Beyaz dokusunda bu saf rüyanın
Tamlayanı ile tamlananı yer değiştirmiş isim tamlamaları kullanılmıştır.
3. Ne kadar güzelsin Elif, dağın kızı
Derin ıssızlığın kokusuz çiçeği
İkinci dize tümüyle zincirleme isim tamlamasıdır.
4. Bu vatan toprağın kara bağrında
Sıra dağlar gibi duranlardır
Kara" sözcüğü, zincirleme isim tamlamasında tamlananın sıfatı olarak kullanılmıştır.'5. Çıksam şu dağların yücelerine
Eş olsam gurbetin gecelerine
Birden çok belirtisiz isim tamlaması kullanılmıştır.
6. Her taşı yakut olan bu vatan
Şiir Dizelerindeki İsim Tamlamalarının Analizi ve Doğruluk Kontrolü
Görselde yer alan dizeler ve altlarındaki isim tamlaması açıklamaları tek tek incelenerek doğruluk durumları aşağıda ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
1. Madde (Dize: “Beyaz dokusunda bu saf rüyanın”)
- Açıklama: “Tamlayanı ile tamlananı yer değiştirmiş isim tamlamaları kullanılmıştır.”
- Değerlendirme: DOĞRU
- Ayrıntılı Çözüm:
- Dizedeki tamlama “bu saf rüyanın (…) beyaz dokusunda” yapısındadır.
- Tamlayan: “bu saf rüyanın” (tamlayan eki: -ın)
- Tamlanan: “beyaz dokusunda” (tamlanan / iyelik eki: -u)
- Kurallı sıralamada tamlayan önce, tamlanan sonra gelir (rüyanın dokusu). Dizede tamlanan başa, tamlayan sona geçtiği için tamlayanı ile tamlananı yer değiştirmiş belirtili isim tamlaması vardır.
2. Madde (3. Soru: “Ne kadar güzelsin Elif, dağın kızı / Derin ıssızlığın kokusuz çiçeği”)
- Açıklama: “İkinci dize tümüyle zincirleme isim tamlamasıdır.”
- Değerlendirme: YANLIŞ
- Ayrıntılı Çözüm:
- İkinci dize: “Derin ıssızlığın kokusuz çiçeği”
- Temel tamlama: “ıssızlığın çiçeği” \rightarrow Belirtili isim tamlamasıdır.
- “Derin” sözcüğü tamlayanın (ıssızlık) sıfatıdır.
- “Kokusuz” sözcüğü tamlananın (çiçek) sıfatıdır.
- Bir tamlamanın unsurlarının sıfat alması onu zincirleme yapmaz. Zincirleme isim tamlaması olabilmesi için en az üç ismin birbiriyle tamlama bağı kurması gerekir. Bu dizede araya ve başa sıfat girmiş belirtili isim tamlaması bulunmaktadır.
3. Madde (4. Soru: “Bu vatan toprağın kara bağrında / Sıra dağlar gibi duranlarındır”)
- Açıklama: " ‘Kara’ sözcüğü, zincirleme isim tamlamasında tamlananın sıfatı olarak kullanılmıştır."
- Değerlendirme: DOĞRU
- Ayrıntılı Çözüm:
- Dizedeki tamlama zinciri: “(vatan toprağı)nın (…) bağrı”
- “Vatan toprağı” kendi içinde belirtisiz isim tamlamasıdır ve yeni bir tamlamanın tamlayanı olmuştur. Bu tamlama “bağrı” tamlananına bağlanarak zincirleme isim tamlaması kurmuştur.
- “Kara” sözcüğü (nasıl bağır? \rightarrow kara bağır) tamlanan durumundaki ismin niteleme sıfatıdır. Dolayısıyla açıklama bütünüyle doğrudur.
4. Madde (5. Soru: “Çıksam şu dağların yücelerine / Eş olsam gurbetin gecelerine”)
- Açıklama: “Birden çok belirtisiz isim tamlaması kullanılmıştır.”
- Değerlendirme: YANLIŞ
- Ayrıntılı Çözüm:
- “dağların yücelerine” \rightarrow Tamlayan (-ın) ve tamlanan (-i) eki almıştır. Belirtili isim tamlamasıdır.
- “gurbetin gecelerine” \rightarrow Tamlayan (-in) ve tamlanan (-i) eki almıştır. Belirtili isim tamlamasıdır.
- Dizelerde belirtisiz değil, iki adet belirtili isim tamlaması bulunmaktadır.
Tamlama Analizi Özet Tablosu
| Madde / Dize | Tamlama Türü | İlgili Açıklamanın Durumu |
|---|---|---|
| “Beyaz dokusunda bu saf rüyanın” | Yer Değiştirmiş Belirtili İsim Tamlaması | Doğru |
| 3. “Derin ıssızlığın kokusuz çiçeği” | Sıfat Almış Belirtili İsim Tamlaması | Yanlış (Zincirleme değildir) |
| 4. “Vatan toprağın kara bağrında” | Tamlananı Sıfat Almış Zincirleme İ. T. | Doğru |
| 5. “Dağların yüceleri / gurbetin geceleri” | Belirtili İsim Tamlamaları | Yanlış (Belirtisiz değildir) |
SIK YAPILAN BİR HATA:
Tamlayan ya da tamlananın önüne gelen sıfatlar isim tamlamasını zincirleme isim tamlaması yapmaz. Zincirleme isim tamlaması için en az bir tamlamanın diğer bir tamlamanın içine isim olarak girmesi şarttır (Örnek: [okul kapısı]nın kolu).
Bu maddeler arasından özellikle takıldığın ya da 6. maddenin devamındaki tamlamayı da analiz etmemi ister misin?