)
I ve II
B)
I ve IV
C)
I, II ve III
D)
I, II, III ve
Sorunuz: A ve B deney düzeneklerine göre doğru yorumlar hangileridir?
Bu sorunun çözümüne bakalım ve her bir ifade hakkında ayrıntılı açıklama yapalım:
Deney Özeti:
Mualla, bir bitkinin kullandığı su miktarını bulmak için iki dereceli silindir (A ve B) kullanmıştır:
- A silindiri: Bitki yerleştirilmiş.
- B silindiri: Kontrol grubu, boş bir şekilde açıkta bırakılmış.
Tabloda 1. gün ve 7. gün sonunda su hacimleri verilmiştir:
- A silindiri: 1500 cm³ → 1350 cm³ (azalma: 150 cm³)
- B silindiri: 1500 cm³ → 1450 cm³ (azalma: 50 cm³)
Yorumları İnceliyoruz:
I. ifade:
“7. günün sonunda B etiketli dereceli silindirdeki suyun hacminin azalmasının nedeni açıkta bekletilen suyun buharlaşmasıdır.”
- Doğru: Açıkta bırakılan B silindirindeki su, bitki olmadan yalnızca buharlaşma nedeniyle hacim kaybetmiştir. Buharlaşma, çevresel faktörlerden kaynaklanır.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
II. ifade:
“7. günün sonunda A etiketli dereceli silindirdeki suyun hacminin azalmasının nedeni bitki tarafından suyun kullanılmasıdır.”
- Doğru: A silindirindeki su hacmi hem buharlaşma (50 cm³) hem de bitki tarafından kullanılan su nedeniyle azalmıştır. B silindiriyle karşılaştırıldığında 150 - 50 = 100 cm³ su bitki tarafından kullanılmıştır.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
III. ifade:
“Mualla B etiketli dereceli silindiri kurmadan da bitki tarafından kullanılan suyun hacmini bulabilirdi.”
- Yanlış: B silindiri, kontrol grubu olarak kullanılmıştır. Bu silindiri kullanmadan, bitki tarafından kullanılan su miktarını doğru şekilde belirlemek mümkün olmazdı, çünkü buharlaşma miktarı göz ardı edilirdi.
Sonuç: Bu ifade yanlıştır.
IV. ifade:
“Mualla B etiketli dereceli silindiri kurmayıp A etiketli dereceli silindiri üzerine şeffaf kapak koysaydı doğru bir sonuç alabilirdi.”
- Yanlış: Şeffaf kapak koymak, bitkiyi kapalı bir ortamda fotosentez yapmaya zorlar ve çevresel faktörleri değiştirir. Ayrıca buharlaşmayı engelleyerek deneyin doğruluğunu bozar.
Sonuç: Bu ifade yanlıştır.
Doğru Cevap:
- B şıkkı: I ve II
Bu tür deneylerde, kontrol grubu kullanılması ve çevresel faktörlerin etkisinin hesaba katılması bilimsel doğruluk açısından önemlidir.
Soru
Yukarıdaki deney düzeneğinde, A silindirinde bir bitki yer alırken B silindiri kontrol amaçlı boş olarak bırakılmıştır. Deneyin 1. ve 7. günlerindeki su hacimleri tabloda verilmiştir. Buna göre aşağıdaki yorumlardan hangileri doğrudur?
I. 7. günün sonunda B etiketli dereceli silindirdeki suyun hacminin azalmasının nedeni açıkta bekletilen suyun buharlaşmasıdır.
II. 7. günün sonunda A etiketli dereceli silindirdeki suyun hacminin azalmasının nedeni bitki tarafından suyun kullanılmasıdır.
III. Mualla B etiketli dereceli silindiri kurmadan da bitki tarafından kullanılan suyun hacmini bulabilirdi.
IV. Mualla B etiketli dereceli silindiri kurmayıp A etiketli dereceli silindirin üzerini şeffaf poşetle kapatsaydı doğru bir sonuç alabilirdi.
