Bezelyeler ile yapılan üç farklı çaprazlamanın sonucuna ilişkin bilgiler içeren grafikler aşağıda verilmiştir.
K \times L
L \times L
K \times M
K, L ve M bezelyelerinin genotiplerini yazınız.
| K | L | M |
|---|---|---|
| aa | Aa | AA |
| BAŞARILAR FEN ZÜMRESİ |
Mendel Genetiği ve Bezelyelerde Monohibrit Çaprazlama Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Monohibrit çaprazlamalarda iki heterozigot bireyin çaprazlanması (Aa \times Aa) sonucunda \%25\ AA, \%50\ Aa ve \%25\ aa genotip oranı (1:2:1) elde edilir. Bireylerden biri homozigot çekinik (aa) olduğunda ise yavru döllerin genotip dağılımı doğrudan diğer ebeveynin oluşturacağı gametlere bağlıdır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — L \times L Çaprazlamasından L Bezelyesinin Genotipini Bulma
İkinci grafikte aynı genotipe sahip iki bezelyenin (L \times L) çaprazlanması sonucunda \%50\ Aa, \%25\ AA ve \%25\ aa oluştuğu görülmektedir. Bu 1:2:1 genotip ayrışım oranı yalnızca iki heterozigot bireyin çaprazlanmasıyla mümkündür:
Aa \times Aa \longrightarrow \frac{1}{4} AA + \frac{2}{4} Aa + \frac{1}{4} aa \implies L = Aa
Adım 2 — K \times L Çaprazlamasından K Bezelyesinin Genotipini Bulma
L bezelyesinin Aa olduğunu biliyoruz. Birinci grafikte K \times L çaprazlaması sonucu oluşan döller \%50\ Aa ve \%50\ aa olarak verilmiştir:
K \times Aa \longrightarrow \%50\ Aa + \%50\ aa
Döller arasında homozigot çekinik (aa) genotipin ortaya çıkabilmesi ve dominant homozigot (AA) oluşmaması için K bezelyesinin homozigot çekinik olması gerekir:
aa \times Aa \longrightarrow \frac{1}{2} Aa + \frac{1}{2} aa \implies K = aa
Adım 3 — K \times M Çaprazlamasından M Bezelyesinin Genotipini Bulma
K bezelyesi aa genotipindedir. Üçüncü grafikte K \times M çaprazlamasından doğan tüm bezelyelerin (\%100) heterozigot (Aa) olduğu görülmektedir:
aa \times M \longrightarrow \%100\ Aa
K bezelyesinden daima çekinik alel (a) geleceğinden, tüm yavruların heterozigot olabilmesi için M bezelyesinden yalnızca baskın alel (A) aktarılmalıdır. Dolayısıyla M homozigot baskındır:
aa \times AA \longrightarrow \%100\ Aa \implies M = AA
CEVAP:
- K: aa (Homozigot çekinik)
- L: Aa (Heterozigot baskın)
- M: AA (Homozigot baskın)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bu tarz sorularda çözüme daima kendileştirme yapılan (L \times L) veya yavrularının tamamı tek tip çıkan (\%100\ Aa) net çaprazlamalardan başlanmalıdır; Aa \times Aa çaprazlamasının 1:2:1 genotip oranı vermesi en belirgin ayırt edici anahtardır.