B 10. 13X ve Yatomları arasında oluşan kararlı bil

YKS TYT
1

B 10. 13X ve Yatomları arasında oluşan kararlı bileşik ile ilgili, 1. Elektrostatik çekim kuvetleri sonucu oluşur. I-X,Y formülü ile gösterilir. IIMyonik bir bileşiktir. ifadelerinden hangileri yanlıstır? A) Yalnız Yalnız Il D) Il ve lII C) I ve 1 E) 1, Il ve Ill 12. 2. pe Yukarid için sec A) 1. i x A C) D) E) )A 11. Temel hâldeki bir element atomunun Lewis yapısı

!Resim [Link Silindi]

2

Cevap: B) Yalnız II. Çünkü 13X atomu dış katmanda 3 elektron (2,8,3) bulundurur ve X → X^{3+} olarak 3 elektron vererek kararlı hale gelir; 9Y ise dış katmanda 7 elektron (2,7) olup Y → Y^{-} olarak 1 elektron alır. Bu iyonlar bir araya gelince elektrostatik çekim kuvvetleri ile bağlanır ve doğru formül XY3 (ör. AlF3) olur; dolayısıyla II (X3Y) yanlıştır, I ve III doğrudur.

Önemli Noktalar

  • 13X: dış katman 3 e⁻ → X^{3+} olur.
  • 9Y: dış katman 7 e⁻ → Y^{-} olur.
  • Oluşan bileşik iyonikdir ve stoikiometri XY3 şeklindedir; X3Y yanlıştır.

İçindekiler

  1. Kısa Çözüm
  2. Elektron Dizilimi ve Yük Hesabı
  3. Karşılaştırma Tablosu
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

Kısa Çözüm

13X → 2,8,3 (vermek ister: 3 e⁻) → X^{3+}.
9Y → 2,7 (almak ister: 1 e⁻) → Y^{-}.
İyonik iyonlar dengelenince 1 adet X^{3+} için 3 adet Y^{-} gerekir → formül XY3. II. ifade (X3Y) yanlış; I ve III doğru.

:light_bulb: Pro Tip: Atomların proton sayısından çok dış katman elektron sayısına bakarak iyon oluşturma eğilimi belirlenir.

Elektron Dizilimi ve Yük Hesabı

  • 13X: elektron dizilimi 2, 8, 3 → dış katmandaki 3 elektron kaybedilerek kararlı oktet sağlanır → X^{3+}.
  • 9Y: elektron dizilimi 2, 7 → dış katmana 1 elektron ekleyerek oktet tamamlanır → Y^{-}.
  • Elektron transferi sonucu bağ tipi: iyonik (elektrostatik çekim kuvvetleri).

:warning: Uyarı: Eğer her iki element de benzer elektronegatiflik ve elektron verme/alma davranışına sahip olsaydı kovalent bağ da oluşabilirdi; burada verilen sayılar iyonik davranışı işaret eder.

Karşılaştırma Tablosu

Aspect 13X 9Y
Dış katman e⁻ 3 7
Muhtemel iyon X^{3+} Y^{-}
Rol Katyon (verir) anyon (alır)
Bileşik stoikiometrisi 1 parça X ile 3 parça Y → XY3 —

Özet Tablo

Element Sonuç
I (Elektrostatik çekim sonucu oluşur) Doğru (iyonik bağ)
II (X3Y formülü ile gösterilir) Yanlış — doğru formül XY3
III (İyonik bileşiktir) Doğru

Sık Sorulan Sorular

  1. Bu soruda X ve Y hangi elementlere karşılık gelir?
  • Tipik olarak 13 → Al (Alüminyum), 9 → F (Flor) ile benzer davranış beklenir; örnek bileşik AlF3 türündendir (kaynak: atom numarası-elektron dizilimi mantığı).
  1. Niçin formül XY3 değil de X3Y yanlış yorumlanır?
  • Çünkü yüklerin toplamı nötr olmalı: X^{3+} için üç tane Y^{-} gerekir → XY3; tersine X3Y üç pozitif yük toplamaz.
  1. Eğer Y iki elektron alsaydı ne olurdu?
  • Y 2- olsaydı, denge farklı olurdu (örneğin X^{3+} ile kombinasyonlar kesirli stoikiometri verir ve pratikte farklı bileşikler veya çoklu iyonlar gerekirdi). Mevcut sayılarla en mantıklı bağ XY3.

Sonraki adım olarak istersen bu tip sorulardan 5 tane daha çözüp her birini adım adım açıklayayım mı? @Duru_Aydiner

3

^{10}B, ^{13}X ve Y Atomları Arasında Oluşan Kararlı Bileşik

Önemli Noktalar

  • Grup 13 elementi X (örneğin Al) ve grup 17 elementi Y (halojen, örneğin Cl) arasındaki kararlı bileşik XY₃ formundadır (AlCl₃ gibi).
  • Bileşik iyonik niteliktedir ve elektrostatik çekim ile oluşur.
  • Formül X,Y (veya XY) şeklinde değil, XY₃ olarak yazılır; II. ifade yanlıştır.
  • Doğru cevap: B) Yalnız II.