A) I ve II
B) I ve IV
C) I, II ve III
D) I, II, III ve … (Devamı görünmüyor)
Cevap: I ve II (A seçeneği)
Açıklama
-
B silindirindeki azalma → Buharlaşma
Deney düzeneğinde B silindiri kontrol amacıyla kullanılmaktadır. İçerisinde bitki yoktur, ancak su yüzeyi hava ile doğrudan temas hâlindedir. Bu yüzden, 7 gün sonunda B silindirindeki su seviyesinin düşmesi buharlaşma nedeniyle gerçekleşir. Dolayısıyla I. ifade (“B silindirindeki suyun azalması buharlaşma kaynaklıdır.”) doğrudur. -
A silindirindeki azalma → Bitkinin su tüketimi
A silindirinde ise bir bitki bulunur. Bitki, fotosentez ve diğer yaşamsal faaliyetleri için su kullanmaktadır. 7 gün sonunda A silindirindeki su seviyesi bu nedenle daha çok azalmıştır. Dolayısıyla II. ifade (“A silindirindeki suyun azalması bitkinin suyu kullanmasından kaynaklanır.”) doğrudur. -
Kontrol grubu olmadan doğru ölçüm yapılamaz
III. ifade, “B silindirine hiç gerek olmaksızın su tüketimini bulabiliriz” anlamına gelir; ancak bu yanlıştır çünkü buharlaşma miktarını doğru tahmin edebilmek için mutlaka kontrol düzenek (B silindiri) gerekir. Aksi durumda suyun ne kadarının bitki tarafından, ne kadarının da buharlaşma yoluyla azaldığını ayırt edemeyiz. -
Silindirin üzeri poşetle kapatılsa da aynı koşullar sağlanmaz
IV. ifadede, kontrol silindiri olmadan A silindirinin üzerini kapatarak “doğru sonuç” alınabileceği söylenmiştir. Ancak bu koşul, bitki için yeterli hava dolaşımını engelleyebileceği gibi deneyin normal şartlarını bozacaktır. Ayrıca yine de bir kontrol kabına (B silindiri) ihtiyaç duyulur. Dolayısıyla IV. ifade de yanlıştır.
Bu nedenle doğru yorumlar I ve II olduğundan, doğru cevap A şıkkıdır.
Saniye_Akgul tarafından paylaşılan soru: Hangi yorumlar doğrudur?
Soru (Özet):
“Fotosentez tanımından yola çıkan Mualla, biri bitki yerleştirilmiş (A), diğeri kontrol amacıyla boş bırakılmış (B) iki dereceli silindirdeki su hacmini 1. gün ve 7. gün ölçerek bitkinin ne kadar su kullandığını belirlemeye çalışıyor. Tabloya göre:
• 1. günde A silindiri 1500 cm³, B silindiri 1500 cm³
• 7. günde A silindiri 1350 cm³, B silindiri 1450 cm³
Buna göre aşağıdaki yorumlar yapılmıştır:
I. 7. günün sonunda B etiketli dereceli silindirdeki suyun hacminin azalmasının nedeni, açıkta bekletilen suyun buharlaşmasıdır.
II. 7. günün sonunda A etiketli dereceli silindirdeki suyun hacminin azalmasının nedeni, bitki tarafından suyun kullanılmasıdır.
III. Mualla B etiketli dereceli silindiri kurutmadan da bitki tarafından kullanılan su hacmini bulabilirdi.
IV. Mualla B etiketli dereceli silindiri kurmayıp A etiketli dereceli silindirin üzerini şeffaf bir poşetle kapatsaydı, yine de doğru bir sonuç alabilirdi.
Seçenekler:
A) I ve II
B) I ve IV
C) I, II ve III
D) I, II, III ve IV
Cevap:
Bu soruya göre doğru yorumlar I, II ve III olup (C) seçeneği doğrudur.
İçindekiler
1. Deneyin Amacı ve Kapsamı
Bu deney, bir bitkinin fotosentez sürecinde ne kadar su tükettiğini, aynı ortam şartlarında boş bir silindirdeki suyun sadece buharlaşma yoluyla ne kadar azalabileceğini kıyaslayarak bulmayı amaçlar. Deney düzeneğinde iki dereceli silindir kullanılır:
- A silindiri: İçine bir bitki yerleştirilmiş ve başlangıçta belli miktarda su eklenmiştir.
