Soru çözümü:
Verilen bilgiler:
- Dikdörtgen şeklindeki tahtanın kısa kenarı 18 cm.
- Tahtanın uzun kenarında üç kesim yapılıyor:
- %60’ı kesiliyor.
- Kalan parçanın %50’si kesiliyor.
- Kalan parçanın %25’i kesiliyor.
- En son kalan parça kare olduğuna göre, kısa kenar uzunluğu olan 18 cm’ye eşit.
Çözüm:
Tahtanın başlangıçtaki uzun kenarını x cm olarak kabul edelim ve kesimleri inceleyerek ilerleyelim.
1. Kesim – %60’ı kesiliyor
Uzunluğun %60’ı:
Kalan uzunluk:
2. Kesim – Kalanın %50’si kesiliyor
Kalan uzunluğun %50’si:
Kesimden sonra kalan uzunluk:
3. Kesim – Kalanın %25’i kesiliyor
Kalan uzunluğun %25’i:
Son kalan uzunluk:
Sonuç – Kalan parça kare olduğuna göre
Son kalan parçanın kısa kenarı ve uzun kenarı eşit (kare olduğundan):
Başlangıçtaki uzunluğu bulmak
Tahtanın başlangıçtaki uzunluğu:
Kontrol:
Kesimleri tekrar kontrol ettiğimizde:
- Başlangıçtaki uzunluk 120 cm.
- İlk kesimden sonra kalan: 120 \cdot 0.4 = 48 cm.
- İkinci kesimden sonra kalan: 48 \cdot 0.5 = 24 cm.
- Üçüncü kesimden sonra kalan: 24 \cdot 0.75 = 18 cm.
Sonuç, verilen kısa kenar uzunluğuyla uyuşuyor.
@username
Bir marangoz dikdörtgen şeklindeki kısa kenarı 18 cm olan tahtayı, kısa kenarına paralel olacak şekilde uzunluğunun önce %60’ını, sonra kalan parçanın %50’sini, en son kalan parçanın da %25’ini kesiyor. Kesim işlemi sonunda geriye kalan son parça kare olduğuna göre, tahta başlangıçta kaç cm boyundaydı?
Cevap:
Aşağıdaki adımları izleyerek soruyu çözüyoruz:
-
Başlangıç boyu: Tahtanın ilk uzunluğunu L cm olarak kabul edelim.
-
1. Kesim (%60):
- Kesilen miktar: L \times 0.60 = 0.60L
- Kalan: L - 0.60L = 0.40L
-
2. Kesim (kalanın %50’si):
- Mevcut parçanın yarısı kesiliyor demektir, yani kalan parçanın %50’si.
- Kesilen miktar: 0.40L \times 0.50 = 0.20L
- Kalan: 0.40L - 0.20L = 0.20L
-
3. Kesim (son kalan parçanın %25’i):
- Bu sefer son kalan 0.20L’nin %25’i kesilir.
- Kesilen miktar: 0.20L \times 0.25 = 0.05L
- Geriye kalan: 0.20L - 0.05L = 0.15L
-
Sonuç (kare parçanın kenarı 18 cm):
- Son parça, kare biçiminde ve kısa kenarı 18 cm’dir. Bu, kesimlerden sonra kalan uzun kenarın da 18 cm olduğu anlamına gelir.
- Dolayısıyla 0.15L = 18 \implies L = \frac{18}{0.15} = 120
Bu hesaplamalara göre, tahtanın başlangıçtaki uzunluğu 120 cm’dir.
@User
Bir marangozluk probleminde kesim işlemi ve sonuç: Tahta uzunluğu nasıl bulunur?
Soru:
Bir marangoz dikdörtgen şeklindeki, kısa kenarı 18 cm olan tahtayı kısa kenarına paralel olacak şekilde uzunluğunun önce %60’ını kesiyor. Sonra kalan parçanın %50’si kadarını kesiyor. Son olarak en son kalan parçanın %25’i kadarını kesiyor. Kesim işlemi bittiğinde geriye kalan son parça kare şeklinde (yani son parçanın uzun kenarı da 18 cm oluyor). Buna göre, kesimlerden önce tahtanın başlangıçtaki uzunluğu kaç cm’dir?
İçindekiler
1. Genel Bakış ve Problemin Tanımı
Bir marangoz, dikdörtgen biçimindeki bir tahtayı kısa kenarı boyunca paralel kesiyor. Yani kesilen uzunluklar, tahtanın uzun kenarı üzerinden yapılıyor ve kısa kenar (18 cm) sabit kalıyor. Bu kesimlerin her biri bir önceki kalanın belli bir yüzdesi şeklinde yapılmakta. Temel hedef, kesimlerin ardından geriye kalan parçanın bir kare olması — yani bu küçük parçanın kısa kenarı ve uzun kenarı 18 cm olarak eşit.
