Sorunun çözümü:
Verilen denklem:
Bu tür bir denklemde öncelikli olarak, denklem üzerinde bir faktorizasyon veya uygun dönüşüm yoluyla çözüm yapılır. Denklemdeki kökler x_1 ve x_2 olarak verilmiş, ve bize aşağıdaki ifade soruluyor:
Step 1: Denklemde dönüşüm yapalım
Denklemi tekrar düzenleyelim:
Bu durumda denklem şu hale gelir:
Burada dikkatli inceleyerek kök bulmak amacıyla çözüme atlama yapılması gerekir. Ancak bu bilgi eksikliği çözüm bulunana kadar durdurulacaktır.
Step 2: Köklere uygulama ve toplam hesaplaması
Sonraki adımlar yapılmış köklere bağlanmalıdır. Bu yüzden çözümü tam olarak tamamlanırken doğru bilgi eklenerek kontrol ayrıca yapılmalıdır.
(x² − 2x)² + 3x² − 6x = 4 denkleminin reel kökleri x₁ ve x₂ olsun. Buna göre x₁² − 2x₁ + x₂ − 1/x₂ toplamı kaçtır?
Answer:
Table of Contents
- Genel Bakış
- Denklemi Alt Değişkenle Çözme
- Reel Köklerin Bulunması
- İstenen İfadenin Hesabı
- Adım Adım Özet Tablo
- Kısa Özet
1. Genel Bakış
Verilen denklem şu şekildedir:
Bu denklemin reel köklerini “x₁ ve x₂” olarak ifade ediyoruz. Sonrasında bizden şu toplam isteniyor:
Bu tip soruları çözerken genellikle denklemde (x^2 - 2x) gibi bir ifade görünüyorsa, onu yeni bir değişkenle temsil etmek çözümü basitleştirir.
2. Denklemi Alt Değişkenle Çözme
Adım 1: Alt Değişken Seçimi
Denklemin içinde (x^2 - 2x) ifadesi ortak göründüğü için,
şeklinde bir tanımlama yapalım. Böylece denklemdeki (x^2 - 2x)^2 terimi doğrudan $t^2$’ye dönüşecektir.
Adım 2: Yeni Denklem Kurma
Denklemde (x^2 - 2x)^2 kısmı t^2 olur. Ancak denklemde ayrıca 3x^2 - 6x terimi var. $x^2$’yi ve $x$’i “t” cinsinden ifade etmemiz gerekir:
- t = x^2 - 2x \quad \Rightarrow \quad x^2 = t + 2x.
Şu halde 3x^2 = 3(t + 2x) = 3t + 6x. Dolayısıyla,
Denklem =4 olduğundan,
Adım 3: Elde Ettiğimiz Denklemi Çözme
Şimdi t^2 + 3t - 4=0 denklemi oluşur. Bunu çarpanlara ayırarak çözelim:
Buradan t = -4 veya t = 1 bulunur.
3. Reel Köklerin Bulunması
Durum 1: t = -4
Bu denklemin diskriminantı (-2)^2 - 4\cdot1\cdot4=4-16= -12 olduğundan reel kök yoktur. Dolayısıyla t=-4 reel çözüme yol açmaz.
Durum 2: t = 1
Bu bir ikinci derece denklemdir. Diskriminantı:
Dolayısıyla kökler:
Böylece reel kökler:
4. İstenen İfadenin Hesabı
Soru,
toplamını soruyor.
4.1. İlk Kısım: x_1^2 - 2x_1
Aslında (x_1^2 - 2x_1), x^2 - 2x ifadesinin tam kendisidir ve t=1 verilmiştir. Dolayısıyla:
4.2. İkinci Kısım: x_2 - \frac{1}{x_2}
x_2 = 1 - \sqrt{2}.
a) Önce $ \frac{1}{x_2} $’yi bulalım:
b) Artık (x_2 - 1/x_2):
4.3. İstenen Toplam
Bütün ifadeyi birleştirirsek:
Dolayısıyla aranan sonuç 3 bulunur.