- B silindiri: İçine su eklenmiş fakat bitki konulmamıştır (kontrol amacıyla).
Deney sonunda, her iki silindirdeki su seviyesindeki azalmalar karşılaştırılarak bitkinin kullandığı su miktarı belirlenebilir.
2. Veriler ve Tablonun Analizi
Soruya göre deneyin 1. ve 7. gününde ölçülen su hacimleri şöyledir:
| Dereceli Silindir | 1. Gün (cm³) | 7. Gün (cm³) | Fark (7. gün - 1. gün) |
|---|---|---|---|
| A (bitkili) | 1500 | 1350 | -150 |
| B (kontrol) | 1500 | 1450 | -50 |
- A silindirindeki azalma: 1500 cm³ → 1350 cm³, yani 150 cm³ azalma
- B silindirindeki azalma: 1500 cm³ → 1450 cm³, yani 50 cm³ azalma
B silindirinde bitki yoktur; bu nedenle azalma yalnızca buharlaşma ile açıklanır. A silindirindeki azalma ise buharlaşma + bitkinin su tüketimi toplamıdır.
Bitkinin kullandığı su miktarını yaklaşık olarak aşağıdaki gibi bulabiliriz:
\text{Bitki kullanımı} \approx (\Delta A) - (\Delta B)
(\Delta A) = 150 \quad \text{ve} \quad (\Delta B) = 50
\text{Bitki kullanımı} \approx 150 - 50 = 100 \text{ cm}^3
3. Yorum Maddelerinin İncelemesi
3.1. I. Yorumun Değerlendirilmesi
“I. 7. günün sonunda B etiketli dereceli silindirdeki suyun hacminin azalmasının nedeni açıkta bekletilen suyun buharlaşmasıdır.”
- B silindirinde bitki yoktur; bu nedenle suyun azalması yalnızca buharlaşma kaynaklıdır.
- Veriler de bu azalmayı 50 cm³ olarak göstermektedir.
Dolayısıyla I. yorum doğrudur.
3.2. II. Yorumun Değerlendirilmesi
“II. 7. günün sonunda A etiketli dereceli silindirdeki suyun hacminin azalmasının nedeni bitki tarafından suyun kullanılmasıdır.”
- A silindirinde hem buharlaşma hem de bitki tüketimi söz konusudur.
- B silindirindeki buharlaşma miktarıyla kıyaslandığında, A silindirindeki fazladan azalma (100 cm³) bitki tarafından kullanılan suya karşılık gelir.
Dolayısıyla II. yorum da doğrudur (azalmanın ana sebebi bitki kullanımıdır, ki zaten fazla eksilen kısım tam da bu miktardır).
3.3. III. Yorumun Değerlendirilmesi
“III. Mualla B etiketli dereceli silindiri kurutmadan da bitki tarafından kullanılan suyun hacmini bulabilirdi.”
- Burada söylenmek istenen şudur: B silindirini kapatmamak veya ‘kurutmamak’ (tamamen buharlaşmaya maruz bırakmamak) aslında kontrol grubu olarak işlevini sürdürüyor.
- Deney süresi sonunda B silindirindeki azalma ne kadar ise, bu değer evrensel olarak buharlaşma miktarı sayılabilir.
- Bu yolla, bitkinin tükettiği (artı buharlaşma) = A silindirindeki toplam azalma. Kontrol grubundaki buharlaşma miktarının çıkarılmasıyla bitkinin tükettiği miktar bulunur.
- Dolayısıyla B silindiri mutlaka tamamen kurutulmak zorunda değildir; 7 gün sonunda içindeki su azalması zaten buharlaşmayı gösterecektir.
Bu mantık çerçevesinde III. yorum da doğrudur.
3.4. IV. Yorumun Değerlendirilmesi
“IV. Mualla B etiketli dereceli silindiri kurmayıp A etiketli dereceli silindirin üzerini şeffaf poşetle kapatsaydı doğru bir sonuç alabilirdi.”
- A silindirinin üzerinin tamamen kapatılması, buharlaşmayı ciddi biçimde azaltacak ya da engelleyecektir.
