİ:

Öncelikle takımların uyguladığı toplam kuvvetleri bulalım:

  • Sola çekenler (Sinan ve Ömer):

    F_{\text{sol}} = 15\text{ N} + 35\text{ N} = 50\text{ N}
  • Sağa çekenler (Yusuf ve Ahmet):

    F_{\text{sağ}} = 30\text{ N} + 10\text{ N} = 40\text{ N}
  • I. Öncül İncelemesi (“Halata uygulanan net kuvvet 90\text{ N} büyüklüğündedir”):
    Kuvvetler zıt yönlü olduğu için net kuvvet çıkarılarak bulunur:

    F_{\text{net}} = 50\text{ N} - 40\text{ N} = 10\text{ N}\text{ (Sola doğru)}

    (Toplamları değil, farkları alınır. Dolayısıyla bu öncül yanlıştır.)

  • II. Öncül İncelemesi (“Ahmet kuvvetini 10\text{ N} artırırsa dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde kalır”):
    Ahmet’in yeni kuvveti 10 + 10 = 20\text{ N} olur.
    Sağa çeken toplam kuvvet: 30 + 20 = 50\text{ N} olur.
    Sola çeken (50\text{ N}) ile sağa çeken (50\text{ N}) eşit olacağından net kuvvet 0\text{ N} olur ve halat dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde kalır. (Bu öncül doğrudur.)

  • III. Öncül İncelemesi (“Halat çekme oyununu bu hâliyle Sinan ve Ömer kazanır”):
    Sola doğru olan net kuvvet (50\text{ N} > 40\text{ N}) nedeniyle halat sola hareket eder. Bu tarafı çeken Sinan ve Ömer oyunu kazanır. (Bu öncül doğrudur.)

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: C şıkkı (II ve III)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:bullseye: TEMEL KAVRAMLAR:

  • Bileşke (Net) Kuvvet: İki veya daha fazla kuvvetin bir cisme yaptığı etkiyi tek başına yapan kuvvettir.
  • Dengelenmiş Kuvvet: Bileşkesi 0\text{ N} olan kuvvetlerdir. Cisim duruyorsa durmaya devam eder.

:warning: SIK YAPILAN HATALAR:

  • :cross_mark: Hatalı Yaklaşım: Halat çekme oyununda zıt yönlü kuvvetleri toplayarak net kuvveti 50 + 40 = 90\text{ N} bulmak.
  • :white_check_mark: Doğru Yaklaşım: Zıt yönlü kuvvetlerde bileşke kuvvet daima büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bulunur (50 - 40 = 10\text{ N}).

Bileşke kuvvet konusuyla ilgili dengelenmemiş kuvvetlerin cisimlerin süratine etkisini pekiştirmek için bir örnek soru daha çözmek ister misin?