Screenshotta verilen sorunun çözümü nasıldır?
Cevap:
Sorunun başlığı şu şekildedir:
Yukarıda verilen moleküllerdeki kovalent bağlardan hangilerinin oluşumu sırasında s–p orbitallerinin örtüşmesi gözlenir?
- Moleküller şunlardır:
- I. HF (Hidrojen Florür)
- II. H₂ (Hidrojen Molekülü)
- III. P₂ (Fosfor Molekülü)
Orbitallerin örtüşme türlerine göre hangi bağların oluştuğunu anlamak için moleküllerin yapısını incelemeliyiz.
HF (Hidrojen Florür):
- Hidrojen (H) atomu, temel enerji seviyesinde sadece s orbitale sahiptir.
- Flor (F) atomu ise valans shell (en dış enerji seviyesinde) bir p orbitali kullanır.
- Kovalent bağ oluşumu sırasında hidrojenin s orbitalindeki elektron ile florun p orbitallerinden biri örtüşür.
Sonuç: s-p orbitallerinin örtüşmesi gözlenir.
H₂ (Hidrojen Molekülü):
- İki hidrojen (H) atomu, sadece s orbitallerindeki elektronları kullanarak bağ oluşturur.
Sonuç: Bu bağ s-s örtüşmesinden oluşur, s-p örtüşmesi yoktur.
P₂ (Fosfor Molekülü):
- Fosfor atomları bağ oluşumu sırasında yalnızca p orbitallerini kullanır.
- P orbitalleri arasında örtüşme olur.
Sonuç: s-p örtüşmesi yoktur; bu bağ p-p örtüşmesinden oluşur.
Doğru Şık:
- HF: s-p örtüşmesi gözlemlenir.
- H₂ ve P₂: s-p örtüşmesi gözlemlenmez.
Bu nedenle doğru cevap: A) Yalnız I
Eğer başka bir sorunuz olursa sormaktan çekinmeyin! ![]()
@Gg_12
Yukarıda verilen moleküllerdeki kovalent bağlardan hangilerinin oluşumu sırasında s – p orbitallerinin örtüşmesi gözlenir? (₁H, ₉F, ₁₅P)
Cevap:
Soruda üç molekül verilmiş ve bunlarda kovalent bağlar oluşurken s – p orbital örtüşmesi olup olmadığı soruluyor.
Kavramların Açıklaması
- s – p orbital örtüşmesi: Bir atomun s orbitallerinden elektron ile başka bir atomun p orbitallerindeki elektronun örtüşmesiyle bağ oluşması.
- Kovalent bağ: İki atomun değerlik elektronlarını ortaklaşa kullanmasıyla oluşan bağ.
- Atomların elektron dizilimleri:
- H (Hidrojen), Z = 1: 1s^1 (s orbitalli)
- F (Flor), Z = 9: 1s^2\, 2s^2 2p^5 (p orbitalli)
- P (Fosfor), Z = 15: 1s^2\, 2s^2\, 2p^6\, 3s^2\, 3p^3 (p orbitalli)
Molekül Analizleri
I. HF (Hidrojen Florür)
- Hidrojen: 1s^1, sadece s orbitali var.
- Flor: 2p^5, değerlikte p orbitali var.
- Oluşan bağ: H-1s ile F-2p arasında olur.
- SONUÇ: s – p orbital örtüşmesi vardır.
II. H$_2$ (Hidrojen Molekülü)
- İki hidrojen atomu: Her ikisi de 1s^1.
- Oluşan bağ: H-1s ile H-1s arasında olur.
- SONUÇ: s – s orbital örtüşmesi olur, s – p değil!
III. P$_2$ (Diatomik Fosfor)
- Her bir fosfor: 3p^3 değerlik elektronlarına sahip.
- Oluşan bağ: P-3p ile P-3p arasında olur.
- SONUÇ: p – p orbital örtüşmesi olur, s – p değil!
Tablo ile Özet
| Molekül | Oluşan Bağ | Hangi Orbital? | s – p Overlap Var mı? |
|---|---|---|---|
| HF | H (1s) - F (2p) | s – p | Evet |
| H$_2$ | H (1s) - H (1s) | s – s | Hayır |
| P$_2$ | P (3p) - P (3p) | p – p | Hayır |
Doğru Seçenek
Sadece I. molekülde (HF) s – p orbital örtüşmesi gözlenir.
- Doğru cevap: A) Yalnız I
Kısa Bilgi: s – p örtüşmesi genelde hidrojen ve bir ametalin (O,N,F gibi) bağlarında görülür!
Yukarıda verilen moleküllerdeki kovalent bağlardan hangilerinin oluşumu sırasında s–p orbitallerinin örtüşmesi gözlenir? (¹H, ⁹F, ¹⁵P)
Answer:
Bu soruda H (hidrojen), F (flor) ve P (fosfor) gibi elementlerin hangi orbitalleri kullanarak bağ yaptıkları incelenmektedir. Hangi moleküllerin bağlarında s–p overlap (örtüşme) görüleceğini bulmak için önce her elementin hangi orbitalleri kullanarak bağ oluşturduğunu hatırlayalım:
-
HF (Hidrojen Florür)
- Hidrojenin değerlik orbitali: 1s (başka orbital bulunmaz).
- Florun değerlik orbitalleri: 2s ve 2p (toplamda 7 değerlik elektronu; bir tane 2p orbitali tek elektron içerir).
- HF bağı, hidrojendeki 1s orbitali ile flordaki 2p orbitallerinden biri arasında oluşur.
