- • Göz bebeklerinin çok ışıkta küçülüp, az ışıkta büyümesi
• Balıklarda sperm ve yumurta sayısının çok olması
• Bazı hayvanların kış uykusuna yatması
• Kışın bitkilerin yapraklarını dökmesi
• Çiçekli bitkelerde polen sayısının çok olması
• Ağaç dallarındaki bazı çekirgelerin dal şeklinde olması
Yukarıda canlılarda görülen bazı özellikler verilmiştir.
Bu özelliklerden kaç tanesi adaptasyona örnek verilebilir?
A) 3
B) 4
C) 5
D) 6 - • Çekirdeksiz üzüm üretimi
• Yapışık parmaklılık
• Balık pulluluk
• Kanser hastalıkları
• Geri zekalılık
• Albinoluk
LGS Fen Bilimleri: Canlılarda Adaptasyon ve Mutasyon Örnekleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Adaptasyon; canlının belirli bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran, nesilden nesile aktarılan kalıtsal uyumlardır. Mutasyon; DNA diziliminde meydana gelen kalıcı bozulmalardır. Anlık refleksler veya çevresel etkiyle gen işleyişinde meydana gelen geçici değişimler adaptasyon sayılmaz.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
9. Soru Analizi (Adaptasyon):
- Göz bebeklerinin çok ışıkta küçülüp az ışıkta büyümesi: Işığa karşı vücudun verdiği anlık bir refleks tepkisidir; adaptasyon değildir.

- Balıklarda sperm ve yumurta sayısının çok olması: Dış döllenme yapan balıklarda üreme şansını artıran kalıtsal bir adaptasyondur.

- Bazı hayvanların kış uykusuna yatması: Zorlu kış şartlarında enerji tasarrufu sağlayarak hayatta kalma şansını artıran bir adaptasyondur.

- Kışın bitkilerin yapraklarını dökmesi: Soğuk mevsimde su kaybını azaltarak canlının hayatta kalmasını sağlayan bir adaptasyondur.

- Çiçekli bitkelerde polen sayısının çok olması: Tozlaşma ve döllenme ihtimalini yükselterek üreme başarısını artıran bir adaptasyondur.

- Ağaç dallarındaki çekirgelerin dal şeklinde olması: Düşmanlarından korunmak ve avlanmak için geliştirilen kamuflaj temelli bir adaptasyondur.

Verilen 6 özellikten 5 tanesi adaptasyon örneğidir.
CEVAP (9. Soru): C) 5
10. Soru Analizi (Mutasyon):
- Çekirdeksiz üzüm üretimi: Gen yapısındaki değişim sonucu ortaya çıkan mutasyondur.

- Yapışık parmaklılık: Genetik bozukluk sonucu oluşan mutasyondur.

- Balık pulluluk: Y kromozomu üzerindeki gen bozulmasıyla aktarılan mutasyondur.

- Kanser hastalıkları: Hücre bölünmesini kontrol eden genlerin hasar görmesiyle oluşan mutasyondur.

- Geri zekalılık (Down sendromu vb.): Kromozom veya gen anomalisi kaynaklı mutasyondur.

- Albinoluk: Renk pigmenti üretiminden sorumlu genin bozulmasıyla oluşan mutasyondur.

Verilen 6 özelliğin tamamı (6 tanesi) mutasyon örneğidir.
CEVAP (10. Soru): D) 6
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Göz bebeğinin büyüyüp küçülmesi MEB sınavlarında en sık sorulan çeldiricidir. Bir olayın adaptasyon sayılabilmesi için canlının türüne ait kalıtsal bir özellik olması ve yaşama/üreme şansını artırması gerekir; anlık sinirsel refleksler adaptasyon değildir.
