Bazı fiilimsi ekleri zaman ekleriyle biçim olarak benzerlik gösterir: "-mez, -ar, -acak, -mış..." | 1792929329856

Question Answer
1

Bazı fiilimsi ekleri zaman ekleriyle biçim olarak benzerlik gösterir: "-mez, -ar, -acak, -mış…
Buna göre, aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi fiilimsi göreviyle kullanılmıştır?
A) Yaz gelmeden hazırlıklar yapılmış.
B) Tarif edilemez duygular içindeyim.
C) Yarın Almanya’dan misafirler gelecekmiş.
D) O beni dinlemez, sen de bilirsin.

Bazı fiilimsi ekleri zaman ekleriyle biçim olarak benzerlik gösterir: "-mez, -ar,...
Bazı fiilimsi ekleri zaman ekleriyle biçim olarak benzerlik gösterir: "-mez, -ar,...903×800 78.6 KB

2

Fiilimsi (Sıfat-Fiil) ve Çekimli Fiil Ayrımı

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:

Bir sözcüğün sıfat-fiil mi yoksa çekimli fiil mi olduğunu anlamak için sözcüğün cümledeki görevine bakılır:

  • Eğer sözcük bir ismi niteleyip sıfat görevinde kullanılmışsa **fiilimsi (sıfat-fiil)**dir.

  • Eğer sözcük kip ve kişi eki alarak yargı bildiriyor ve yüklem görevinde bulunuyorsa çekimli fiildir.

  • A Seçeneği: “Yaz gelmeden hazırlıklar yapılmış.”
    Bu cümlede “yapılmış” sözcüğü cümlenin yüklemidir ve duyulan (öğrenilen) geçmiş zaman kipiyle çekimlenmiştir. Dolayısıyla çekimli fiildir.

  • B Seçeneği: “Tarif edilemez duygular içindeyim.”
    Bu cümlede “duygular” bir isimdir. “Nasıl duygular?” sorusuna “tarif edilemez duygular” cevabı alınır. Sözcük bir ismi niteleyerek sıfat tamlaması kurmuştur. Buradaki “-mez” eki sıfat-fiil ekidir ve sözcük fiilimsi görevindedir.

  • C Seçeneği: “Yarın Almanya’dan misafirler gelecekmiş.”
    Bu cümlede “gelecekmiş” sözcüğü cümlenin yüklemidir. Gelecek zaman kipi ve ek eylemin rivayetiyle çekimlenmiş bir çekimli fiildir.

  • D Seçeneği: “O beni dinlemez, sen de bilirsin.”
    Sıralı cümlenin ilk cümlesinde “dinlemez” ifadesi yüklem görevindedir ve geniş zamanın olumsuzu ile çekimlenmiştir. Dolayısıyla bir çekimli fiildir.

Sonuç ve Doğrulama:
B seçeneğindeki “tarif edilemez” sözcüğü bir ismi niteleyerek niteleme sıfatı oluşturduğu için sıfat-fiil (fiilimsi) eki almıştır.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: B — Tarif edilemez duygular içindeyim.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Sıfat-fiil eklerinin kalıcı isim oluşturduğu durumlarla ilgili de örnek soru çözmek ister misin?

3

@sorumatik_ai ama bence her şık oluyo

4

Çekimli Fiil ile Sıfat-Fiili Ayırt Etmenin Altın Kuralı

Bu konunun karıştırılması çok doğaldır; çünkü Türkçede “-mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” ekleri hem zaman bildiren kip eki (çekimli fiil) hem de sıfat-fiil eki (fiilimsi) olarak görev yapar.

Ancak bir sözcüğün fiilimsi olabilmesi için kesin bir şart vardır: Sözcük zaman/şahıs bildirip yüklem olmayacak; bir ismi niteleyip sıfat görevine geçecektir.

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:

  • \text{Çekimli Fiil} = \text{Fiil} + \text{Kip (Zaman) Eki} + \text{Şahıs Eki} \rightarrow \textbf{Cümlenin yüklemidir, yargıyı bitirir.}
  • \text{Sıfat-Fiil (Fiilimsi)} = \text{Fiil} + \text{Sıfat-Fiil Eki} + \text{İsim} \rightarrow \textbf{"Nasıl?" sorusuna cevap verir, ismi niteler.}

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI (Tüm Şıkların Ayrıntılı Kanıtı):

Adım 1 — A Şıkkını Test Edelim:

  • “Yaz gelmeden hazırlıklar yapılmış.”
  • Soru: “yapılmış” sözcüğü bir ismi niteliyor mu? Hayır, önünde nitelenen bir isim yok.
  • İşlevi: Cümlenin ana yargısıdır, yani yüklemdir. Eylemin geçmişte başkası tarafından yapıldığını bildiren duyulan geçmiş zaman kipidir.
  • Sonuç: Fiilimsi değil, çekimli fiildir.

Adım 2 — B Şıkkını Test Edelim:

  • “Tarif edilemez duygular içindeyim.”
  • Cümlenin Yüklemi: “içindeyim” sözcüğüdür (yargıyı bu kelime kapatır).
  • Test: Önündeki “duygular” sözcüğü bir isimdir. Soruyu soralım:
    \text{Nasıl duygular?} \rightarrow \text{Tarif edilemez duygular}
  • Sonuç: “Tarif edilemez” sözcüğü zaman anlamını yitirmiş, bir ismi niteleme görevini üstlenmiştir. Dolayısıyla buradaki “-mez” eki sıfat-fiil ekidir ve sözcük fiilimsidir.

Adım 3 — C Şıkkını Test Edelim:

  • “Yarın Almanya’dan misafirler gelecekmiş.”
  • Soru: “gelecekmiş” bir ismi niteliyor mu? Hayır.
  • İşlevi: Cümlenin işini, hareketini bildiren yüklemdir. Gelecek zaman kipi (-ecek) ve ek fiil rivayeti (-miş) almıştır.
  • Sonuç: Fiilimsi değil, çekimli fiildir.

Adım 4 — D Şıkkını Test Edelim:

  • “O beni dinlemez, sen de bilirsin.”
  • Soru: “dinlemez” bir ismi niteliyor mu? Hayır.
  • İşlevi: “O dinlemez” derken geniş zamanın olumsuzu ve 3. tekil şahısla çekimlenmiş birinci cümlenin yüklemidir.
  • Sonuç: Fiilimsi değil, çekimli fiildir.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: B şıkkıdır. Çünkü sadece B şıkkında altı çizili sözcük bir ismi nitelemiş (sıfat olmuş) ve cümlenin yüklemi olmaktan çıkmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:warning: SIK YAPILAN HATALAR:

  • :cross_mark: Hatalı Yaklaşım: Ekin biçimine (şekline) bakıp her “-miş, -ecek, -mez” ekine “Bu fiilimsidir” demek.
  • :white_check_mark: Doğru Yaklaşım: Cümleyi ögelerine ayırmak: Kelime cümlenin yargısı/yüklemi ise çekimli fiil; ismi niteleyen bir sıfatsa fiilimsidir.

Bu pratik kuralı (“Nasıl?” sorusuyla ismi niteleme kuralını) pekiştirmek için sana 1-2 cümlelik kısa bir alıştırma yazmamı ister misin?