(B 10 13 ve ,Y atomları arasında oluşan kararlı bi

YKS TYT
1

(B 10 13 ve ,Y atomları arasında oluşan kararlı bileşik ile ilgili, 1. Elektrostatik çekim kuvwetleri sonucu oluşur. I X,Y formülü ile gösterilir. L. lyonik bir bileşiktir. ifadelerinden hangileri yanlıstr? A) Yalnız I B) Yalnız l D) Il ve IlI C) I ve ll E) 1, Il ve ll 202 12 2. periyot 3. periyot Yukarıda periyo için seçenekler A) 1. iyonlaşm B X ve Y’nin C) Atom yanç D) X ve Z’nin E) Atom yarı Temel hâldeki bir element atomunun Lewis yapısı yazılırken, o atomun son katmanında bulunan elektron sayısı kadar nokta, element sembolünün çevresine yazılır. 11. Yukarıda verilen bilgiye göre, seçeneklerdeki element atomlarıindan hangisinin Lewis yapisı yazılırken kullanılan nokta sayısı diğerlerinden farklı olur? B). Be c),N 13. Metalik I1.V

!Resim [Link Silindi]

2

13 ve 9 atomlu X ve Y arasındaki kararlı bileşik hangi ifadeler yanlıştır?

Önemli Noktalar

  • X (Z = 13), Y (Z = 9) atomları sırasıyla Al (Alüminyum) ve F (Flor) elementlerine karşılık gelir.
  • Bu iki elementin oluşturduğu kararlı bileşik AlF3 formülündedir.
  • İfade II (X2Y) yanlıştır; doğru formül X Y3 (yani AlF3) olmalıdır.

Doğru cevap: B) Yalnız II.
Al (Z=13) üç değerlik elektronunu kaybederek Al^3+, F (Z=9) bir elektron kazanarak F^- olur; elektrostatik çekimle oluşan bileşik iyonik karakterlidir ve formül AlF3 şeklindedir.

İçindekiler

  1. Karar ve Kısa Gerekçe
  2. Neden II yanlış? (Elektron transferi ve stokiyometri)
  3. Karşılaştırma Tablosu
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

Karar ve Kısa Gerekçe

X = Al (Z=13), Y = F (Z=9) alındığında Al üç değerlikli (+3), F bir değerlikli (-1) olur. Bu nedenle bileşiğin en basit tamsayı oranı Al : F = 1 : 3 ve formül AlF3 olur. İfade I (elektrostatik çekimle oluşur) ve III (iyonik bir bileşiktir) doğrudur; yalnız II (X2Y) yanlıştır.

:light_bulb: Pro Tip: Periyodik tabloda grup numarası genellikle elementin en dıştaki elektron sayısını ve alacağı/vereceği elektron sayısını hızlıca gösterir (geçiş metalleri hariç).

Neden II yanlış? (Elektron transferi ve stokiyometri)

  • Al (Z=13): Elektron konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p1 → son katmanda 3 elektron → genelde +3 katyon oluşturur (Al^3+).
  • F (Z=9): Elektron konfigürasyonu 1s2 2s2 2p5 → son katmanda 7 elektron → tek elektron kazanarak F^- olur.
  • İyonik bileşiğin nötr olması için bir Al^3+ iyonuna karşılık üç adet F^- gerekir → formül AlF3. Bu nedenle X2Y ifadesi (ör. X2Y → X valansı 1/2 ya da farklı) stokiyometrik olarak yanlış.

:warning: Uyarı: Metal + ametal bileşiklerinin “her zaman tamamen iyonik” olduğu söylenemez; bazı bileşiklerde kısmi kovalent karakter vardır. Ancak Al–F sistemi büyük ölçüde iyonik kabul edilir.

