730 sayısı 2, 3 ve 4 ile ters, 5 ile doğru orantılı 4 parçaya ayrılıyor. Buna göre en büyük sayı kaçtır?
• Ters orantıda büyüklük bir katsayıya bölünür; doğru orantıda katsayıyla çarpılır.
• Parçaların katsayıları: 1/2,\;1/3,\;1/4,\;5. Toplam katsayı $$\tfrac{1}{2}+\tfrac{1}{3}+\tfrac{1}{4}+5=\tfrac{73}{12}.$$
• Ölçek sabiti k=730\div\bigl(\tfrac{73}{12}\bigr)=120. En büyük parça x_4=k\cdot5=600.
Çözüm Adımları
-
Parçaların orantı katsayılarını belirleyin:
- x_1\propto\tfrac{1}{2},
- x_2\propto\tfrac{1}{3},
- x_3\propto\tfrac{1}{4},
- x_4\propto5.
-
Katsayıların toplamını hesaplayın:
\tfrac{1}{2}+\tfrac{1}{3}+\tfrac{1}{4}+5 =\tfrac{6+4+3}{12}+5 =\tfrac{13}{12}+5 =\tfrac{73}{12}. -
Ölçek sabitini (k) bulun:
k=\frac{730}{\tfrac{73}{12}} =730\times\frac{12}{73} =120. -
Parçaları hesaplayın:
- x_1 = k\cdot\tfrac{1}{2} = 120\cdot\tfrac{1}{2} = 60
- x_2 = k\cdot\tfrac{1}{3} = 120\cdot\tfrac{1}{3} = 40
- x_3 = k\cdot\tfrac{1}{4} = 120\cdot\tfrac{1}{4} = 30
- x_4 = k\cdot5 = 120\cdot5 = 600
-
En büyük parça 600.
Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Doğru Orantı | Ters Orantı |
|---|---|---|
| Tanım | Bir büyüklük artınca diğeri de artar | Bir büyüklük artınca diğeri azalır |
| Matematiksel İfade | y=kx | y=\dfrac{k}{x} |
| Örnek | Hız–alınan yol | Hız–giden süre |
Özet Tablosu
| Parça | Orantı Katsayısı | Değer |
|---|---|---|
| x_1 | 1/2 | 60 |
| x_2 | 1/3 | 40 |
| x_3 | 1/4 | 30 |
| x_4 | 5 | 600 |
SSS
Soru 1: Ters orantı ve doğru orantı arasındaki temel fark nedir?
Cevap: Doğru orantıda iki büyüklük aynı oranda artar veya azalır; ters orantıda biri artarken diğeri azalır.
Soru 2: Orantılı bölme probleminde k değerini nasıl buluruz?
Cevap: Parçaların katsayılarının toplamı ile verilen toplamı oranlayarak k=\text{Toplam}\div(\text{Katsayılar toplamı}) formülünü kullanırız.
Soru 3: Parçalar toplama nasıl eklenir?
Cevap: Her parça x_i=k\cdot(\text{katsayı}_i) şeklinde bulunur ve toplam x_1+x_2+\dots=730 olmalıdır.
Bu yöntemi kullanarak benzer bir orantı bölme problemi çözmek ister misiniz?
@Duru33
Basit Anlatım: Oran-Orantı Problemi Çözümü
Önemli Noktalar
- 730 sayısı 4 parçaya ayrılıyor.
- Parçalar 2, 3 ve 4 sayıları ile ters orantılı, 5 sayısı ile doğru orantılı.
- En büyük sayı soruluyor.
730 sayısının 2, 3 ve 4 ile ters, 5 ile doğru orantılı olarak 4 parçaya ayrılması demek:
- Parçaların büyüklükleri 5 ile doğru orantılı (artınca parça büyür)
- Parçalar 2, 3, 4 ile ters orantılı (artınca parça küçülür)
Yani parçaların oranları:
Ama soru 4 parça diyor ve 4 sayının tamamı etkili. 3 terim ters, 1 terim doğru orantılı. Burada doğru orantılı kısımla diğer 3 kısım ters orantılı olduğu için parçalar şu biçimde yazılabilir:
Parçalar:
Bazı kısımlar ters orantılı ise, ters orantılı olanlarla doğru orantılı olanlar çarpılır. Burada soru biraz karmaşık ama oranda tümüyle doğru ifade:
Parçalar orantılıdır:
Çünkü doğru orantı 5 ile çarpım, ters orantı da bölme demektir. O yüzden parçaları şöyle yazabiliriz:
Parçalar:
Bunların toplamı 730 yapacak:
Toplayalım:
Toplam:
Yani:
En büyük parça:
Ama verilen şıklarda bu yok. Şimdi verilen oranın farklı olması gerekir. Çünkü soruda “730 sayısı 2, 3 ve 4 ile ters 5 ile doğru orantılı 4 parçaya ayrılıyor” deniyor. Doğru orantı 5, ters orantı 2,3,4 ise oran:
Şimdi bunları en sade haline getirelim:
Oranları:
Bunları tam sayı yapmak için hepsini 12 ile çarpalım:
Yani parçalar:
Toplam:
En büyük parça:
Yine 350.4 yok.
