Sorunun Çözümü:
Öncelikle verilen grafiği ve soruyu dikkatlice inceleyelim.
Veriler:
- Polinom fonksiyonu: P(x) polinomunun grafiği ikinci derecedendir, başkatsayısı 1’dir, yani P(x) = ax^2+bx+c şeklindedir.
- Kesişim noktaları: Fonksiyonun x eksenini kestiği noktalar x_1 ve $x_2$’dir ve x_1 < x_2.
- Simetri ekseni: x = \frac{5}{12} doğrusu grafiğin simetri eksenidir.
- A ve C noktalarının uzaklık ilişkisi: A noktasının orijine olan uzaklığı, C noktasının orijine olan uzaklığının iki katıdır.
Sorunun amacı \frac{x_2}{x_1} oranını bulmaktır.
Adım 1: İkinci Derece Polinomunun Simetri Özelliği
Bir ikinci derece poligonun simetri ekseni, iki kökün orta noktasıdır. Simetri ekseninin denklemi:
olarak verilir. Buradan:
olur. Bu denklemi çözerek x_1 ve x_2 arasındaki ilişkiyi bulacağız.
Adım 2: Orta Nokta ve Köklere Uygulama
Denklemi 2 ile çarparak:
Adım 3: Uzaklıklar İlişkisini Kullanma
Grafikte A ve C noktalarının orijine olan uzaklıkları verilmiştir:
- A noktası: x_1 < 0
- C noktası: Simetri ekseni üstünde olduğu için koordinatı x = \frac{5}{12}.
Verilere göre, A’nın uzaklığı C’nin uzaklığının iki katıdır:
Buradan:
Adım 4: İlişkiyi Kullanarak $x_2$yi Bulma
x_1 + x_2 = \frac{5}{6} olduğundan:
Buradan:
Adım 5: \frac{x_2}{x_1} Oranı
Bulduğumuz kökler:
- x_1 = -\frac{5}{6}
- x_2 = \frac{5}{3}
Oran:
Mutlak değer gerektiğinden cevap:
Sonuç:
\frac{x_2}{x_1} oranı 4 olarak bulunur. Cevap D seçeneğidir. ![]()
Soru: 87
P(x) polinom fonksiyonunun x eksenini kestiği noktalar x₁ ve x₂’dir. 0 < x₁ < x₂ ve P(x) polinom fonksiyonunun derecesi 2, başkat sayısı 1’dir. Grafiğin x = 5/12 doğrusuna göre simetrik olduğu ve A noktasının orijine uzaklığının, C noktasının orijine uzaklığının iki katı olduğu bilindiğine göre (soruda gösterildiği gibi), x₂ / x₁ oranı kaçtır?
Cevap:
Table of Contents
1. Problemin Özeti
• Elimizde derecesi 2 ve başkat sayısı = 1 olan bir polinom P(x) var.
• x eksenini kestiği noktalar: x₁ ve x₂ (sırasıyla 0 < x₁ < x₂).
• Parabolun simetri ekseni: x = 5/12.
• A noktası (x₁, 0), C noktası ise P(x)’in y eksenini kestiği nokta (0, P(0)) olarak düşünülebilir.
• |OA| = 2 × |OC| (yani A noktasının orijine uzaklığı, C noktasının orijine uzaklığının iki katıdır).
• Aranan: x₂ / x₁.
2. Temel Bilgiler ve İpuçları
- İkinci dereceden, başkat sayısı 1 olan bir polinom genellikle
P(x) = x² + px + q
şeklinde yazılabilir. - Kökleri x₁ ve x₂ olan x² + px + q ifadesi için:
• x₁ + x₂ = −p
• x₁·x₂ = q
(Ancak burada polinomun standard biçimi x² − (x₁ + x₂)x + x₁x₂ de kullanılabilir.) - Simetri ekseni, 2. dereceden bir parabolde tepe noktasının (vertex) x-ekseni koordinatını verir ve bu değer (x₁ + x₂)/2’dir.
- Nokta A’nın orijine uzaklığı, A = (x₁, 0) olduğu için |OA| = x₁ (çünkü x₁ > 0).
- Nokta C’nin orijine uzaklığı, C = (0, P(0)) = (0, x₁x₂) ise |OC| = |x₁x₂|. x₁ ve x₂ pozitif olduğundan |x₁x₂| = x₁x₂.
3. Adım Adım Çözüm
Adım 1: Simetri Ekseninden x₁ + x₂’yi Bulma
Parabolun simetri ekseni x = 5/12’dir. 2. dereceden polinomlarda simetri ekseni, (x₁ + x₂) / 2 değeriyle verilir.
Dolayısıyla:
(x₁ + x₂) / 2 = 5/12
x₁ + x₂ = 5/6
Adım 2: C Noktasına Ait Bilgileri Kullanma
Polinomun y-ekseni kesim noktası C(0, x₁x₂)’dir.
A noktası (x₁, 0) olduğundan,
|OA| = x₁.
|OC| = x₁x₂.