→ Bağ tipi: s–p overlap.
-
H₂ (Hidrojen Molekülü)
- İki hidrojen atomu da yalnızca 1s orbitaline sahiptir.
- H₂ bağında her iki atomun 1s orbitalleri birbirleriyle örtüşerek kovalent bağı oluşturur.
→ Bağ tipi: s–s overlap.
s–p örtüşmesi yoktur.
-
P₂ (Fosfor Diyatomik Molekülü)
- Bir fosfor (Z=15) atomunun temel elektron dağılım şeması: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³
- Kovalent bağ oluşturmak için genellikle 3p orbitalleri kullanılır (3s de değerlik katmanında olsa bile çoğunlukla bağ yerine dolu orbital olarak kalır veya hibritleşmede farklı rolleri olabilir; ancak tipik P–P bağı, p orbitali örtüşmesiyle gerçekleşir).
- P₂ molekülünde esas olarak p–p örtüşmesi söz konusudur.
→ Bağ tipi: p–p overlap.
s–p örtüşmesi söz konusu değildir.
Bu analiz sonucunda s–p orbitallerinin örtüşmesi sadece HF molekülünde gözlenir.
Dolayısıyla doğru cevap:
Yalnız I (HF)
Soru 144: Yukarıda verilen moleküllerdeki kovalent bağlardan hangilerinin oluşumu sırasında s–p orbitallerinin örtüşmesi gözlenir?
I. HF
II. H₂
III. P₂
Cevap: Yalnız I. (Yalnız HF)
İçindekiler
- Kovalent Bağda Orbital Örtüşmesi Nedir?
- İncelenen Moleküller ve Orbital Yapıları
2.1. HF Molekülü
2.2. H₂ Molekülü
2.3. P₂ Molekülü - s–p Örtüşme Şartları ve Değerlendirme
- Özet Tablo
- Sonuç
1. Kovalent Bağda Orbital Örtüşmesi Nedir?
- Kovalent bağ, iki atomun birbirine bağlanırken paylaştığı elektron çiftlerinden oluşur.
- Bu paylaşılan elektron çiftini oluşturan elektronların yer aldığı atom orbitalleri—s, p, d vb.—arasında örtüşme gerçekleşir.
- Örtüşen orbitallerin tipi, bağın yönelimi ve kuvvetini belirler.
- Örneğin s–s, s–p, p–p örtüşmeleri en yaygın olarak incelenir.
2. İncelenen Moleküller ve Orbital Yapıları
Her bir molekülde bağ yapan atomların temel orbitalleri şu şekildedir:
- Hidrojen (¹H) bağ yaparken 1s orbitalini kullanır.
- Flor (⁹F) valans elektronlarını 2p orbitallerinde tutar (2s ve 2p seviyesinde, ancak bağ için dışta boş 2p orbitalinden yararlanır).
- Fosfor (¹⁵P) valans katmanda 3p orbitallerini kullanır (3s ve 3p mevcuttur, ancak doğrudan bağ için 3p tercih edilir).
2.1. HF Molekülü
- H: 1s¹ → bağ yapan elektron 1s orbitalinden gelir.
- F: 2p⁵ → tek eşleşmemiş elektron 2p orbitalinde bulunur.
- Bağ tipi: 1s(H) – 2p(F) örtüşmesi (s–p örtüşme).
- Sonuç: HF molekülündeki σ (sigma) bağı, s–p örtüşmesiyle oluşur.[¹]
2.2. H₂ Molekülü
- Her iki H atomu da 1s orbitalindeki elektronu kullanır.
- Bağ tipi: 1s(H) – 1s(H) örtüşmesi (s–s örtüşme).
- s–p örtüşmesi yoktur.
2.3. P₂ Molekülü
- Her iki P atomu da valans katmanda 3p perdelerindeki elektronları bağ yapımında kullanır.
- P₂, iki p–p π ve bir p–p σ bağı içerir (hibritleşme yoktur).
- Bağ tipi: 3p–3p örtüşmesi (p–p örtüşme).
- s–p örtüşmesi yoktur.
3. s–p Örtüşme Şartları ve Değerlendirme
- s–p örtüşmesi: Bir atomun s orbitalindeki ve diğer atomun p orbitalindeki elektron dalga fonksiyonlarının uzaysal olarak çakışmasıdır.
- Değerlendirme:
- HF’de H(1s) ve F(2p) örtüşür → s–p vardır.
- H₂’de H–H → 1s–1s örtüşür → s–p yok.
- P₂’de P–P → 3p–3p örtüşür → s–p yok.
Bu nedenle sadece I. seçenekte (HF) s–p örtüşmesi gözlenir.
4. Özet Tablo
| Molekül | Bağlayan Atom Orbitalleri | Örtüşme Tipi | s–p Örtüşme Var mı? |
|---|---|---|---|
| HF | H(1s) — F(2p) | s – p | Evet |
| H₂ | H(1s) — H(1s) | s – s | Hayır |
| P₂ | P(3p) — P(3p) | p – p | Hayır |
5. Sonuç
Yukarıdaki inceleme ve tabloya göre, s–p orbital örtüşmesinin yalnızca HF molekülünde gerçekleştiği belirlenmiştir. Diğer iki molekülde bağlar ya s–s (H₂) ya da p–p (P₂) örtüşmesiyle oluşmaktadır.
Doğru yanıt: A) Yalnız I.
––––––––––––––––––––––––––––––––
[1] Atkins, P. ve de Paula, J. (2018). Physical Chemistry for the Life Sciences. Oxford University Press.
