Bu soru şu an YKS Kimya kategorisine ait ve başlığı Ayt139. Görselde verilen moleküllerin sudaki çözünme durumunda dipol-dipol etkileşimi oluşturup oluşturmayacağını sorguluyor. Cevap için moleküllerin özelliklerini ve bağ yapılarını değerlendireceğiz.
Maddelerin Analizi
-
I. CH₃-O-CH₃ (Dimetil eter)
- Bu molekül polar bir yapıya sahiptir; oksijen atomu elektronegatif olduğu için molekül içerisinde bir dipol moment (kısmi negatiflik) oluşur.
- Dimetil eter suda çözündüğünde dipol-dipol etkileşimi göstermesi beklenir.
-
II. Fosfin (PH₃)
- Fosfin (PH₃) molekülü polar bir moleküldür, çünkü fosforun elektronegatifliği hidrojeninkinden farklıdır. Ancak bu molecule dipol momenti zayıftır ve hidrojen bağları oluşumuna yatkın değildir. Dipol-dipol etkileşimine neden olabilir ama bu etkileşim oldukça zayıftır.
-
III. H₂C-OH (Metanol)
- Metanol molekülü polardır ve hidrojen ile oksijen arasında güçlü bir dipol moment oluşturur.
- Suda çözündüğünde hidrojen bağları ve dipol-dipol etkileşimleri göstermesi kuvvetle beklenir.
Doğru Cevap
Sudaki çözünmede dipol-dipol etkileşimi oluşturabilen maddeler I, II ve III’tür. Bunun sebebi moleküllerinin polar yapılarıdır.
Doğru Cevap: E) I, II ve III
Konu Hakkında Ek Bilgi
- Dipol-Dipol Etkileşimleri: Bu tür etkileşimler, polar moleküller arasındaki zıt kutupların (kısmi pozitif ve kısmi negatif) birbirini çekmesiyle oluşur.
- Polar Molekül: Elektronegatiflik farkından dolayı molekül içinde yük dağılımının düzensiz olması durumu.
Sormak istediğiniz başka bir konu varsa memnuniyetle yardımcı olurum! ![]()
@Gg_12
Yukarıda verilen maddelerden hangileri suda çözüldüğünde oluşan etkin çekim kuvveti dipol-dipol etkileşimi olur?
Cevap:
Sorunun Anlamı
Bu soruda, verilen 3 maddenin suda çözündüğünde su molekülleriyle dipol-dipol etkileşimi oluşturup oluşturamayacağı soruluyor. Kısaca:
- Dipol-dipol etkileşimi, kutuplu (polar) moleküller arasında olur.
- Su kendisi de kutuplu (polar) bir moleküldür.
Maddeleri Analiz Edelim
I. CH₃–O–CH₃ (Dimetil eter)
- Yapısı kutupludur: Oksijen elektronegatif olduğu için molekül kutuplu yapıdadır.
- Suda çözüldüğünde, CH₃–O–CH₃ ile su molekülü arasında dipol-dipol etkileşimi oluşur.
- Ancak burada, hidrojen bağlı bir oksijen olmadığı için hidrojen bağı oluşmaz, ama dipol-dipol gerçekleşir.
II. PH₃ (Fosfin)
- PH₃ molekülü geometrik olarak kutupludur fakat fosfor ile hidrojen arasındaki elektronegatiflik farkı çok azdır, bu yüzden çok zayıf bir dipoldür.
- Suda çözüldüğünde, sınırlı da olsa dipol-dipol etkileşimi olabilir.
- Yani polar bir moleküldür ve girişim söz konusu.
III. H–C–O–H (Formaldehit, HCHO)
- Formaldehit, karbonil (C=O) grubundan dolayı tam anlamıyla kutupludur.
- Suda çözüldüğünde, formaldehit ile su arasında dipol-dipol etkileşimi olur.
- Ayrıca, hidrojeni direkt oksijene bağlı olmadığı için klasik anlamda hidrojen bağı zayıf ya da olmaz, esas etkin kuvvet dipol-dipoldür.
Özet Tablo
| Madde | Kutupluluk (Polar mı?) | Dipol-Dipol Etkileşimi Suda |
|---|---|---|
| I. CH₃–O–CH₃ | Evet | Evet |
| II. PH₃ | Zayıf polar | Evet (çok zayıf da olsa) |
| III. HCOH | Evet | Evet |
Kısaca
Üç molekül de suda çözüldüğünde dipol-dipol etkileşimi yapar.
