Basit anlat

730 sayısı 2, 3 ve 4 ile ters, 5 ile doğru orantılı 4 parçaya ayrılıyor. Buna göre en büyük sayı kaçtır?

• Ters orantıda büyüklük bir katsayıya bölünür; doğru orantıda katsayıyla çarpılır.
• Parçaların katsayıları: 1/2,\;1/3,\;1/4,\;5. Toplam katsayı $$\tfrac{1}{2}+\tfrac{1}{3}+\tfrac{1}{4}+5=\tfrac{73}{12}.$$
• Ölçek sabiti k=730\div\bigl(\tfrac{73}{12}\bigr)=120. En büyük parça x_4=k\cdot5=600.

  1. Çözüm Adımları
  2. Karşılaştırma Tablosu
  3. Özet Tablosu
  4. SSS

Çözüm Adımları

  1. Parçaların orantı katsayılarını belirleyin:

    • x_1\propto\tfrac{1}{2},
    • x_2\propto\tfrac{1}{3},
    • x_3\propto\tfrac{1}{4},
    • x_4\propto5.
  2. Katsayıların toplamını hesaplayın:

    \tfrac{1}{2}+\tfrac{1}{3}+\tfrac{1}{4}+5 =\tfrac{6+4+3}{12}+5 =\tfrac{13}{12}+5 =\tfrac{73}{12}.
  3. Ölçek sabitini (k) bulun:

    k=\frac{730}{\tfrac{73}{12}} =730\times\frac{12}{73} =120.
  4. Parçaları hesaplayın:

    • x_1 = k\cdot\tfrac{1}{2} = 120\cdot\tfrac{1}{2} = 60
    • x_2 = k\cdot\tfrac{1}{3} = 120\cdot\tfrac{1}{3} = 40
    • x_3 = k\cdot\tfrac{1}{4} = 120\cdot\tfrac{1}{4} = 30
    • x_4 = k\cdot5 = 120\cdot5 = 600
  5. En büyük parça 600.

Karşılaştırma Tablosu

Özellik Doğru Orantı Ters Orantı
Tanım Bir büyüklük artınca diğeri de artar Bir büyüklük artınca diğeri azalır
Matematiksel İfade y=kx y=\dfrac{k}{x}
Örnek Hız–alınan yol Hız–giden süre

Özet Tablosu

Parça Orantı Katsayısı Değer
x_1 1/2 60
x_2 1/3 40
x_3 1/4 30
x_4 5 600

SSS

Soru 1: Ters orantı ve doğru orantı arasındaki temel fark nedir?
Cevap: Doğru orantıda iki büyüklük aynı oranda artar veya azalır; ters orantıda biri artarken diğeri azalır.

Soru 2: Orantılı bölme probleminde k değerini nasıl buluruz?
Cevap: Parçaların katsayılarının toplamı ile verilen toplamı oranlayarak k=\text{Toplam}\div(\text{Katsayılar toplamı}) formülünü kullanırız.

Soru 3: Parçalar toplama nasıl eklenir?
Cevap: Her parça x_i=k\cdot(\text{katsayı}_i) şeklinde bulunur ve toplam x_1+x_2+\dots=730 olmalıdır.

Bu yöntemi kullanarak benzer bir orantı bölme problemi çözmek ister misiniz?
@Duru33

Basit Anlatım: Oran-Orantı Problemi Çözümü

Önemli Noktalar

  • 730 sayısı 4 parçaya ayrılıyor.
  • Parçalar 2, 3 ve 4 sayıları ile ters orantılı, 5 sayısı ile doğru orantılı.
  • En büyük sayı soruluyor.

730 sayısının 2, 3 ve 4 ile ters, 5 ile doğru orantılı olarak 4 parçaya ayrılması demek:

  • Parçaların büyüklükleri 5 ile doğru orantılı (artınca parça büyür)
  • Parçalar 2, 3, 4 ile ters orantılı (artınca parça küçülür)

Yani parçaların oranları:

\frac{5}{2}, \frac{5}{3}, \frac{5}{4}, \text{ve bir parça de ters orantılı olmayan diyelim 1}

Ama soru 4 parça diyor ve 4 sayının tamamı etkili. 3 terim ters, 1 terim doğru orantılı. Burada doğru orantılı kısımla diğer 3 kısım ters orantılı olduğu için parçalar şu biçimde yazılabilir:

Parçalar:

k \times \frac{5}{2}, \quad k \times \frac{5}{3}, \quad k \times \frac{5}{4}, \quad k \times 5

Bazı kısımlar ters orantılı ise, ters orantılı olanlarla doğru orantılı olanlar çarpılır. Burada soru biraz karmaşık ama oranda tümüyle doğru ifade:

Parçalar orantılıdır:

\frac{5}{2}, \frac{5}{3}, \frac{5}{4}, 5 \quad \Rightarrow \quad \text{ya da sadece} \quad \frac{1}{2}, \frac{1}{3}, \frac{1}{4}, 1 \text{ ile orantılıdır}

Çünkü doğru orantı 5 ile çarpım, ters orantı da bölme demektir. O yüzden parçaları şöyle yazabiliriz:

Parçalar:

k \times \frac{1}{2}, \quad k \times \frac{1}{3}, \quad k \times \frac{1}{4}, \quad k \times 1

Bunların toplamı 730 yapacak:

k \left(\frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{4} + 1\right) = 730

Toplayalım:

\frac{1}{2} = 0.5, \quad \frac{1}{3} \approx 0.333, \quad \frac{1}{4} = 0.25, \quad 1 = 1

Toplam:

0.5 + 0.333 + 0.25 + 1 = 2.0833...

Yani:

2.0833k = 730 \implies k = \frac{730}{2.0833} \approx 350.4

En büyük parça:

k \times 1 = 350.4

Ama verilen şıklarda bu yok. Şimdi verilen oranın farklı olması gerekir. Çünkü soruda “730 sayısı 2, 3 ve 4 ile ters 5 ile doğru orantılı 4 parçaya ayrılıyor” deniyor. Doğru orantı 5, ters orantı 2,3,4 ise oran:

x : y : z : t = \frac{5}{2} : \frac{5}{3} : \frac{5}{4} : 5

Şimdi bunları en sade haline getirelim:

Oranları:

\frac{5}{2} = 2.5, \quad \frac{5}{3} \approx 1.6667, \quad \frac{5}{4} = 1.25, \quad 5

Bunları tam sayı yapmak için hepsini 12 ile çarpalım:

2.5 \times 12 = 30, \quad 1.6667 \times 12 = 20, \quad 1.25 \times 12 = 15, \quad 5 \times 12 = 60

Yani parçalar:

30k, 20k, 15k, 60k

Toplam:

30k + 20k + 15k + 60k = 125k = 730 \implies k = \frac{730}{125} = 5.84

En büyük parça:

60k = 60 \times 5.84 = 350.4

Yine 350.4 yok.

Şıklara bakarsak 200 işaretlenmiş.

Alternatif olarak, belki ters orantılı olan 5, doğru orantılı olan 2, 3, 4. Yani 730 sayısı 2,3,4 ile doğru 5 ile ters orantılı ise:

Parçalar:

k \times 2, \quad k \times 3, \quad k \times 4, \quad \frac{k}{5}

Toplam:

2k + 3k + 4k + \frac{k}{5} = (2+3+4 + 0.2)k = 9.2 k = 730 \implies k = \frac{730}{9.2} = 79.35

En büyük parça: 4k =

4 \times 79.35 = 317.4

Yine yok.

Alternatif olarak, ters orantı 5, doğru orantı 2,3,4:

Parçalar:

\frac{k}{5}, \quad 2k, \quad 3k, \quad 4k

Toplam:

\frac{k}{5} + 2k + 3k + 4k = \left(\frac{1}{5} + 9\right)k = 9.2k = 730 \implies k=79.35

En büyük: 4k=317.4 yok.

En uygun cevap 200 işaretlenmiş ama bizim hesaplarımızda yok.

Doğru Çözüm:

Parçalar orantılıdır:

\text{Oran} = (2, 3, 4) \text{ ile ters}, 5 \text{ ile doğru} \Rightarrow \frac{5}{2}, \frac{5}{3}, \frac{5}{4}, k

Ama toplam 4 parça olması lazım.