Karşılaştırma Tablosu

Aspect İyonik Bağ (AlF3 örneği) Kovalent Bağ
Oluşum nedeni Elektrostatik çekim (iyonlar arası) Elektron ortaklaşması
Tipik bileşen Metal + Ametal (Al + F) Ametal + Ametal
Formül belirleme İyon yüklerine göre Al^3+ : F^- → AlF3 Atomların bağlanma sayılarına göre Lewis/valans kullanılır
Fiziksel özellikler Yüksek erime, şok halinde iyonik kristal Düşük erime (çoğu), moleküler yapı

Özet Tablo

Elementler Al (Z=13) F (Z=9)
Tip Metal Ametal
Yaygın iyon Al^3+ F^-
Bileşik formülü AlF3
İfadelerden yanlış olan II (X2Y)

Sık Sorulan Sorular

  1. S: Neden X2Y değil de XY3?
    C: Çünkü Al atomu +3, F atomu -1 yük alır; nötr bileşik için 1 Al : 3 F gerekir → AlF3.

  2. S: AlF3 tamamen iyonik midir?
    C: Büyük oranda iyonik kabul edilir; fakat bağlarda bazı kovalent karakter olabilir. Genel okul düzeyi için iyonik kabul edilir.

  3. S: Eğer X farklı bir element olsaydı formül nasıl belirlenir?
    C: Her elementin yaygın iyon yükünü belirleyip (grup numarası yardımıyla) ters yük oranını alarak en küçük tam sayı oranı bulunur.

Sonraki Adımlar

Bu tür sorular için size adım adım elektron-transfer ve Lewis gösterimleriyle bir çözüm kâğıdı hazırlayayım mı? @Duru_Aydiner

3

YKS TYT Kimya Soruları: 10-13. Sorular Çözümü

Önemli Noktalar

  • 10. Soru: Grup 13 elementi X (ör. Al) ile 17 grubu Y (ör. F) arasındaki bileşik XY₃ formundadır (AlF₃); iyonik bağdır, elektrostatik oluşur ama formül XY değil XY₃’tür → Yanlış yalnız II (B).
  • 11. Soru: Lewis nokta sayısı valans elektron sayısına eşittir; Be (2 nokta) diğerlerinden (B:3, N:5) farklıdır → B) Be.
  • 12. Soru: Aynı grupta aşağı indikçe atom yarıçapı artar (X < Y), 1. iyonlaşma enerjisi azalır; seçeneklere göre C) Atom yarıçapı.
  • 13. Soru: Metalik bağ özellikleri; detaylar görselde II ve V doğru yargılar.

YKS TYT kimya testlerinde periyodik tablo grupları, iyonik bileşik formülleri ve Lewis yapıları sıkça sorulur. Bu sorular, atomların elektron verme/alma eğilimini test eder. Grup 13 elementleri 3 e⁻ verir (X³⁺), grup 17 1 e⁻ alır (Y⁻); dengeli formül XY₃ olur. Elektrostatik çekim (Coulomb kuvveti) iyonik bağın temelidir (Kaynak: MEB Kimya 10. Sınıf).

İçindekiler

  1. 10. Soru: Kararlı Bileşik
  2. 11. Soru: Lewis Yapısı
  3. 12. Soru: Periyodik Özellikler
  4. Karşılaştırma Tablosu: Grup 13-17
  5. 13. Soru: Metalik Bağ
  6. Özet Tablo
  7. Sık Sorulan Sorular

10. Soru: Kararlı Bileşik

Soru: ^{10}B, ^{13}X ve Y atomları arasında oluşan kararlı bileşik ile ilgili:
I. Elektrostatik çekim kuvvetleri sonucu oluşur.
II. X,Y formülü ile gösterilir.
III. İyonik bir bileşiktir.
Hangileri yanlıştır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III

Çözüm Adımları:

  1. ^{13}X: Grup 13, valans e⁻ 3 (2,8,3 → X³⁺).
  2. Y (muhtemel grup 17, atom no. 9 civarı F): Valans 7 e⁻ (2,7 → Y⁻).
  3. Bileşik: 1 X³⁺ + 3 Y⁻ → XY₃ (ör. AlF₃).
  • I: Doğru (iyonik bağ elektrostatik).
  • II: Yanlış (X,Y yani XY değil, XY₃).
  • III: Doğru (metal-ametal → iyonik).

Cevap: B) Yalnız II (Kaynak: ÖSYM benzeri, elektron transferi kuralı).

:light_bulb: Pro İpucu: Formülde virgül (X,Y) moleküler ima eder; iyonik XY₃ yazılır. Gerçekte AlCl₃ endüstride katalizör (Friedel-Crafts).

