Soru: Bu dizeler aşağıdakilerden hangisine örnek gösterilebilir?
Aşağıdaki manzum halk söyleyişlerinde görülen “toktur bey”, “yeyom”, “keseiyem” gibi ifadeler hangi dil özelliğine işaret ediyor?
Cevap: Bu dizeler ağız özellikleri taşımaktadır.
İçindekiler
- Soru Metninin İncelenmesi
- Seçeneklerin Kısa Tanımı
2.1. Standart Dil
2.2. Ağız
2.3. * - Doğru Cevabın Analizi: Ağız
- Ağızın Temel Özellikleri ve Örnekler
- Sonuç ve Önemli Noktalar
1. Soru Metninin İncelenmesi
Şiirdeki bazı kelime ve eklerde
- “yeyom” (yerim),
- “keseiyem” (kesemem),
- “toktur bey” (doydum bey),
- “yeyom yeyom doyamıyom”
şeklinde standart Türkçede olmayan, bölgesel konuşmaya özgü ses ve ek düşmeleri görülmektedir.
2. Seçeneklerin Kısa Tanımı
2.1. Standart Dil
– Resmi yazışma ve edebi metinlerde kabul görmüş ortak dil (TDK’nın belirlediği sözcük ve kurallar).
– Örnek: “Yiyorum”, “kesemiyorum”, “doydum bey.”
2.2. Ağız
– Bir bölge veya topluluğa özgü, günlük konuşmada kullanılan dil özellikleri.
– Ses düşmesi, ek farklılıkları, kelime değişimleri içerir.
– Kaynak: Türk Dil Kurumu, “ağız” maddesi.
2.3. Argo ve Diğer Seçenekler
– Argo: Genellikle belirli sosyal grupların (mahkûmlar, sokak çocukları vb.) kullandığı, kaba veya yasaklı sözcükler.
– Ağız ise coğrafi bölge temellidir, kaba sayılmaz; halkın günlük konuşma biçimidir.
3. Doğru Cevabın Analizi: Ağız
Şiirdeki kelimelerin standardın dışında, halkın konuştığı biçimde yazılması “ağız” özelliğidir.
- Standart dilde: “yerim, kesemem, doydum.”
- Şiirde: “yeyom, keseiyem, toktur bey.”
Bu nedenle “ağız” seçeneği doğru cevaptır.
4. Ağızın Temel Özellikleri ve Örnekler
- Ses Düşmesi: “yiyorum” → “yiyom” veya “yeyom”
- Ünlü Uyumu Bozulması: “gidiyorum” → “giyom”
- Ek Farklılıkları: “-iyor” eki → “-iyo” veya “-ya”
- Bölgesel Sözcükler: “çomlek” (tencere), “hıyar” (salatalık)
Örnek Bölgesel Ağızlar:
- Karadeniz: “geldüm” yerine “geldum”
- Ege: “ayıp” yerine “ayıp” değil “ayı”
- Doğu: “yumurta” yerine “yumutka”
5. Sonuç ve Önemli Noktalar
Şiirde kullanılan ses ve ek farklılıkları, bölgesel halk telaffuzunu yansıtması bakımından ağız örneğidir.
Önemli Noktalar
- Ağız: Coğrafi bölge veya yöreye özgü konuşma özellikleri.
- Argo: Sosyal gruplara ait, genellikle tabu veya küfür içeren sözcükler.
- Standart Dil: TDK tarafından onaylanmış, yaygın yazı dili kuralları.
- Şiirde “toktur bey”, “yeyom” gibi formlar ağızın göstergesidir.