Soru:
Başlangiçta aynı boyda olan K, L ve M kati maddelerinin aynı ortamda isitilma işleminden sonraki boyları aşağıdaki
gratikte verilmistir.
Boy uzunluğu (cm)
Maddeler
Buna göre aynı maddeler başlangıçta isıtılmayıp soğutulsaydı büzülme miktarları arasındaki ilişki aşağıda-
kilerin hangisindeki gibi olurdu?
A)L>K> M
B)
Başlangıçta Aynı Boyda Olan K, L ve M Katı Maddelerinin Soğutulunca Büzülme İlişkisi
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Verilen Isıtma Uzunluklarını İnceleme
Grafikte maddelerin ısıtıldıktan sonraki boy uzunlukları:
K: yaklaşık 6 cm
L: yaklaşık 4 cm
M: yaklaşık 8 cm
Adım 2 — Isıttıktan Sonraki Uzama Miktarlarını Bulma
Başlangıç boyu aynı olduğuna göre, uzama miktarları sırasıyla:
K: 6 - başlangıç
L: 4 - başlangıç
M: 8 - başlangıç
Burada en çok uzama yapan M, en az uzama yapan L’dir.
Adım 3 — Soğutulduğunda Büzülme Miktarlarını Karşılaştırma
Isıtıldığında uzama, soğutulduğunda büzülme yönünde olur. Uzama miktarı büyük olan madde soğutulunca daha fazla büzülür.
Buna göre büzülme sırası: M > K > L
Adım 4 — Şıklara Bakma
A) L > K > M → Yanlış
B) L > M > K → Yanlış
C) M > K > L → Doğru
D) M > L > K → Yanlış
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Cevap: C) M > K > L
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
Genleşme ve Büzülme: Katı maddeler ısıtıldığında genleşir, soğutulduğunda küçülür.
Genleşme Miktarı: Bir maddenin boyunun başlangıç değerine göre aldığı artış miktarıdır.
Büzülme Miktarı: Aynı madde soğutulduğunda başlangıç değerine göre kaybettiği uzunluktur.
Başlangıçta aynı boyda olan K, L ve M katı maddelerinin aynı ortamda ısıtılma işleminden sonraki boyları grafikte verilmiştir. Buna göre aynı maddeler başlangıçta ısıtılmayıp soğutulsaydı büzülme miktarları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisi gibi olurdu?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
A) L > K > M
Açıklama: Grafikte son boylar M > K > L olarak görülmektedir (M en uzun, L en kısa). Başlangıçta boylar eşit olduğuna göre ısıtılınca uzama miktarı final − başlangıç ile orantılıdır; soğutma durumunda büzülme miktarları da aynı orantıyı izleyecektir.
Bu nedenle L > K > M ifadesi grafikteki sıralama ile çelişir ve yanlış olacaktır.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
B) L > M > K
Açıklama: Grafikte M en büyük olduğuna göre L > M olamaz. Bu seçenek grafikten farklı bir sıralama veriyor; dolayısıyla yanlış.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
C) M > K > L
Açıklama: Grafikteki son boylar M > K > L şeklindedir. Başlangıç eşit olduğundan ısıtma ile artış ve soğutma ile azalış büyüklükleri aynı sıralamayı korur. Bu seçenek grafikteki gözleme uygundur.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
D) M > L > K
Açıklama: Grafikte K, L’den uzundur (K > L). Bu seçenek K ile L sırasını ters veriyor; bu yüzden yanlış.
Adım 5 — Seçenek Karşılaştırması C. M > K > L — Grafikteki sıralamaya ve başlangıç eşitliğine uygun olduğu için DOĞRU A. L > K > M — Grafiğe aykırı olduğu için YANLIŞ B. L > M > K — Grafiğe aykırı olduğu için YANLIŞ D. M > L > K — Grafikte K > L olduğu için YANLIŞ
Adım 6 — Son Doğrulama
Grafikte final boylar M en büyük, K orta, L en küçük olarak verildiğinden; başlangıçta eşit olan çubukların soğutulması halinde büzülme miktarları da aynı sırayı korur: M en çok, K ikinci, L en az büzülür.