5. Adım Adım Özet Tablo
| Adım | Yapılan İşlem/Sonuç |
|---|---|
| 1. Denklem Tanımı | (x^2 - 2x)^2 + 3x^2 - 6x = 4 |
| 2. Alt Değişken Seçimi | t = x^2 - 2x |
| 3. Denklem Dönüşümü | t^2 + 3x^2 - 6x=4 \implies t^2 +3t=4 |
| 4. t’yi Çözme | t^2 + 3t - 4=0 \;\frac{->}\; t = -4 \;\text{veya}\; 1 |
| 5. t=-4 İçin Reel Kök İncelemesi | Diskriminant < 0 → reel kök yok |
| 6. t=1 İçin Reel Kök İncelemesi | x^2 - 2x -1=0 → x=1 \pm \sqrt{2} (reel kökler) |
| 7. İstenen İfade Hesabı | x_1^2 -2x_1 =1,\; x_2 - 1/x_2 =2 \implies \text{toplam }=3 |
6. Kısa Özet
Verilen denklemi t = x^2 - 2x ile basitleştirdiğimizde t^2 + 3t=4 elde eder, t=1 (reel çözüme uygun) değerini buluruz. Buradan x=1 \pm \sqrt{2} şeklindeki reel kökleri elde ederiz. İstenen ifade
hem (x_1^2 -2x_1)=1 hem de (x_2 -1/x_2)=2 olduğundan toplam 3 bulunur.
(x² − 2x)² + 3x² − 6x = 4 denkleminin reel kökleri x₁ ve x₂’dir. Buna göre x₁² − 2x₁ + x₂ − 1/x₂ toplamı kaçtır?
Cevap:
Merhaba! Bu soruda, öncelikle verilen denklemin reel köklerinin neler olduğunu bulacak, ardından istenen ifadeyi (x₁² − 2x₁ + x₂ − 1/x₂) hesaplayacağız. Aşağıda, konuyu derinlemesine inceleyerek ve adım adım ilerleyerek soruyu çözeceğiz. Her bir aşamayı mümkün olduğunca ayrıntılı ve anlaşılır kılmaya özen gösterdim. Umarım yardımcı olur.
İçindekiler
- Genel Bakış ve Problem Tanımı
- Temel Bilgiler ve Yaklaşım Yöntemi
- (x² − 2x)² + 3x² − 6x = 4 Denkleminin Çözümü
- İstenen İfadenin Hesaplanması
- Detaylı Örnek İle Kontrol
- Ayrıntılı Adımların Özet Tablosu
- Ek Bilgiler ve Hatırlatmalar
- Sonuç ve Cevap
1. Genel Bakış ve Problem Tanımı
Bize verilen denklem:
Bu denklemin reel kökleri x_1 ve x_2 olarak adlandırılmıştır. Soru şu ifadeyi istemektedir:
Amacımız, bu ifadenin sayısal değerini bulmaktır.
2. Temel Bilgiler ve Yaklaşım Yöntemi
- Denklemi Genişletme ve Çarpanlara Ayırma: Genellikle, (x^2 - 2x)^2 gibi bir ifade önce açılarak klasik polinom haline dönüştürülür.
- Reel Köklerin Bulunması: Elde edilen polinomun reel köklerini ya doğrudan çarpanlara ayırarak ya da ikinci derece denklemlerin formülleriyle bulacağız.
- İstenen İfade: Köklerin belirlenmesinin ardından, istenen ifadeyi doğrudan kök değerlerini yerine koyarak ya da daha pratik bazı tanımlardan yararlanarak hesaplayabiliriz.
Bu soruda en kritik nokta, denklemin tek adımda değil de iki çarpanla daha sade bir hale getirilebilmesidir.
3. (x² − 2x)² + 3x² − 6x = 4 Denkleminin Çözümü
3.1 Denklem Genişletme
Öncelikle,
olduğunu hatırlayalım. Bu ifadeyi verilen denklemde yerine yazalım:
şeklindeki ifade
dönüşür.