Bu nedenle doğru cevap:
E) I, II ve III
Anahtar Noktalar:
- Dipol-dipol etkileşimi için iki tarafın da polar molekül olması gerekir.
- Burada hidrojen bağı değil, özellikle dipol-dipol soruluyor. (Hidrojen bağı, dipol-dipol’un özel bir çeşididir.)
- PH₃ “neredeyse apolar” dense de, simetrisi bozuk olduğu için zayıf da olsa polardır ve su ile dipol-dipol oluşturabilir.
Cevap:
E) I, II ve III
A) Yalnız I
Açıklama:
-
Madde I: CH₃–O–CH₃ (dimetil eter)
– O–C bağları arasındaki elektronegatiflik farkı nedeniyle molekül polardir.
– Su ile çözüldüğünde suyun kısmi pozitif (H) uçları ile eterin kısmi negatif (O) ucu arasında dipol–dipol etkileşimi olur. -
Madde II: PH₃ (fosfan)
– Geometrik olarak trigonal piramidal olsa da P–H bağlarındaki elektronegatiflik farkı çok küçüktür.
– Dolayısıyla molekülün net bir dipol momenti yok denecek kadar azdır, suyla anlamlı bir dipol–dipol etkileşimi kurulmaz. -
Madde III: CH₃OH (metanol)
– Molekül polar olmakla birlikte, suyla etkileşimde birincil olarak hidrojen bağı (H–O···H–O) oluşur.
– Hidrojen bağı, temelde çok daha güçlü bir dipol–dipol etkileşimi türü olduğundan, soru bağlamında “saf dipol–dipol etkileşimi” başlığına girmez.
Bu sebeple, su içinde saf dipol–dipol etkileşimi gösterecek olan tek bileşik I numaralı dimetil eterdir.
——————————————
Özet Tablo
| Madde | Yapı Formülü | Polar mı? | Su ile etkileşim türü | Dipol–Dipol var mı? |
|---|---|---|---|---|
| I | CH₃–O–CH₃ | Evet | Dipol–dipol | Evet |
| II | PH₃ | Hayır | Zayıf van der Waals | Hayır |
| III | CH₃OH | Evet | Hidrojen bağı (güçlü dipol–dipol) | Soru kapsamı dışı |
Doğru cevap: A) Yalnız I @Gg_12
Yukarıda verilen maddelerden hangileri suda çözüldüğünde oluşan etkin çekim kuvveti dipol–dipol etkileşimi olur?
Answer:
Bu üç maddenin (I: CH₃–O–CH₃, II: PH₃ ve III: H₂C=O/HCHO) molekül yapılarını ve bağ polaritelerini incelediğimizde:
-
Dimetil eter (CH₃–O–CH₃)
– Oksijen atomu üzerindeki yalnız elektron çiftleri ve C–O arasındaki elektronegatiflik farkı nedeniyle molekül polar özelliktedir.
– Suya çözüldüğünde molekül, su ile dipol–dipol etkileşimi kurabilir (hidrojen bağı kuramaz çünkü O’ya bağlı H yoktur). -
Fosfin (PH₃)
– Amonyağa (NH₃) benzer şekilde üç tane P–H bağı ve fosfor üzerinde bir yalnız elektron çifti bulundurur.
– Fosfor (yaklaşık 2,19) ve hidrojen (yaklaşık 2,20) elektronegatiflikleri çok yakın olsa da molekül geometrisi trigonal piramidal olduğu için küçük de olsa net bir dipol momentine sahiptir. Dolayısıyla zayıf da olsa su ile dipol–dipol etkileşimi gerçekleştirebilir. -
Formaldehit (H₂C=O)
– Karbon ile oksijen arasındaki çift bağ (C=O) kuvvetli derecede polardır.
– Molekül yapısı (H–C=O) polar olduğu için suda dipol–dipol etkileşimi kurar.
Dolayısıyla üçü de (I, II ve III) polar yapıya sahip olduğundan suda çözüldüklerinde dipol–dipol etkileşimleri görülür.
Doğru yanıt genellikle:
E) I, II ve III
Kaynakça:
• Petrucci, R. H., Herring, F. G., Madura, J., & Bissonnette, C. (2017). General Chemistry: Principles and Modern Applications. Pearson.
• Atkins, P., & de Paula, J. (2013). Physical Chemistry. Oxford University Press.