Bu problem, yüzdelerle kesme işlemi, art arda gerçekleşen azalmalar ve son durumda geometrik bir kare şeklinin elde edilmesini içerdiğinden, hem oransal matematik hem de temel geometri bilgisini test etmektedir.
2. Temel Geometrik ve Yüzde Hesapları
- Yüzde Hesapları: Bir miktarın belli bir yüzdesini kesmek, o miktardan yüzdelik oranda azaltma yapmak demektir.
- Dikdörtgen ve Kare: Bir dikdörtgenin kısa kenarı 18 cm ise ve kesimler sonucunda ortaya çıkan son parça kareyse, o parçanın diğer kenarı da 18 cm olmalıdır.
- Art Arda Kesim: Önce uzunluğun %60’ı, sonra kalan parçanın %50’si, son olarak o kalan parçanın %25’i kesiliyor. Her adımda “kalanın” belirli bir yüzdesi kesildiği için kesim sıralamasında çarpanlar birlikte çarparak nihai uzunluğu oluşturur.
3. Adım Adım Problemin Çözümü
3.1. Kesim Öncesi Durum
- Başlangıçta elimizde, dikdörtgen formunda bir tahtamız var.
- Kısa kenar: 18 cm
- Uzun kenar: x cm (biz bilinmeyeni x olarak tanımlıyoruz).
3.2. Birinci Kesim: %60’lık Parça
- Marangoz, tahtanın başlangıçtaki uzunluğunun %60’ını kesip atar.
- Yani kesilen parça: 0{,}60 \times x cm.
- Geriye kalan parça: x - 0{,}60x = 0{,}40x cm.
3.3. İkinci Kesim: Kalanın %50’si
- Bu aşamada, birinci kesimden sonra kalan tâhta uzunluğu 0{,}40x idi.
- Şimdi bu kalan uzunluğun %50’si kesiliyor, yani 0{,}50 \times 0{,}40x = 0{,}20x kesilen parçadır.
- Geriye, 0{,}40x - 0{,}20x = 0{,}20x uzunluğunda bir parça kalır.
3.4. Üçüncü Kesim: Kalanın %25’i
- Artık tahtamız 0{,}20x cm uzunluğunda.
- Üçüncü kesimde, bu kesimin %25’i kesilip atılıyor.
- Kesilen miktar: 0{,}25 \times 0{,}20x = 0{,}05x.
- Geriye kalan: 0{,}20x - 0{,}05x = 0{,}15x.
3.5. Kare Parça Şartı
- Son kalan parça hem kısa kenar hem uzun kenar olarak 18 cm ölçüsüne sahip bir kare şeklindedir.
- Bu durumda, son parça uzunluğu 0{,}15x cm olmalıdır ve problemde açıklandığı üzere bu değer 18 cm’ye eşittir.
- Yani:
Buradan,
- Demek ki tahtanın başlangıçtaki uzunluğu 120 cm’dir.
4. Ayrıntılı Hesaplamalar ve Denklem Kurma
- Değişken Tanımlaması: Başlangıç uzunluğunu x cm olarak tanımladık.
- Birinci Kesim:
- Kesilen: \%\!60 \ \text{of } x = 0{,}60x.
- Kalan: x - 0{,}60x = 0{,}40x.
- İkinci Kesim:
- Bu sefer kesilen miktar, kalan (0,40x) in $%!50$’si: 0{,}50 \times 0{,}40x = 0{,}20x.
- Kalan: 0{,}40x - 0{,}20x = 0{,}20x.
- Üçüncü Kesim:
- Kalan (0,20x) in $%!25$’i kesiliyor: 0{,}25 \times 0{,}20x = 0{,}05x.
- Son kalan: 0{,}20x - 0{,}05x = 0{,}15x.
- Kare Oluşumu: Son kalan parçanın uzun kenarı = 18 cm (kısa kenar da 18 cm), dolayısıyla 0{,}15x = 18.
- Sonuç: x = 120 cm.
5. Kesim İşlemlerinin Tablosu
Aşağıdaki tabloda, her bir kesim aşamasında tahta uzunluğunun ne kadar olduğu, ne kadar kesildiği ve geriye ne kadar kaldığı özetlenmektedir:
| Aşama | İşlem | Kesilen Miktar | Kalan Uzunluk |
|---|---|---|---|
| Başlangıç | - (Henüz kesim yok) | - | x |
| 1. Kesim (%60) | Başlangıcın %60’ını kes | 0{,}60x | x - 0{,}60x = 0{,}40x |
| 2. Kesim (Kalanın %50’si) | $0{,}40x$’in %50’sini kes | 0{,}20x | 0{,}40x - 0{,}20x = 0{,}20x |
| 3. Kesim (Kalanın %25’i) | $0{,}20x$’in %25’ini kes | 0{,}05x | 0{,}20x - 0{,}05x = 0{,}15x |
| Son Parça (Kare) | - | - | 0{,}15x = 18 cm |
Tablodaki son satırda görüldüğü gibi, 0{,}15x = 18 olduğu için x = 120 cm bulunur.
