Besinler içeriklerine göre beşe ayrılırlar:
- Karbonhidratlar: Yaşamımızı devam ettirebilmek için gerekli olan enerjiyi sağlar. Karbonhidrat yönünden zengin olan besinler; ekmek, makarna, pirinç, bulgur, patates, meyve ve bal gibi besinler.
- Proteinler: Vücudumuzda yapım ve onarım görevini yürütürler. Protein yönünden zengin olan besinler; et, süt, yumurta, balık, nohut, mercimek gibi besinler.
- Yağlar: Vücudumuzdaki enerji ihtiyacının karbonhidratlar tarafından karşılanmadığı durumlarda devreye girer. Yağ yönünden zengin olan besinler: ayçiçeği, fındık, ceviz, zeytin, balık, tereyağı gibi besinler.
- Vitaminler: Vücudumuzda düzenleyici olarak görev yaparlar. Sebze ve meyvelerde bol miktarda bulunur.
- Su ve Mineraller: Vücudumuzda düzenleyici görevindedirler ve vücudumuzun sağlıklı kalmasını sağlarlar. Çeşitli besinlerde yeterli miktarda bulunurlar.
Aşağıdaki şemayı tamamlayalım.
Besin İçerikleri ve Görevleri Kavram Haritası
Besinler; canlıların yaşamlarını sürdürebilmesi, büyüyüp gelişebilmesi ve enerji üretebilmesi için tükettiği; görevlerine göre enerji verici, yapıcı-onarıcı ve düzenleyici olmak üzere üç temel grupta incelenen organik ve inorganik maddelerdir.
Şemanın Tamamlanmış Hali
Şemada besinler öncelikle vücuttaki öncelikli görevlerine, ardından bu gruptaki besin türlerine ve örneklerine göre dallara ayrılmaktadır:
1. Sol Kol — Enerji Verici Besinler:
- İlk Kutu (Ekmek örneğinin üstü): Karbonhidratlar
- İkinci Kutu (Karbonhidratların yanı): Yağlar
- Örnektir Kutusu (Yağların altı): Zeytin (veya Tereyağı, Fındık, Ceviz)
2. Orta Kol — Yapıcı ve Onarıcı Besinler:
- Üst Görev Kutusu (Proteinlerin üstü): Yapıcı ve Onarıcı
- Proteinler Kutusu: (Şemada yazılıdır)
- Örnektir Kutuları (Proteinlerin altındaki iki boşluk): Et ve Yumurta (veya Süt, Balık)
3. Sağ Kol — Düzenleyici Besinler:
- Üst Görev Kutusu: Düzenleyici
- Su Kutusu: (Şemada yazılıdır)
- Kalsiyum örneğinin üstündeki Kutu: Mineraller
- Portakal örneğinin üstündeki Kutu: Vitaminler
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Vücudun birincil enerji kaynağı her zaman karbonhidratlardır. Karbonhidrat yetersiz kaldığında yağlar kullanılır. Proteinler ise öncelikli olarak yapım ve onarımda görev alır; sadece uzun süreli açlık durumlarında enerji üretiminde kullanılır. Su, mineraller ve vitaminler ise sindirilmeden doğrudan kana geçen ve enerji vermeyen düzenleyicilerdir.