Soru: AYT Deneme Sınavı Soru 99 Çözümü
Verilen Bilgiler:
- Geometrik bir dizinin tüm terimleri pozitif, ortak çarpanı r, dizinin genel elemanları a_n olarak tanımlanıyor.
- Şu ilişkiler verilmiş:
- a_1 = r + 1
- a_6 = a_4 + 12a_2
- Soru: a_5 kaçtır?
Geometrik Dizi Özellikleri:
Bir geometrik dizide:
kuralı geçerlidir. Bu formülü kullanarak dizinin her bir terimi, dizinin ilk terimi ve ortak çarpanı r cinsinden ifade edilebilir.
Adım 1: Verilenleri Yerine Koymak
-
İlk terimi ifade edelim:
a_1 = r + 1 -
Genel terim formülü ile diğer terimleri yazalım:
- a_2 = a_1 \cdot r = (r+1) \cdot r = r^2 + r
- a_4 = a_1 \cdot r^{3} = (r+1) \cdot r^3 = r^4 + r^3
- a_6 = a_1 \cdot r^{5} = (r+1) \cdot r^5 = r^6 + r^5
Adım 2: a_6 = a_4 + 12a_2 Eşitliğini Kullanmak
Eşitlikte her terimi yerine koyalım:
Sağ tarafı açalım:
Bu ifadeyi sadeleştirerek ortak terimleri düzenleyelim:
Adım 3: Deneme ve r Değerini Bulmak
Pozitif ve anlamlı r değerleri için deneme yaparak çözüme gidelim.
r = 3 deneyelim:
- a_1 = r + 1 = 4
- a_2 = a_1 \cdot r = 4 \cdot 3 = 12
- a_4 = a_1 \cdot r^3 = 4 \cdot 27 = 108
- a_6 = a_1 \cdot r^5 = 4 \cdot 243 = 972
Eşitliği kontrol edelim:
a_6 = a_4 + 12a_2
Adım 4: a_5 Hesaplanması
Genel terim ile a_5 bulunur:
Doğru Cevap: C) 32
Buna göre, a₅ terimi kaçtır?
Cevap:
Soru Analizi ve Gerekli Bilgiler
Bize pozitif terimli ve ortak çarpanı r olan bir (a_n) geometrik dizisi verilmiş.
Verilenler:
- a_1 = r + 1
- a_6 = a_4 + 12a_2
Ve a_5 isteniyor.
Geometrik Dizi Temel Formülü
Bir geometrik dizide, n’inci terim şu şekilde bulunur:
Dizinin Diğer Terimlerini Yazalım
- a_1 = r + 1
- a_2 = a_1 \cdot r = (r+1)r
- a_4 = a_1 \cdot r^{3} = (r+1)r^3
- a_6 = a_1 \cdot r^{5} = (r+1)r^5
Verilen Denklemi Yerine Koyalım
a_6 = a_4 + 12a_2
Her bir terimde (r+1) ortak, sıfırdan farklı olduğunu bildiğimiz için sadeleştiririz:
Tüm terimi bir tarafa toplarsak:
r = 0 diziyi sıfırlar, dizinin tüm terimleri pozitif, bu yüzden r = 0 OLMAZ.
Kalan:
Bu ifadeyi r^2 = x ile değiştirirsek:
İkinci dereceden denklem açılımı:
x = r^2 olduğuna göre negatif olamaz:
Artık r’yi Biliyoruz: r=2
a_1 = r + 1 = 2 + 1 = 3
a₅ Hesaplaması:
Doğru Yanıt:
- A şıkkı: 48
Kısa Özetle:
- r=2 bulunur.
- a_1 = 3 olur.
- a_5 = 3 \times 16 = 48.
Cevap:
a₅ terimi = 48’dir.
Yanıt: A) 48
Bütün terimleri pozitif ve ortak çarpanı r olan bir (aₙ) geometrik dizi için a₁ = r + 1 ve a₆ = a₄ + 12a₂ eşitlikleri veriliyor. Buna göre a₅ terimi kaçtır?
Answer:
1. Terimleri Tanımlama
Bir geometrik dizide a₁ ilk terim, r ortak çarpan olmak üzere:
- a₁ = r + 1
- a₂ = a₁ · r = (r + 1)r = r² + r
- a₃ = a₂ · r = (r² + r)r = r³ + r²
- a₄ = a₃ · r = (r³ + r²)r = r⁴ + r³
- a₅ = a₄ · r = (r⁴ + r³)r = r⁵ + r⁴
- a₆ = a₅ · r = (r⁵ + r⁴)r = r⁶ + r⁵
2. Verilen Koşulu Uygulama
a₆ = a₄ + 12a₂ eşitliğini kullanarak:
Her şeyi bir tarafa toplarsak:
Ortak çarpan r’ı ayırarak:
Dizinin tüm terimleri pozitif olduğu için r > 0 olmalıdır. Deneme yoluyla r = 2 ifadesinin denklemi sağladığı görülür:
- r = 2 ⇒ a₁ = 3
- a₂ = 6, a₄ = 24, vb.
3. a₅ Teriminin Hesaplanması
r = 2 bulunduğunda:
Dolayısıyla a₅ = 48’dir.
Geometrik dizide terimler pozitif ve ortak çarpan r olmak üzere:
- a₁ = r + 1
- a₆ = a₄ + 12·a₂
Adım adım çözüm:
-
Genel terim formülü
aₙ = a₁·rⁿ⁻¹
Dolayısıyla
a₂ = (r + 1)·r
a₄ = (r + 1)·r³
a₆ = (r + 1)·r⁵ -
Verilen bağıntıyı yazalım:
a₆ = a₄ + 12·a₂
(r + 1)·r⁵ = (r + 1)·r³ + 12·(r + 1)·r -
Her iki tarafı (r + 1) ile bölelim (r + 1>0 olduğu için işaret değişmez):
r⁵ = r³ + 12·r -
Denklemi düzenleyelim:
r⁵ – r³ – 12·r = 0
r·(r⁴ – r² – 12) = 0
r>0 olduğu için
r⁴ – r² – 12 = 0 -
r² = t dersek:
t² – t – 12 = 0
Çözümü t = 4 veya t = –3
r² pozitif olmalı, o hâlde r² = 4 ⇒ r = 2 -
a₅ terimi:
a₅ = a₁·r⁴ = (r + 1)·r⁴ = (2 + 1)·2⁴ = 3·16 = 48
Sonuç olarak, a₅ = 48.
Cevap: A) 48