Sonra benzer terimleri birleştirelim:
- 4x^2 + 3x^2 = 7x^2
- Konstanta olarak 4 diğer tarafa…
Böylece denklemimiz
haline gelir.
3.2 Çarpanlara Ayırma
Dördüncü dereceden bir polinom olan
bazen zordur ancak uygun yöntem ve ipuçlarıyla çarpanlarına ayrılabilir. Varsayalım ki iki ikinci dereceli polinomun çarpımı şeklinde:
Bu tipik yöntemle sistematik olarak katsayı eşleştirmesi yaptığımızda aşağıdaki gibi bir çarpan formuna ulaşıyoruz:
Bu eşitlik, büyük oranda katsayı denkleştirerek veya deneme-yanılma yoluyla bulunur. Sonuç olarak,
3.3 Reel Köklerin Bulunması
Bu aşamada her iki çarpanı ayrı ayrı sıfır yaparak kökleri inceleriz:
-
x^2 - 2x + 4 = 0:
- Diskriminant: \Delta = (-2)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 4 = 4 - 16 = -12.
- \Delta < 0 olduğu için bu denklemin reel kökü yoktur.
-
x^2 - 2x - 1 = 0:
- Diskriminant: \Delta = (-2)^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-1) = 4 + 4 = 8.
- Buradan \sqrt{\Delta} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}.
- Kökler:x = \frac{2 \pm 2\sqrt{2}}{2} = 1 \pm \sqrt{2}.
Dolayısıyla reel köklerimiz,
(veya tersi) şeklindedir. Soru “reel kökleri x_1 ve $x_2$” diye tanımladığı için, biz de bu iki değeri kullanacağız.
4. İstenen İfadenin Hesaplanması
Bize istenen ifade:
Şimdi bunu adım adım değerlendirelim.
4.1 x_1^2 - 2x_1 Teriminin Değeri
Köklerimiz, ikinci dereceden denklem $x^2 - 2x -1 = 0$’ı sağlıyor. Bu denklem bize:
sonucunu verir. Dolayısıyla her bir kök için
elde edilir.
Özel olarak x_1 için
Yani ifadenin
kısmı 1 eşit olur.
4.2 x_2 - \frac{1}{x_2} Teriminin Değeri
Köklerimizden diğeri x_2 = 1 - \sqrt{2} olsun. Bu değeri inceleyelim:
- Önce x_2 kendisi zaten 1 - \sqrt{2}.
- Ardından \frac{1}{x_2} ifadesini bulmamız gerekiyor.\frac{1}{1 - \sqrt{2}} = \frac{1}{1 - \sqrt{2}} \cdot \frac{1 + \sqrt{2}}{1 + \sqrt{2}} = \frac{1 + \sqrt{2}}{(1 - \sqrt{2})(1 + \sqrt{2})}.Paydadaki (1 - \sqrt{2})(1 + \sqrt{2}) = 1 - 2 = -1 olur. Dolayısıyla\frac{1 + \sqrt{2}}{-1} = -1 - \sqrt{2}.
Bu yüzden
Böylece
4.3 Toplamın Birleştirilmesi
Sonuç olarak,
ifadesi:
- x_1^2 - 2x_1 = 1,
- x_2 - \frac{1}{x_2} = 2.
Bu iki değeri topladığımızda:
Yani istenen ifade 3 eşit olur.
5. Detaylı Örnek İle Kontrol
Sorunun bütünlüğünü korumak adına, köklerin değerini doğrudan yerleştirelim ve aynı sonuca ulaşıp ulaşmadığımızı kontrol edelim:
- x_1 = 1 + \sqrt{2}.
- x_1^2 - 2x_1 yerine denklem ilişkisi sayesinde zaten 1 olduğunu bulmuştuk.
- x_2 = 1 - \sqrt{2}.
- x_2^2 - 2x_2 da aynı şekilde 1’a eşit (bu, $x_2$’nin de aynı ikinci dereceden bağıntıya sahip olmasından kaynaklanır).
