B AYT/ EDEBİYAT - SOSYAL BİLİMLER-1 I. Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mi Felekler yandı âhimdan murâdim şem’i yanmaz mı 8. II. Köroğlu’nun bağrı yandı Yanip sinene dayandı Herkesin dostu uyandı Uyan gözü mestan uyan bslrediT liob po Numaralanmış şiirler ile ilgili aşağidakilerden hangisinin ortak olduğu söylenemez? A) Ölçü kullanılmıştır. B) Rediften yararlanılmiştır. C) Mahlasa yer verilmiştir. D) Düz kafiye kullanılmiştır. E) Mecazlı söyleyişler bulunur.
!Resim [Link Silindi]
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Şiirlerin ortak özelliklerini incele
Adım 2 — Seçeneklere göre değerlendirme
A) Ölçü kullanılmıştır.
Şiirde hece ölçüsü açıkça görülüyor, bu nedenle DOĞRU.
B) Rediften yararlanılmıştır.
Her dizede tekrar eden “-mı”, “-andı”, “-gan” gibi ekler bulunabilir; redif var, bu nedenle DOĞRU.
C) Mahlasa yer verilmiştir.
Mahlas, şairin takma adıdır ve halk şiirlerinde mahlas kullanımı yaygın değildir, ayrıca bu şiirlerde mahlas görünmemektedir. Bu nedenle YANLIŞ.
D) Düz kafiye kullanılmıştır.
Şiirde kafiyeler aynı düzende, dizede sona gelen sesler tekrarlanmıştır. Düz kafiye vardır, yani DOĞRU.
E) Mecazlı söyleyişler bulunur.
Halk şiirlerinde mecaz zenginliği ve imgeler sıkça kullanılır, şiirde de gözlenir. Bu nedenle DOĞRU.
Adım 3 — Sonuç
Ortak özelliklerden mahlas kullanılması söylenemez.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) Mahlasa yer verilmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
SORU: Numaralanmış şiirler ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin ortak olduğu söylenemez?
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
Tanım: Ölçü şiirde düzenli hece veya aruz kalıbıdır.
Bu problemde: I. beyitte aruz ölçüsü (klasik dil, vezinli yapı) kullanılmıştır; II. dizede hece ölçüsüne yakın bir halk şiiri ölçüsü görülür. Her iki metinde de belirli bir ölçü (vezin) olduğu söylenebilir.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
Tanım: Redif aynı ek veya kelime grubunun kafiye sonrası tekrar edilmesidir.
Bu problemde: I. dizelerde “-maz mı” benzeri tekrarlar vardır (anlam ve yapı tekrarına bağlı olarak redif kabul edilebilir). II. dörtlükte son dizede “uyan” kelimesinin yinelemesi ve “yandı / dayandı” gibi sabit ek tekrarları redif veya benzer tekrar oluşturur. Bu nedenle her iki örnekte de rediften yararlanılmıştır denebilir.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
Tanım: Mahlas şairin şiirde kullandığı takma addır.
Bu problemde: Verilen dizelerde şairin kendi adına ait bir mahlas (şair adı) geçmemektedir; “Köroğlu” bir şahsiyet/tema olarak kullanılmış, şairin mahlasını göstermez. Bu nedenle mahlas ortak özellik değildir.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
Tanım: Düz kafiye sondaki seslerin aynı olmasıyla oluşturulan basit kafiye düzenidir.
Bu problemde: I. dizelerde sondaki uyak benzerlikleri (örneğin “usanmaz mı / yanmaz mı”) ve II. dörtlükte “yandı / dayandı” gibi son benzerlikler düz kafiye örnekleridir. Her iki şiirde de son seslerde yinelemeye dayanan düz kafiye bulunur.
Adım 5 — E Seçeneğini İncele
Tanım: Mecazlı söyleyiş gerçek anlam dışında, mecazla anlatım kullanılmasıdır.
Bu problemde: I. “Felekler yandı” gibi ifadeler, II. “bağrı yandı” gibi kullanımlar mecaz içerir (duygu veya acıyı yanma mekânı ile anlatma). Dolayısıyla her iki örnekte de mecazlı söyleyişler vardır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Ölçü kullanılmıştır. — DOĞRU, her iki metinde de vezin vardır.
B. Rediften yararlanılmıştır. — DOĞRU, tekrar/eklemeler redif benzeri yapılara işaret eder.
C. Mahlasa yer verilmiştir. — YANLIŞ, her iki şiirde de şairin mahlasına rastlanmaz; “Köroğlu” tema/karakterdir, mahlas değil.
D. Düz kafiye kullanılmıştır. — DOĞRU, sonlarda benzer seslerle kafiye kurulmuştur.
E. Mecazlı söyleyişler bulunur. — DOĞRU, duyguları mecazlarla ifade eden dizeler vardır.
Adım 7 — Son Doğrulama
Her seçeneği incelediğimizde sadece mahlasın yokluğu ortak olmayan özellik olarak öne çıkar; diğer şıklar her iki numaralı şiirde de gözlemlenebilir.
CEVAP: C) Mahlasa yer verilmiştir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?