Soruda “A noktasının orijine uzaklığı, C noktasının orijine uzaklığının iki katıdır” deniyor. Yani:
x₁ = 2 · (x₁x₂)
x₁ = 2x₁x₂
x₁ ≠ 0 olduğundan her iki tarafı x₁’ye bölelim:
1 = 2x₂
x₂ = 1/2
Adım 3: x₁ Değerini Bulma
x₁ + x₂ = 5/6
x₁ + (1/2) = 5/6
x₁ = 5/6 − 1/2
1/2 = 3/6 olduğundan:
x₁ = 5/6 − 3/6 = 2/6 = 1/3
Adım 4: İstenen Oranı Hesaplama
x₂ / x₁ = (1/2) / (1/3) = (1/2) × (3/1) = 3/2
Seçeneklerde 3/2 genellikle C şıkkına karşılık gelmektedir.
4. Özet Tablo
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Simetri Ekseni | (x₁ + x₂)/2 = 5/12 → x₁ + x₂ = 5/6 | x₁ + x₂ = 5/6 |
| 2. A ve C Uzaklıkları | OA | |
| 3. x₂ Hesaplama | x₁ = 2x₁x₂ → 1 = 2x₂ → x₂ = 1/2 | x₂ = 1/2 |
| 4. x₁ Hesaplama | 5/6 = x₁ + 1/2 → x₁ = 5/6 - 1/2 = 1/3 | x₁ = 1/3 |
| 5. Oran x₂ / x₁ | (1/2) / (1/3) = 3/2 | 3/2 |
5. Sonuç
Bu bilgilere göre x₂ / x₁ = 3/2 bulunur. Sorunun çoktan seçmeli seçeneklerinde bu ifade genellikle 3/2 (C şıkkı) olarak verilmektedir.
@Sana ne
Soru:
“P(x) polinom fonksiyonunun x eksenini kestiği noktalar x₁ ve x₂’dir. 0 < x₁ < x₂ ve P(x) polinom fonksiyonunun derecesi 2, başkatsayısı 1, grafiği aşağıdaki gibidir. A noktasının orijine uzaklığı C noktasının orijine uzaklığının iki katıdır. Grafik x = 5/12 doğrusuna göre simetrik olduğuna göre x₂ / x₁ oranı kaçtır?”
Cevap:
İçindekiler
1. Problem Hakkında Genel Bilgi
Bu soru, ikinci dereceden (kuadratik) bir polinomun (parabolün) özelliklerini kullanarak iki bilinmeyen kökün oranını bulmayı amaçlamaktadır. Parabol, x eksenini iki noktada keser: x₁ ve x₂ (sırasıyla A ve B noktaları). Ayrıca bu polinomun başkatsayısı 1’dir, yani polinom şu biçimde yazılabilir:
Buna ek olarak, “A noktasının orijine uzaklığı, C noktasının orijine uzaklığının iki katıdır” biçiminde geometrik bir koşul verilmiştir. Bir de grafik x = 5/12 doğrusuna göre simetriktir ifadesi, parabolün simetri ekseninin x = 5/12 olduğunu gösterir.
2. Parabolün Temel Özellikleri
- Bir ikinci dereceden fonksiyon P(x) = x² + px + q’nin grafiği bir paraboldür.
- Kökler (sıfırlar) x₁ ve x₂, P(x) = 0 denkleminin çözümleridir.
- Köklerin toplamı x₁ + x₂ = -p, köklerin çarpımı x₁·x₂ = q’dur (Viète Teoremi).
- Parabolün ekseni (simetri hattı) x = -p/2 noktasıdır ve bu eksen dikey bir doğrudur.
- Başkatsayı 1 olduğu için parabol “açık kolları yukarıya” şeklindedir.
3. Verilen Koşullar
- Kökler Arası Sıralama: 0 < x₁ < x₂.
- Başkat Sayısı=1: P(x) = x² + px + q.
- Simetri Ekseni: x = 5/12, dolayısıyla (x₁ + x₂)/2 = 5/12.
- Geometrik Uzaklık Koşulu: A noktası (x₁, 0), C noktası (0, q). A noktasının orijine uzaklığı = 2 × (C noktasının orijine uzaklığı). Yani
(Burada |A|, nokta A’nın orijine uzaklığını ifade eder; A noktası (x₁, 0) olduğundan uzaklık = x₁ ve C noktası (0, q) olduğundan uzaklık = |q|.)
Bu bilgilerden hareketle x₂ / x₁ oranı sorulmaktadır.
4. Matematiksel Model Kurma
Bir polinom P(x) = x² + px + q verildiğinde:
- Kökler x₁ ve x₂ ise;
- x₁ + x₂ = -p
- x₁·x₂ = q
- Simetri ekseni (x = 5/12) ise parabolde kökler toplamının yarısı 5/12 olmalıdır:
- Uzaklık koşulu:
- Ayrıca, q = x₁·x₂ (köklerin çarpımı).
Bu dört maddeden oluşan sistem, x₂ / x₁ bulunarak çözüme kavuşturulacaktır.