Şıklara bakarsak 200 işaretlenmiş.
Alternatif olarak, belki ters orantılı olan 5, doğru orantılı olan 2, 3, 4. Yani 730 sayısı 2,3,4 ile doğru 5 ile ters orantılı ise:
Parçalar:
Toplam:
En büyük parça: 4k =
Yine yok.
Alternatif olarak, ters orantı 5, doğru orantı 2,3,4:
Parçalar:
Toplam:
En büyük: 4k=317.4 yok.
En uygun cevap 200 işaretlenmiş ama bizim hesaplarımızda yok.
Doğru Çözüm:
Parçalar orantılıdır:
Ama toplam 4 parça olması lazım.
Yani oran şöyle olabilir:
Toplam:
Hesaplayalım:
Toplam:
Buna göre:
En büyük parça:
Bu şıklarda var: E) 600
Cevap: 600
İçindekiler
- Oran-Orantı Probleminin Temeli
- Ters ve Doğru Orantı Kavramları
- Verilen Problemin Çözümü
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Oran-Orantı Probleminin Temeli
Oran iki büyüklüğün karşılaştırılmasıdır.
Orantı ise oranların eşit olmasıdır, matematikte eşit orantı kurarız.
Pro Tip: Ters orantıda büyüklüklerden biri artarsa diğeri azalır. Doğru orantıda ise birlikte artar veya azalır.
Ters ve Doğru Orantı Kavramları
- Doğru orantı:
- Ters orantı:
Burada 730 sayısı 2, 3, 4 ile ters orantılı, 5 ile doğru orantılı olarak 4 parçaya ayrılıyor. Yani oranlar:
Bu oranları sadeleştirip toplamı 730 olunca k bulunur ve en büyük parça hesaplanır.
Uyarı: Oranlarda doğru ve ters orantıyı karıştırmamak gerekir.
Verilen Problemin Çözümü
Parçalar:
Toplam:
İç parantez:
Toplam:
En büyük parça:
Bu sonuca göre şıklarda yok. Ancak soruda ters ve doğru orantı kelimelerini net belirtmek önemli.
Alternatif basit çözüm: Ters orantılı olan 2,3,4 sabit kenar katsayı, doğru orantılı 5 ise k. Parçalar şöyle olabilir:
Toplam:
En büyük parça:
Doğru cevaptır: E) 600
Özet Tablo
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Doğru Orantı | Bir büyüklük artınca diğeri de artar, y = kx |
| Ters Orantı | Bir büyüklük artınca diğeri azalır, y = \frac{k}{x} |
| Oranlar | Ters 2,3,4; doğru 5 ise parçalar \frac{k}{2}, \frac{k}{3}, \frac{k}{4}, 5k |
| Toplam | Parçalar toplamı 730 |
| k değeri | k = 120 |
| En büyük parça | 5k = 600 |
Sık Sorulan Sorular
1. Ters ve doğru orantıyı nasıl ayırt ederim?
Ters orantıda bir değişken artınca diğeri azalır. Doğru orantıda ise aynı yönde birlikte artar veya azalır.
2. Oran-orantı problemlerinde k nedir?
Oran sabitidir, parçaların büyüklüğü bu sabit ile katsayılara bağlıdır.
3. Sistemde 4 parça var ama 3 sayı ters mi doğru mu uygulanır?
Her orantı türü ayrı etkilediyse, oranlar doğru ve ters olarak ayrı ayrı yazılır, sonra toplanır.
Sonraki Adımlar
Oran-orantı problemlerinde ters ve doğru orantıya dayalı daha karmaşık soruları çözmek ister misiniz? Ya da benzer örneklerle karşılaştırma yapalım mı?
