- Bağıl nem belirli bir sıcaklıkta havada bulunan mevcut su buharı miktarının, havanın o sıcaklıkta taşıyabileceği en fazla su buharı miktarına yüzde olarak oranıdır.
Bağıl nem, sıcaklıkla ters orantılı olduğuna göre, aşağıdakilerden hangisinde genel olarak bağıl nemin artması beklenir?
A) Bir dağı aşarak diğer yamaçta alçalan föhn rüzgârlarında
B) Yaz mevsiminden kış mevsimine geçildiğinde
C) Ekvatordan dönencelere doğru gidildiğinde
D) Geceden gündüze geçildiğinde
E) Ilık denizlerden sıcak karaya geçildiğinde - Aşağıdaki grafikte atmosferdeki 1 m^3 havadaki nemin hangi sıcaklıkta doyma noktasına eriştiği gösterilmiştir.
Grafikteki bilgilere göre, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
A) Havanın neme doyma noktası sıcaklığa göre değişmektedir.
B) Havadaki bulutlanmanın artması, havanın doyma noktasına ulaştığını gösterir.
C) Maksimum nemin artması için sıcaklığın artması yeterlidir.
D) Havanın taşıyabileceği nem sıcaklık ile doğru orantılıdır.
E) Havanın nem taşıma kapasitesi yüksek sıcaklıklarda daha fazladır. - Aşağıdaki Dünya haritasında, ortalama yağışın dağılışı gösterilmiştir.
Dünya’daki yağış dağılışının yukarıdaki gibi olmasında aşağıdakilerden hangisi etkili olmamıştır?
A) Dünya’nın şekli
B) Dünya’nın yıllık hareketi
C) Dünya’nın günlük hareketi
D) Sürekli rüzgârlar
E) Jeolojik yapı - Aşağıdaki şekilde bir dağ yamacı boyunca alçalan hava kütlesi gösterilmiştir.
I. Bağıl nemi azalır.
II. Mutlak nemi artar.
III. Maksimum nemi artar.
IV. Sıcaklığı düşer.
ifadelerinden hangileri kesin olarak doğrudur?
A) Yalnız III
B) II ve IV
C) I ve III
D) III ve IV
E) I, II ve IV
Atmosferde Nem ve Yağış Dağılışı Analizi
5. Soru: Bağıl Nem ve Sıcaklık İlişkisi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bağıl nem; mutlak nemin maksimum neme oranının yüzde cinsinden ifadesidir (\text{Bağıl Nem} = \frac{\text{Mutlak Nem}}{\text{Maksimum Nem}} \times 100). Sıcaklık düştükçe havanın hacmi küçülür, nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) azalır ve havanın neme doygunluğu (bağıl nem) artar.
- A) Föhn rüzgârları alçalırken her 100\text{ metrede } 1^\circ\text{C} ısınır; sıcaklık arttığı için bağıl nem azalır.
- B) Yazdan kış mevsimine geçildiğinde havalar soğur; sıcaklık azaldığı için havanın nem taşıma kapasitesi küçülür ve bağıl nem artar.
- C) Ekvatordan dönencelere (dinamik yüksek basınç çöllerine) gidildikçe sıcaklık ve kuraklık artar, bağıl nem düşer.
- D) Geceden gündüze geçildiğinde hava ısınır, kapasite genişler ve bağıl nem düşer.
- E) Ilık denizden sıcak karaya geçen havanın sıcaklığı arttığı için bağıl nemi düşer.
CEVAP: B) Yaz mevsiminden kış mevsimine geçildiğinde
6. Soru: Sıcaklık ve Maksimum Nem Grafiği Yorumlama
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Verilen grafik yalnızca sıcaklık (^\circ\text{C}) ile 1\text{ m}^3 havanın taşıyabileceği en fazla nem miktarı (\text{g/m}^3) arasındaki matematiksel ilişkiyi göstermektedir. Grafikte yer almayan meteorolojik parametreler hakkında doğrudan yorum yapılamaz.
- A) Farklı sıcaklık değerlerinde doyma miktarının değiştiği eğriden açıkça görülür.
- B) Grafikte “bulutlanma” ile ilgili hiçbir gözlem veya veri yer almaz; bu nedenle yalnızca grafikteki bilgilerden bu sonuca ulaşılamaz.
- C) Sıcaklık arttıkça doymak için gereken nem miktarı arttığından ifade doğrudur.
- D) Sıcaklık ekseni arttıkça nem ekseni de yükseldiğinden doğru orantılıdır.
- E) Yüksek sıcaklıklarda eğrinin ulaştığı gramaj değerleri daha fazladır.
CEVAP: B) Havadaki bulutlanmanın artması, havanın doyma noktasına ulaştığını gösterir.
7. Soru: Dünya Yağış Dağılışını Etkileyen Faktörler
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Yeryüzünde yağış dağılışı enlem (Dünya’nın şekli), basınç kuşakları (Dünya’nın günlük ve yıllık hareketleri), sürekli rüzgârlar ve yer şekillerine (jeomorfoloji) bağlıdır.
- A) Dünya’nın şekli: Ekvator çevresinin dik açı alıp ısınmasını ve konveksiyonel yağışların oluşmasını sağlar; etkilidir.
- B) Dünya’nın yıllık hareketi: Eksen eğikliğiyle birlikte mevsimlik muson rüzgârlarını oluşturur; etkilidir.
- C) Dünya’nın günlük hareketi: 30^\circ enlemlerinde dinamik yüksek basınç çöllerini, 60^\circ enlemlerinde dinamik alçak basınç yağışlarını oluşturur; etkilidir.
- D) Sürekli rüzgârlar: Alizeler ve Batı rüzgârları denizlerden nem taşıyarak kıyılara bol yağış bırakır; etkilidir.
- E) Jeolojik yapı: Yerin iç yapısı, fay hatları, depremler ve volkanizmayla ilgilidir; atmosferik bir olay olan yağış dağılışı üzerinde doğrudan bir etkisi yoktur.
CEVAP: E) Jeolojik yapı
8. Soru: Yamaç Boyunca Alçalan Hava Kütlesi (Föhn Olayı)
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir dağ yamacı boyunca alçalan hava kütlesi adyabatik sıkışma ve sürtünme etkisiyle her 100\text{ metrede } 1^\circ\text{C} ısınır. Sıcaklık arttıkça maksimum nem artar, bağıl nem düşer ve hava doyma noktasından uzaklaşır.
- I. Bağıl nemi azalır: Sıcaklık ve taşıma kapasitesi arttığı için bağıl nem kesinlikle azalır. (Doğru)
- II. Mutlak nemi artar: Yamaçtan alçalan hava kuru bir alana inmektedir; yeni bir su kütlesi eklenmediği sürece mutlak nem artmaz. (Kesin değil/Yanlış)
- III. Maksimum nemi artar: Isınan havanın hacmi genişlediğinden nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) kesinlikle artar. (Doğru)
- IV. Sıcaklığı düşer: Alçalan hava föhn etkisiyle ısınır, sıcaklığı artar. (Yanlış)
CEVAP: C) I ve III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Dağ yamacında yükselen hava kütlesi soğur, maksimum nemi azalır, bağıl nemi artar ve yağış bırakır. Yamacı aşıp alçalan hava kütlesi (föhn rüzgârı) ise ısınır, maksimum nemi artar, bağıl nemi düşer ve kurutucu etki yapar; asla yağış bırakmaz.