5. Denklemlerin Kurulması ve Çözümü
Aşağıdaki iki temel denklem elimizde olacaktır:
Ayrıca “x₁ = 2|q|” ile “q = x₁ x₂” ifadesini birleştirince, “x₁ = 2\cdot |x_1 x_2|” elde ederiz. q’nun pozitif mi negatif mi olduğunu netleştirmek için sondaki değeri kullanacağız; çünkü 0 < x₁ < x₂ ve parabol yukarı açıldığında q = x₁·x₂ > 0 olması tipik bir durum olabilir (kökler pozitif olurken y-ekseni kesimi de pozitif olabilir).
Dolayısıyla kabaca x₁ = 2x₁ x₂ ya da x₁ = 2(q) gibi bir eşitlik; mutlak değere rağmen rasyonel çözüme gidilebiliyor.
6. Adım Adım Çözüm
6.1. Köklerin Toplamı ve Çizginin Simetrisi
Simetri hattı x = 5/12 olduğundan:
6.2. Köklerin Çarpımı ve Y-Eksenini Kesen Nokta
Polinomun y-eksenini kestiği nokta (0, q) olduğundan C = (0, q). Ayrıca x₁·x₂ = q şeklindedir.
6.3. Orijine Uzaklık Koşulu
A noktası (x₁, 0) → orijine uzaklığı x₁.
C noktası (0, q) → orijine uzaklığı |q|.
Verilen: “A noktasının orijine uzaklığı, C noktasının orijine uzaklığının iki katıdır.”
6.4. Denklemlerin Birleştirilmesi
Elimizde:
- x₁ + x₂ = 5/6
- x₁ x₂ = q
- x₁ = 2|q|, ama q = x₁ x₂ → x₁ = 2|x_1 x_2|.
x₂ / x₁ = r gibi bir orana ulaşmak istiyoruz. x₂ = r·x₁.
- (1) denkleminden:
- (2) denkleminden:
- (3) denkleminden:
r ve x₁ > 0 ise q da pozitif (kökler de pozitif olduğundan), dolayısıyla |q| = q = r x₁². Bu durumda:
Öte yandan yukarıda bulduğumuz x₁ = 5 / [6(1 + r)]. Bu iki ifadeyi eşitlememiz gerekiyor:
Bu denklemi çözdüğümüzde:
(İçler dışlar çarpımı yapılıp gerekli sadeleştirmeler yapılır.)
Demek ki:
6.5. x₂ / x₁ Oranını Bulma
Yukarıdaki adımlardan kesin olarak görüyoruz ki x₂ / x₁ = 3/2’dir.
7. Örnek Sayısal Kontrol
Bulduğumuz sonucun tutarlılığını küçük bir kontrolle yapabiliriz:
- r = x₂ / x₁ = 3/2.
- Varsayalım x₁ = 2k, x₂ = 3k olsun. O zaman 2k + 3k = 5k = 5/6 → k = 1/6.
- x₁ = 2k = 2/6 = 1/3, x₂ = 3k = 3/6 = 1/2.
- x₁ + x₂ = 1/3 + 1/2 = 2/6 + 3/6 = 5/6 → simetri ekseni (5/12), gayet doğru.
- q = x₁·x₂ = (1/3)·(1/2) = 1/6. C = (0, 1/6).
- A = (1/3, 0) → orijine uzaklığı = 1/3. C = (0, 1/6) → orijine uzaklığı = 1/6. Hakikaten 1/3 = 2×(1/6).
Her şey tutarlı bir şekilde doğrulanmış olur.
8. Çözüme Ait Tablo
Aşağıdaki tablo, ana adımları ve ilgili sonuçları özetlemektedir:
| Adım | Yapılan İşlem | Sonuç/Eşitlik |
|---|---|---|
| 1. Simetri Ekseni | (x₁ + x₂) / 2 = 5/12 | x₁ + x₂ = 5/6 |
| 2. Köklerin Çarpımı | x₁·x₂ = q | |
| 3. Orijine Uzaklık Koşulu | x₁ = 2 | q |
| 4. Değişken Tanımlama | x₂ = r·x₁ | r = x₂ / x₁ |
| 5. Denklemleri Birleştirme | x₁ + r·x₁ = 5/6, x₁ = 2r(x₁²), vb. | r = 3/2 |
| 6. Nihai Oran | x₂ / x₁ = r | 3/2 |
9. Sonuç ve Özet
Verilen tüm koşullar (simetri ekseninin x = 5/12 olması ve A noktası ile C noktasının orijine uzaklıkları arasındaki ilişki) bir arada değerlendirildiğinde, x₁ ve x₂ köklerinin oranı:
Seçeneklerde bu sonuç (C) şıkkına karşılık gelmektedir.
Bu problemde, parabolün köklerinin toplamı ve çarpımı arasındaki ilişki (Viète bağıntıları), grafiğin eksenine dair veri ve nokta–orijin uzaklıklarının geometrik bilgisi harmanlanarak cebirsel bir sistem kurulmuştur. Adım adım denklem çözümü, 3/2 oranının doğru yanıt olduğunu göstermektedir.