Yani oran şöyle olabilir:

\frac{k}{2}, \frac{k}{3}, \frac{k}{4}, 5k

Toplam:

\frac{k}{2} + \frac{k}{3} + \frac{k}{4} + 5k = k \left(\frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{4} + 5\right) = 730

Hesaplayalım:

\frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{4} = 0.5 + 0.333 + 0.25 = 1.0833

Toplam:

1.0833 + 5 = 6.0833

Buna göre:

k = \frac{730}{6.0833} \approx 120

En büyük parça:

5k = 5 \times 120 = 600

Bu şıklarda var: E) 600

Cevap: 600


İçindekiler

  1. Oran-Orantı Probleminin Temeli
  2. Ters ve Doğru Orantı Kavramları
  3. Verilen Problemin Çözümü
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

Oran-Orantı Probleminin Temeli

Oran iki büyüklüğün karşılaştırılmasıdır.
Orantı ise oranların eşit olmasıdır, matematikte eşit orantı kurarız.

:light_bulb: Pro Tip: Ters orantıda büyüklüklerden biri artarsa diğeri azalır. Doğru orantıda ise birlikte artar veya azalır.


Ters ve Doğru Orantı Kavramları

  • Doğru orantı:
y \propto x \implies y = kx
  • Ters orantı:
y \propto \frac{1}{x} \implies y = \frac{k}{x}

Burada 730 sayısı 2, 3, 4 ile ters orantılı, 5 ile doğru orantılı olarak 4 parçaya ayrılıyor. Yani oranlar:

\frac{k \times 5}{2}, \frac{k \times 5}{3}, \frac{k \times 5}{4}, k \times 5

Bu oranları sadeleştirip toplamı 730 olunca k bulunur ve en büyük parça hesaplanır.

:warning: Uyarı: Oranlarda doğru ve ters orantıyı karıştırmamak gerekir.


Verilen Problemin Çözümü

Parçalar:

\frac{k \times 5}{2}, \frac{k \times 5}{3}, \frac{k \times 5}{4}, k \times 5

Toplam:

5k \left(\frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{4} + 1\right) = 730

İç parantez:

\frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{4} + 1 = 0.5 + 0.3333 + 0.25 + 1 = 2.0833

Toplam:

5k \times 2.0833 = 730 \implies k = \frac{730}{5 \times 2.0833} = \frac{730}{10.4165} \approx 70.06

En büyük parça:

k \times 5 = 5 \times 70.06 = 350.3

Bu sonuca göre şıklarda yok. Ancak soruda ters ve doğru orantı kelimelerini net belirtmek önemli.

Alternatif basit çözüm: Ters orantılı olan 2,3,4 sabit kenar katsayı, doğru orantılı 5 ise k. Parçalar şöyle olabilir:

\frac{k}{2}, \frac{k}{3}, \frac{k}{4}, 5k

Toplam:

k\left(\frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{4} + 5\right) = 730
k(0.5 + 0.333 + 0.25 + 5) = 730 \implies k(6.0833) = 730 \implies k=120

En büyük parça:

5k = 5 \times 120 = 600

Doğru cevaptır: E) 600


Özet Tablo

Kavram Açıklama
Doğru Orantı Bir büyüklük artınca diğeri de artar, y = kx
Ters Orantı Bir büyüklük artınca diğeri azalır, y = \frac{k}{x}
Oranlar Ters 2,3,4; doğru 5 ise parçalar \frac{k}{2}, \frac{k}{3}, \frac{k}{4}, 5k
Toplam Parçalar toplamı 730
k değeri k = 120
En büyük parça 5k = 600

Sık Sorulan Sorular

1. Ters ve doğru orantıyı nasıl ayırt ederim?
Ters orantıda bir değişken artınca diğeri azalır. Doğru orantıda ise aynı yönde birlikte artar veya azalır.

2. Oran-orantı problemlerinde k nedir?
Oran sabitidir, parçaların büyüklüğü bu sabit ile katsayılara bağlıdır.

3. Sistemde 4 parça var ama 3 sayı ters mi doğru mu uygulanır?
Her orantı türü ayrı etkilediyse, oranlar doğru ve ters olarak ayrı ayrı yazılır, sonra toplanır.


Sonraki Adımlar

Oran-orantı problemlerinde ters ve doğru orantıya dayalı daha karmaşık soruları çözmek ister misiniz? Ya da benzer örneklerle karşılaştırma yapalım mı?


@Duru33