n bip
işün-
ya-
yIz.
I ol-
11. () Türkiye’de üreyen toplam 309 kuş türünün 83u
barajlar nedeniyle yók oluyorlar (I1) Sulak alan-
larda yaşayan kuşların durumu ise daha da kötü.
(1) Türkiye’de üreyen her dört su kuşu türünden üçü
son 10 yılda barajlar nedeniyle ciddi oranda azald.!
(IV) Bununla birlikte, barajlar nedeniyle azalan 83.tü-
rün 66’si Cevre ve Orman Bakanlığı tarafindan koru-
ma altina alfinmı (V) Kanun çerçevesinde korunan
10 kuş türü var.
de anlatım bozukluğu vardı?
Bu percadakinumaralan᪠Cümtélerin hangisin-
Ar
6)1)
y
D) IV/ E/V
Barajlar Nedeniyle Yok Olan Kuş Türleri ve Anlatım Bozukluğu Sorusu
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — I. Cümlenin İncelenmesi
“Türkiye’de üreyen toplam 309 kuş türünün 83’ü barajlar nedeniyle yok oluyorlar.” cümlesinde özne “309 kuş türünün 83’ü” ifadesidir. Türkçede özne; insan dışı varlıklardan (hayvanlar, bitkiler, nesneler) oluşuyorsa ve çoğulsa, yüklem genellikle tekil olur. Ayrıca özne sayı sıfatıyla belirtilmişse yüklem mutlaka tekil olmalıdır. Bu cümlede “yok oluyorlar” yerine “yok oluyor” denilmelidir. Burada özne-yüklem uyumsuzluğu kaynaklı bir anlatım bozukluğu vardır.
Adım 2 — II. Cümlenin İncelenmesi
“Sulak alanlarda yaşayan kuşların durumu ise daha da kötü.” cümlesinde herhangi bir dil bilgisi hatası veya anlam karmaşası bulunmamaktadır. Özne ve yüklem uyumludur.
Adım 3 — III. Cümlenin İncelenmesi
“Türkiye’de üreyen her dört su kuşu türünden üçü son 10 yılda barajlar nedeniyle ciddi oranda azaldı.” cümlesinde özne “her dört su kuşu türünden üçü” (tekil kabul edilir) ve yüklem “azaldı” (tekil) uyumludur. Anlatım bozukluğu yoktur.
Adım 4 — IV. Cümlenin İncelenmesi
“Bununla birlikte, barajlar nedeniyle azalan 83 türün 66’sı Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından koruma altına alınmış.” cümlesinde çatı veya ek yanlışlığı bulunmamaktadır. Cümle kurallıdır.
Adım 5 — V. Cümlenin İncelenmesi
“Kanun çerçevesinde korunan 10 kuş türü var.” cümlesi oldukça net ve duru bir cümledir, herhangi bir bozukluk içermez.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. I — Özne-yüklem uyumsuzluğu (yok oluyorlar → yok oluyor) nedeniyle YANLIŞ.
B. II — Anlatım düzgündür.
C. III — Anlatım düzgündür.
D. IV — Anlatım düzgündür.
E. V — Anlatım düzgündür.
Adım 7 — Final Doğrulama
Türkçe dil bilgisinde “Topluluk adları, bitki, hayvan, cansız varlık ve organ adları özne olduğunda yüklem tekil olur.” kuralı gereği (I) numaralı cümledeki “-lar” eki gereksizdir ve anlatım bozukluğuna yol açmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) I
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Özne-Yüklem Uyumsuzluğu
- Tanım: Öznenin tekillik-çoğulluk veya şahıs bakımından yüklemle uyuşmamasıdır.
- Bu problemde: Özne “83’ü” (insan dışı çoğul varlık grubu) olduğu için yüklemin “yok oluyorlar” şeklinde çoğul yapılması kural ihlalidir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Çoğul Eki Karışıklığı
- Yanlış: “Kuşlar uçuyorlar.” (İnsan dışı varlıklarda yüklem çoğul olmaz.)
- Doğru: “Kuşlar uçuyor.”
- Neden Yanlış: Kişileştirme sanatı yapılmadığı sürece insan dışı varlıkların çoğul özneli cümlelerinde yüklem tekil kalmalıdır.
Başka bir dil bilgisi sorusunda özne-yüklem uyumuyla ilgili farklı örnekler incelememi ister misin?