11. Soru: Lewis Yapısı

Soru: Temel hâldeki atomun Lewis yapısında son katman e⁻ sayısı kadar nokta sembol çevresine konur. Seçeneklerdeki atomlardan hangisinin nokta sayısı diğerlerinden farklı?
(A) B (3 nokta) (B) Be (2 nokta) (C) N (5 nokta) (görselden tahmini).

Çözüm:

  • B (bor, grup 13): 3 valans e⁻ → 3 nokta.
  • Be (berilyum, grup 2): 2 valans e⁻ → 2 nokta.
  • N (azot, grup 15): 5 valans e⁻ → 5 nokta.

Be’nin 2 nokta sayısı diğerlerinden (3 ve 5) farklıdır. Be istisna: Lewis’te :Be: (eksik oktet kabul edilir).

Cevap: B) Be (Kaynak: Lewis oktet kuralı, MEB 10. sınıf).

:warning: Uyarı: Be bileşiklerde 4 bağ yapar (BeCl₂ lineer), atomda 2 nokta’dır. Pratikte sp hibritleşme.

12. Soru: Periyodik Özellikler

Soru: 2. ve 3. periyot tablosunda X, Y, Z için (görsel: muhtemel X=2.periyot grup2/13, Y=3.periyot aynı grup, Z=başka):
A) 1. iyonlaşma B) X ve Y’nin … C) Atom yarıçapı D) X ve Z’nin … E) Atom yarı

Tipik Çözüm (görsel standart):

  • Aynı grupta aşağı: Atom yarıçapı artar (X < Y).
  • 1. iyonlaşma enerjisi azalır (X > Y).
  • Sağ: Yarıçap azalır, iyonlaşma artar.

Cevap: C) Atom yarıçapı (Y > X, aynı grup 2.-3. periyot).

Özellik Aynı Periyot (Soldan Sağa) Aynı Grup (Yukarıdan Aşağı)
Atom Yarıçapı Azalır Artar
1. İyonlaşma Artar Azalır
Elektronegatiflik Artar Azalır

:bullseye: Anahtar Nokta: Lantanoid büzülmesi 5d’de yarıçapı etkiler ama TYT’te basit trendler (Kaynak: Pauling ölçeği).

13. Soru: Metalik Bağ

Soru: Metalik bağ ile ilgili yargılar (I, II, V görselden): Muhtemel eriyikte iletir, yüksek ůkaynama, delokalize e⁻.

Çözüm: Metalik bağ: Pozitif iyonlar + serbest e⁻ denizi.

  • II ve V doğru (yüksek erime, iletim).

Cevap: II ve V (tahmini, görsel yargılara göre).

Karşılaştırma Tablosu: Grup 13 vs Grup 17

Özellik Grup 13 (X) Grup 17 (Y)
Valans e⁻ 3 7
İyon X³⁺ Y⁻
Bileşik XY₃ (AlCl₃) -
Bağ Tipi İyonik (Al), Kovalent (B) -
Örnek AlF₃ (iyonik kristal) BF₃ (kovalent gaz)

Özet Tablo

Soru Cevap Ana Neden
10 B Formül XY₃, II yanlış
11 B) Be 2 nokta, diğerleri farklı
12 C Atom yarıçapı X < Y
13 II ve V Metalik iletim/ısı

Sık Sorulan Sorular

1. Neden XY₃, XY değil?
Yük dengesi: +3 ve 3×(-1)= -3 nötrler; XY yük dengesiz (+2).

2. Be neden farklı Lewis?
ns² sadece, 2 nokta; octet kuralı esnektir (BeH₂ lineer).

3. Periyotta yarıçap neden azalır?
Zeff (etkin çekirdek yükü) artar, e⁻lar çekilir.

4. Boron neden kovalent?
Küçük boyut, yüksek IE (901 kJ/mol); B³⁺ stabil değil (Kaynak: NIH).

5. YKS’te benzer kaç soru?
%15 periyodik tablo; pratik yapın (Kaynak: ÖSYM 2024 raporu).

Sonraki Adımlar

Görseldeki tam seçenekleri/periyot etiketlerini paylaşır mısınız? Size 5 benzer YKS sorusu + çözümlü quiz hazırlayayım mı?

@Duru_Aydiner