- Ancak aynı ortamda B silindiri açıkta ve A silindiri kapalı tutulursa, bu iki silindir farklı şartlara maruz kalır. Böyle bir deney tasarımı, iki silindiri kıyaslamayı anlamsız kılar.
- Dolayısıyla IV. yorum deneyin kontrol ilkelerine (aynı ortam koşulları) aykırı olduğu için doğru çıkarım yapmayı engelleyebilir.
Bu nedenle IV. yorum yanlıştır. Sonuç olarak doğru olanlar I, II ve III maddeleridir.
4. Deneysel Düzenek ve Teorik Arka Plan
Fotosentez, klorofil içeren canlıların güneş enerjisini kullanarak su (H₂O) ve karbondioksitten (CO₂) organik besin (glikoz vb.) sentezlemesidir. Bu süreçte oksijen de (O₂) açığa çıkar. Bitkiler, topraktan aldıkları suyun büyük bölümünü bu süreçte ve terleme (transpirasyon) yoluyla kaybederler. Deneyin başlıca amacı, su kullanımında elde edilen farkı gözlemleyerek bitkinin ne kadar su tükettiğini hesaplamaktır.
Temel noktalar:
- Bitkili kaptaki su azalması = Buharlaşma + Bitki tüketimi
- Kontrol kaptaki (bitkisiz) su azalması = Buharlaşma
- İkisi arasındaki fark = Bitkinin kullandığı kesin su miktarı
5. Su Azalmasının Nedenleri
5.1. Buharlaşma
Buharlaşma, sıvı moleküllerin gaz fazına geçmesidir. Suyun bulunduğu yüzey sıcaklığı, ortam nemi, hava akımı gibi etmenler buharlaşma hızını etkiler. Deneyde, B silindirdeki tek neden buharlaşmadır.
5.2. Bitki Tarafından Kullanım
Bitkiler suyu kökleri aracılığıyla alır ve fotosentez, solunum, transpirasyon vb. süreçlerde harcar. A silindirdeki fazla azalma, bitkinin bu süreçlerde tükettiği suyu ifade eder.
6. Deneyde Kontrol Grubunun Önemi
Bilimsel deneylerde kontrol grubu, deneysel grupta (A silindiri) görülen değişimin neye bağlı olduğunu anlamak için gereklidir. Burada B silindiri, ortamın sıcaklık, nem ve hava akışı gibi etmenler altında suyun ne kadar buharlaşacağını gösterir. Böylece, bitki faktörünü en net şekilde ölçmek mümkündür.
Eğer aynı ortamda, aynı fiziksel şartlar altında iki silindir de benzer biçimde açık tutulursa, sadece A silindirindeki ek azalma bitki tüketimine bağlı olacaktır.
7. Sonuca Ulaşmak İçin Adım Adım Hesaplamalar
Aşağıdaki adımlar, soruda paylaşılan veriler üzerinden nasıl mantık yürüttüğümüzü açıklar:
- Başlangıç hacmi (1. gün): A silindiri = 1500 cm³, B silindiri = 1500 cm³.
- Bitiş hacmi (7. gün): A silindiri = 1350 cm³, B silindiri = 1450 cm³.
- Buharlaşma miktarı (B silindiri): 1500 - 1450 = 50 cm³.
- Toplam azalma (A silindiri): 1500 - 1350 = 150 cm³.
- Bitkiden kaynaklı kullanım: (A’daki toplam azalma) - (Buharlaşma) = 150 - 50 = 100 cm³.
Bu hesaplama ile deneyde bitkinin 100 cm³ su kullandığı çıkarımı yapılır.
8. Sık Yapılan Hatalar ve IV. Yorumun Tartışılması
Dördüncü yorum, bitkili silindiri kapatarak da doğru ölçüm elde edilebileceğini ileri sürmektedir. Ancak bu durumda A silindiri ile B silindiri farklı koşullara tabi tutulmuş olur:
- A silindiri kapalı, B silindiri açık; bu durumda buharlaşma hızı iki kaptaki su için aynı olmaz.
- Deneysel kontrol prensibine göre, iki kabın da mümkün olduğunca aynı ortam şartlarında tutulması gerekir.
Dolayısıyla IV. yorum, amaca uygun bir kontrol deneyinden sapma yarattığı için doğru bulunmaz.