- Doğrudan $x_2 - 1/x_2$’ı hesapladığımızdaysa 2 sonucunu görüyoruz.
Köklerin birbirine benzer formda (1 ± √2) olması, bu tür ifadeleri hesaplamada çok pratik hacim kazanmanızı sağlar. Ekstra doğrulama yapmak isterseniz, sayısal yaklaşık değerlerle de deneyebilirsiniz:
- \sqrt{2} \approx 1.4142
- x_2 = 1 - 1.4142 \approx -0.4142
- 1/x_2 \approx -2.4142 (yaklaşık), ve x_2 - 1/x_2 \approx -0.4142 - (-2.4142) = 2.0000 \approx 2
Dolayısıyla sonuçta elde ettiğimiz 3 değeri, farklı yollarla doğrulanmış olur.
6. Ayrıntılı Adımların Özet Tablosu
Aşağıdaki tablo, çözüme giden adımların kısa bir özetini içerir:
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Denklemi Genişletme | (x^2 - 2x)^2 + 3x^2 - 6x = 4 \implies x^4 - 4x^3 + 7x^2 - 6x - 4= 0. | Dördüncü dereceden polinom elde edildi. |
| 2. Çarpanlara Ayırma | x^4 - 4x^3 + 7x^2 - 6x - 4 = (x^2 - 2x + 4)(x^2 - 2x - 1) | İki çarpan formu bulundu. |
| 3. Reel Köklerin Tespiti | x^2 - 2x + 4=0 reel kök vermez, x^2 - 2x -1=0 reel kökleri sağlar. | x_1 =1+\sqrt{2},\, x_2=1-\sqrt{2}. |
| 4. İstenen İfadeyi Bulmak | x_1^2 - 2x_1 + x_2 - 1/x_2 | Ayrı ayrı hesaplanacak bileşenlere böl. |
| 4a. x_1^2 -2x_1 Kısmı | Denklemden x_1^2 - 2x_1 = 1. | 1 |
| 4b. x_2 - 1/x_2 Kısmı | x_2 = 1-\sqrt{2},\;\; 1/x_2=-(1+\sqrt{2}) \implies x_2 - 1/x_2 = 2. | 2 |
| 4c. Toplam | 1 + 2 = 3. | 3 |
7. Ek Bilgiler ve Hatırlatmalar
- İkinci Dereceden Denklemler: x^2 - 2x - 1 = 0 türü denklemlerde, x^2 = 2x + 1 ilişkisi bu tarz ifadelere doğrudan kısayol sunar.
- Çarpanlara Ayırma: Daha karmaşık polinomlar her zaman kolayca çarpanlarına ayrılamayabilir. Ancak bazen pragmatik tahmin veya sistematik katsayı eşleştirme ile sonuca ulaşmak mümkündür.
- Diskriminant: Bir denklemde reel köklerin varlığını hızla test etmek için kullanılır. \Delta < 0 ise reel kök yoktur, \Delta > 0 ise 2 reel kök, \Delta = 0 ise 1 reel (çakışık) kök vardır.
- Sıfırdan Farklı Kök: x_2 - \frac{1}{x_2} gibi ifadelerde, paydada x_2 olduğundan $x_2$’nın sıfır olmaması gerekir. Bu denklemde x_2 = 1-\sqrt{2} sıfır olmadığı için sorun yoktur.
- Sınav Tüyosu: Bu tip sorularda bazen “$x^2 - 2x$” ifadesi tekrarlı biçimde geçiyorsa, x^2 - 2x - 1=0 tipinde bir eşitlikte, $x^2 - 2x$’in sabit bir değere eşit olduğundan şüphelenip oradan pratik yoldan gidilebilir.
8. Sonuç ve Cevap
Bütün hesaplamaları yaptığımızda,
sayısına ulaşırız. Yani
x₁² − 2x₁ + x₂ − 1/x₂ = 3.
Bu da verilen çoktan seçmeli seçeneklerde D) 3’e denk gelecektir.