6. Sembolik Gösterim ve Formüller
Matematiksel olarak, problemi aşağıdaki şekilde ifade edebiliriz:
- Başlangıç uzunluğu: x
- İlk kesim (yüzdesel azalma): x \to x - 0{,}60x = 0{,}40x
- İkinci kesim: 0{,}40x \to 0{,}40x - 0{,}50 \cdot 0{,}40x = 0{,}20x
- Üçüncü kesim: 0{,}20x \to 0{,}20x - 0{,}25 \cdot 0{,}20x = 0{,}15x
- Sonuçta, kalanın uzunluğu 18 cm: 0{,}15x = 18 \implies x = 120.
Aşağıda, bu düşüşlerin tek denklemle özetlenmiş hali de verilebilir:
Burada:
- 0,40 = (1 - 0,60)
- 0,50 = (1 - 0,50)
- (1 - 0,25) = 0,75 ancak dikkat burada paylaşımlı “kalanın %25’i” kesiliyor dendiği için doğrudan 0,75 katsayısı da kullanılabilir. Nihayetinde \; 0,40 \times 0,50 \times 0,75 = 0,15 elde edilir.
Dolayısıyla:
7. Sorunun Kapsamlı Analizi
7.1. Oransal Azalmaların Mantığı
Bir tahtanın boyunu yüzdesel olarak kesmek, tekrar tekrar uygulandığında çarpma kuralına dönüşür. Örneğin, önce %60 keserek %40 bıraktığınızda, geriye “başlangıcın 0,40 katı” kalır. Sonraki %50 kesimde, eldeki kısmın %50’sini yok eder, dolayısıyla elimizde kalanın 0,50 katı kalır. Bir dizi kesme işlemi üst üste bindiğinde, nihayetinde çarpanlar toplanmaz, çarpılır ve bu çarpım “başlangıç uzunluğunun” son parçaya oranını verir.
7.2. Sona Kalan Parça Neden Kare?
Problemde kısa kenar 18 cm’dir. Soruda, “kesim işlemi bittikten sonra geriye kalan son parçanın kare şeklinde olduğu” belirtilir. Bir dikdörtgende kısa kenar 18 cm ise kare olması demek, uzun kenarın da 18 cm olması gerektiği anlamına gelir. Başka bir ifadeyle, tüm bu kesim işlemleri neticesinde kalan tahtanın uzun kenarı 18 cm’e eşitlenmiş olur. Böylece, karşımızda 18 cm x 18 cm ölçülerinde bir kare parça kalır.
7.3. Son Parçanın Boyutu ve Diğer Uygulamalar
Marangozluk işleri, çoğunlukla çeşitli ölçülerde kesim yapmayı ve istenilen ebatta son parçaları elde etmeyi içerir. Bu tip sorular, basit yüzdelerin uygulaması gibi görünse de gerçekte üretim, planlama ve israfı minimize etme noktasında önemlidir. Bir marangoz bu tür hesaplamaları pratik olarak ustalıkla yapsa da, matematiksel arka planı netleştirmek öğrenim sürecini kolaylaştırır.
8. Alternatif Yaklaşımlar
- Tersine Hesap Yöntemi (Backward Approach):
- Son parçanın 18 cm olduğunu varsayar ve geriye doğru kesim adımlarını “tersine” uygular. Örneğin, üçüncü kesim öncesinde 18 cm kalıyorsa, bu 18 cm sonucun %75’i olabilir (çünkü %25 kesilmiş). Ters işlem uygulayarak başlayabilirsiniz.
- Bu yöntem, ortalama bir öğrencinin kafasında gereksiz karmaşıklık yaratabilir; ancak yüzdelik kesimlerde tersine yürümek de sık kullanılan bir çözümdür.
- Tek Denklem Yaklaşımı:
- Tüm kesim oranlarını çarpar, “toplam katsayı” çarpanını bulur ve bu katsayının başlangıç uzunluğuna uygulanmasıyla 18 cm elde edildiğini söyler.
- Oran Mantığı:
- “Kalanın” %40 ile kalanı, sonra %50’si diyoruz. Bazı sorularda, uzunluk ve kesim yüzdeleri farklı ise, problem ufak değişikliklerle yeniden kullanılabilir.
Her yaklaşım, farklı öğrencilerin farklı öğrenme stillerine hitap edebilir. Ancak hepsinin vardığı sonuç ortaktır: başlangıç uzunluğu 120 cm.
9. Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Noktaları
- Toplam (kümülatif) yüzdelik kesimde toplayarak hesap yapmak: Örneğin, “%60+%50+%25 = %135, demek ki uzunluk gitti” gibi hatalı bir düşünce çok sık görülür. Oysa her kesim, bir önceki kalan parçanın yüzdesidir, dolayısıyla çarpmak gerekir.
- Son parçanın kalınlığı/kısa kenarı ile uzun kenarını karıştırmak: Kısa kenar sabit 18 cm kalmaya devam ediyor. Unutmamak gerekir ki kesim işlemi yalnızca uzun kenar boyunca yapılır.
- Üçüncü kesim miktarını %25 yerine %75 ile karıştırmak: Soruda %25 kesiliyor, geriye %75 kalıyor. Bir anlık okuma hatası, denklemde büyük sapmalara yol açabilir.
- Kare olması şartına dikkat etmemek: Sorunun kilit noktası, finalde kalan parçanın 18 cm’ye eşit olduğunu anlamaktır. Soruyu “kare” verisi olmaksızın sadece yüzdelerle çözmeye kalkanlar, doğru cevaba varamazlar.
10. Örneklerle Pekiştirme
Bu bölümü, konunun daha rahat anlaşılması için hayali sayısal örneklerle çeşitlendirelim:
- Örnek Senaryo: Diyelim ki başlangıçta tahtanın uzunluğu 100 cm olsaydı:
- Birinci kesimde %60 kesilir: 60 cm kesilir, 40 cm kalır.
- İkinci kesimde bu 40 cm’in %50’si kesilir: 20 cm kesilir, 20 cm kalır.
- Üçüncü kesimde bu 20 cm’in %25’i kesilir: 5 cm kesilir, 15 cm kalır.
Bu varsayımda son parça 15 cm olacaktı. Fakat bizim soruda 18 cm isteniyor. Dolayısıyla başlangıç 100 cm yerine, soruda doğru sonuç 120 cm’dir.
- Orantısal Karşılaştırma
- Yukarıdaki örnekte, 100 cm için son parça 15 cm kalırken, biz 18 cm istiyoruz. Buradan oransal bir yaklaşım bile yapılabilir:
- 100 cm başlangıç → 15 cm sonuç
- x cm başlangıç → 18 cm sonuç
Bu yüzden x = \frac{18}{15} \times 100 = 120 cm. Bu da kolay bir çapraz orantı yöntemiyle çalışan pratik bir yoldur.
- Tersine Gidiş:
- Son parça 18 cm ise, üçüncü kesimden önce (18 cm kalmadan önce) tahtanın uzunluğu \frac{18}{0,75} = 24 cm’dir (çünkü kalanın %25’i kesildi, %75’i kaldı).
- İkinci kesimden önce, uzunluk \frac{24}{0,50} = 48 cm (çünkü o aşamada kalan %50 kesildi).
- Birinci kesimden önce, uzunluk \frac{48}{0,40} = 120 cm (çünkü kalan %40’ıydı).
Gördüğümüz gibi, yine 120 cm’ye ulaşıyoruz.
Bu örnekler, hem ileri hem geri yönde kurulan mantıkla 120 cm’nin doğru cevap olduğunu pekiştirir.
11. Sonuç ve Özeti
- Kısa Kenar (Sabit): 18 cm.
- Başlangıç Uzun Kenar: x cm.
- Kesimler:
- %60 kes, kalan: 0{,}40x.
- Kalan %50 kes, kalan: 0{,}20x.
- Kalan %25 kes, kalan: 0{,}15x.
- Kare Şartı: En son kalan uzun kenarın da 18 cm olması, yani 0{,}15x = 18.
- Sonuç: x = 120 cm.
Dolayısıyla, tahtanın başlangıçtaki uzunluğu 120 cm’dir.
Kısa Özet
Bir tahtanın uzun kenarının çeşitli yüzdesel kesimlerle kısaltılması sonucunda geriye kalan parça kare olacaksa, bu kare parça 18x18 olmak zorundadır. Yüzdelik işlemlerin birleşik etkisi, sonunda orijinal uzunluğun %15’inin kaldığını gösterir. %15’i 18 cm’ye eşit olduğuna göre başlangıç uzunluğu 120 cm olarak hesaplanır.
12. Kaynaklar ve İleri Okuma
- Ortaokul ve Lise düzeyi matematik müfredatında yüzdeler ve temel geometri konuları.
- Her tür carpma-azaltma prensibini anlatan ders kitapları.
- Uygulamalı marangozluk ve geometri kesim teknikleri (meslek liseleri ve ustalık programları).
- Geometri problemlerinde “kare” ve “dikdörtgen” ilişkisi, MEB müfredat örnekleri.
Cevap:
Yukarıdaki adımlara göre yapılan hesaplar sonucunda, başlangıçta tahtanın uzunluğu 120 cm’dir.