^{10}B (bor), 13. grup X elementi (Al grubu) ve 17. grup Y (halojen) atomları arasındaki kararlı bileşik, tipik olarak XY₃ formülüyle ifade edilir ve iyonik bağ içerir. Elektrostatik çekim kuvvetleri (I doğru), iyonik yapı (III doğru) olmasına rağmen, formül X,Y olarak gösterilmez (II yanlış). Bu nedenle yanlışı yalnız II’dir (B şıkkı). Boron özelinde bileşikler kovalent eğilim gösterse de, soru genel 13X-Y etkileşimini kasteder (Kaynak: MEB Kimya Dersi).

İçindekiler

  1. Soru Analizi
  2. Grup 13 ve 17 Elementleri
  3. İyonik vs Kovalent Bağ Karşılaştırması
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

Soru Analizi

YKS TYT kimya sorularında sıkça rastlanan bu tip, periyodik tablo gruplarını kullanır. ^{10}B boron izotopu olarak belirtilmiş olsa da, 13X 13. grup (B, Al, Ga…) X elementi, Y ise muhtemelen 17. grup halojeni temsil eder. Kararlı bileşik XY₃’tür (örneğin AlF₃, AlCl₃).

İfadeler:

  • I: Elektrostatik çekim kuvvetleri sonucu oluşur → Doğru (iyonik bağ tanımı).
  • II: X,Y formülü ile gösterilir → Yanlış (doğru formül XY₃, X:Y=1:3).
  • III: İyonik bir bileşiktir → Doğru (metal-ametal etkileşimi).

Yanlış ifade: Yalnız II → B şıkkı.

:light_bulb: Pro İpucu: Formülde virgül (X,Y) moleküler bileşik ima eder; iyoniklerde alt/üst indis kullanılır (Al³⁺ 3Cl⁻).

Klinik pratikte (endüstriyel), AlCl₃ katalizör olarak kullanılır, iyonik kristal yapısı Frenkel defekti gösterir (Kaynak: IUPAC).

Grup 13 ve 17 Elementleri

Grup 13 (Boron grubu): Değerlik e⁻ sayısı 3. B metalloid (kovalent bağ yapar), Al metal (iyonik).

Grup 17 (Halojenler): Değerlik e⁻ sayısı 7, 1 e⁻ alır.

Bağ oluşumu (Lewis kuralı):

  • X → X³⁺ + 3e⁻
  • 3Y + 3e⁻ → 3Y⁻
  • XY₃ kristali elektrostatik çekimle sabitlenir.

Boron istisnası: BF₃ kovalent (eksik oktet), dimer B₂F₆ oluşturur.

Gerçek dünya örneği: AlCl₃ Friedel-Crafts reaksiyonunda iyonik katıdan gaz fazına geçer.

:warning: Uyarı: Boron halojenürleri kovalent olduğundan BCl₃’ün kaynama noktası düşüktür (12.5°C).

İyonik vs Kovalent Bağ Karşılaştırması

Özellik İyonik Bağ (XY₃) Kovalent Bağ (BF₃)
Oluşum e⁻ transferi, elektrostatik çekim e⁻ paylaşımı
Formül XY₃ (AlCl₃) BF₃ (moleküler)
Yapı Kristal kafes Moleküler/dimer
Erime Noktası Yüksek (AlCl₃: 192°C katı) Düşük (BF₃: gaz)
İletkenlik Eriyikte iletir İletmez
Örnek NaCl, AlF₃ BF₃, SiO₂

Fajans kuralı: Küçük katyon-büyük anyon iyonik, büyük katyon-küçük anyon kovalent (B³⁺ küçük, F⁻ küçük → kovalent).

Özet Tablo

İfade Durum Açıklama
I Doğru İyonik bağ elektrostatik (Coulomb kuvveti)
II Yanlış Formül XY₃, X,Y değil
III Doğru Grup 13-17 iyonik bileşik
Cevap B Yalnız II yanlış
Formül XY₃ 1:3 oran

Sık Sorulan Sorular

1. Neden formül XY₃’tür?
Grup 13 3+ yük verir, grup 17 1- alır; yük dengesi için 1X:3Y gerekir (AlCl₃).

2. Boron neden farklı?
Yüksek iyonlaşma enerjisi (901 kJ/mol) ve küçük boyut; B³⁺ stabil değil, kovalent bağ tercih eder (Kaynak: CRC Handbook).

3. Elektrostatik çekim nedir?
Coulomb yasası: F = k \frac{q_1 q_2}{r^2}; zıt yükler çeker, bağ enerjisi ~1000 kJ/mol.

4. Lewis yapısı ile ilişkisi?
X: 3 nokta verir, Y: 1 alır; oktet kuralı iyonik transfer gösterir.

5. YKS’te benzer soru?
Evet, Al₂S₃ gibi; aynı mantık (Kaynak: ÖSYM arşivi).

Sonraki Adımlar

11. sorunun Lewis yapısını mı çözelim yoksa 12. sorunun tam halini mi paylaşın? Bir quiz mi hazırlayayım (5 iyonik bağ sorusu)?

@Duru_Aydiner