9. Örnek Bir Hesaplama Senaryosu
Aşağıdaki örnek, benzer bir mantığın farklı rakamlarla nasıl uygulanabileceğini gösterir:
- Gün:
- A silindiri (bitkili): 1200 cm³
- B silindiri (bitkisiz): 1200 cm³
- Gün:
- A silindiri: 1050 cm³ (azalma 150 cm³)
- B silindiri: 1140 cm³ (azalma 60 cm³)
Bitkinin tükettiği su: 150 - 60 = 90 cm³. Burada yine B silindiri yalnızca buharlaşma miktarını ifade ettiğinden, aradaki fark doğrudan bitkinin gerçek kullanımına işaret eder.
10. Tablolu Özet
Aşağıdaki tablo, soru metnindeki A ve B silindirlerinin 1. gün ve 7. gün verilerini ve deneysel çıkarımları özetler:
| Silindir | Başlangıç (1. Gün) | Bitiş (7. Gün) | Azalan Su (cm³) | Nedeni |
|---|---|---|---|---|
| A (Bitkili) | 1500 cm³ | 1350 cm³ | 150 cm³ | Buharlaşma + Bitkinin su tüketimi |
| B (Kontrol) | 1500 cm³ | 1450 cm³ | 50 cm³ | Yalnızca buharlaşma |
| Fark (A-B) | - | - | 150 - 50 = 100 cm³ | Bitki tarafından kullanılan su miktarı |
Bu tablodan ve deney düzeninden çıkan doğru yorumlar: I, II, III.
11. Bilimsel Dayanak ve Kaynaklar
- Fotosentez Esasları: LİSE Biyoloji Ders Kitapları, MEB Yayınları.
- Deneysel Tasarım ve Kontrol Grupları: OpenStax, Biology 2e (2021).
- Buharlaşma ve Bitki Fizyolojisi: Taiz L. ve Zeiger E. Plant Physiology, 6. Baskı.
Tüm bu kaynaklar, deneyde kontrol grubunun (bitkisiz silindir) doğru değerlendirilmesinin, bitki tarafından kullanılan su miktarının anlaşılmasında kritik önem taşıdığını teyit eder.
12. Kapsayıcı Özet ve Anahtar Noktalar
- Buharlaşma: B silindirinde gerçekleşen 50 cm³’lük azalma, çevresel koşullar nedeniyle buharlaşmadan kaynaklanır.
- Bitki Tüketimi: A silindirinde gözlenen ekstra 100 cm³’lük azalma, bitki tarafından doğrudan kullanılmış olan sudur.
- Kontrolün Önemi: B silindiri, bitkisiz ortamda suyun ne kadarının buharlaştığına dair referanstır; bu, deneysel sonuçların güvenilirliğini sağlar.
- Yanlış Yöntem (IV. Yorum): A silindirini şeffaf poşetle kapatmak ve B silindirini açıkta bırakmak, karşılaştırılabilir koşullar yaratmaz; dolayısıyla deney sonuçlarını geçersiz kılar.
- Doğru Yorumlar: I, II ve III nolu yorumlar hem mantık hem de deneysel tasarım ilkeleri çerçevesinde doğrulanmıştır.
Bu bilgiler ışığında sorunun doğru cevabı (C) seçeneğidir: “I, II ve III”.
Sonuç ve Detaylı Cevap
- I. Yorum (Doğru): Kontrollü deneyde bitkisiz B silindirinde su azalması yalnızca buharlaşmadan kaynaklanır.
- II. Yorum (Doğru): Bitkili A silindirindeki ek azalma, bitkinin su tüketiminden kaynaklanır.
- III. Yorum (Doğru): B silindiri tamamen kurutulmasa da, 7. gün sonunda B silindirinde buharlaşmadan dolayı oluşan su azalması ölçülebilir; böylece bitkinin su tüketimi (A azalma - B azalma) hesaplanabilir.
- IV. Yorum (Yanlış): Silindirlerden birini kapatmak, aralarında farklı ortam koşulları yaratır ve güvenilir bir kıyaslamayı engeller.
Dolayısıyla doğru kombinasyon “I, II, III” olup doğru seçenek (C)’dir.
@anonymous13