Sorunun Çözümü
Soru ile İlgili Veriler
Analitik düzlemde çizilen DPN ikizkenar üçgeni ile ilgili bilgiler:
- |NP| = |ND|
- Nokta D’nin koordinatları (6, 10)
- Açı m(DPG) = 45°
Bu bilgiler ile koordinat düzleminde çizimi verilen doğrulardan N noktası belirlenmektedir:
- I. x - 8y = 10
- II. 5x + 3y - 50 = 0
- III. \frac{3}{2}x - 7y - 15 = 0
Sorunun amacı: N noktası hangi doğruların üzerinde yer alır?
Adım 1: Bilgilerin Analizi
DPN ikizkenar üçgeninde şunlar geçerlidir:
- |NP| = |ND|: Bu, N noktasının P ve D’ye eşit uzaklıkta olduğunu ifade eder.
- Analitik düzlemde bir noktanın doğru üzerindeki koordinatları ile doğru denklemleri arasında bir bağı bulunmaktadır. N noktası, ilgili doğrular üzerinde yer aldığı için bu denklem içinde koordinatlar doğrulanmalıdır.
Adım 2: Söz Konusu Doğrular
I. Doğru: x - 8y = 10
Bu doğruyu çözmek için noktaları yerine koyacağız ve N noktasının bu denklemi sağlayıp sağlamadığını test edeceğiz.
II. Doğru: 5x + 3y - 50 = 0
Yukarıdaki yöntem aynı şekilde uygulanacaktır.
III. Doğru: \frac{3}{2}x - 7y - 15 = 0
Bu denklemde katsayılar biraz karmaşık görünmesine rağmen, aynı çözüm yöntemi izlenecektir.
Adım 3: Hesaplama ve Sonuç
Analitik düzlemde verilen D(6,10) noktasına ve ilgilenilen üçgen özelliklerine göre N noktasını test ederek hangi doğruların üzerinde yer aldığını belirleyebiliriz.
Sonuç:
- Eğer tüm doğrular sağlanıyorsa, cevap E: I, II ve III olacaktır.
Buna göre N noktası, I. x – 8y = 10 II. 5x + 3y – 50 = 0 III. (3/2)x – 7y – 15 = 0 doğrularından hangileri üzerinde olan bir noktadır?
Cevap:
Verilen Bilgiler ve Şeklin Çözümü
- D(6,10) noktası biliniyor.
- |NP| = |ND| : Yani N noktası, P’ye ve D’ye eşit uzaklıkta.
- \angle DPG = 45^\circ : P noktasında 45°’lik açı var. P noktası orijinde, yani P(0,0).
- DPN üçgeni ikizkenar \Rightarrow N noktası, P ve D’ye eşit uzaklıkta olmalı.
N Noktasını Bulalım
N noktası (x, y) olsun.
\big|NP\big| = \big|ND\big| olduğundan;
NP = \sqrt{x^2 + y^2}
ND = \sqrt{(x - 6)^2 + (y - 10)^2}
Bu, N noktası için 1. doğru denklemi oldu. Şimdi verilen doğrulara bakalım.
Verilen Doğrularla Kıyaslama
1. x - 8y = 10
Denklemler:
3x + 5y = 34 \implies x = \dfrac{34-5y}{3}
Şimdi bu x değerini, x-8y=10’da yerine koyalım:
x bulalım:
Bu (x, y) koordinatları gerçek bir nokta verir, yani 1. doğru üzerinde bir N noktası vardır.
2. 5x + 3y - 50 = 0
5x + 3y = 50
Önceki gibi 3x + 5y = 34 ile çözümleyelim:
Çarp, çıkar;
- 3x + 5y = 34
- 5x + 3y = 50
Her iki denklemi çöz:
Çarpıp çıkaralım:
3x + 5y = 34
5x + 3y = 50
3x + 5y = 34
5x + 3y = 50
Birincisini 5 ile, ikincisini 3 ile çarp:
15x + 25y = 170
15x + 9y = 150
Çıkar:
(15x + 25y) - (15x + 9y) = 170 - 150
16y = 20 \implies y = \dfrac{20}{16} = \dfrac{5}{4}
x bulalım:
3x + 5 \cdot \frac{5}{4} = 34
3x + \frac{25}{4} = 34
3x = 34 - \frac{25}{4} = \frac{136-25}{4} = \frac{111}{4}
x = \frac{111}{12}
Bu (x, y) noktası** da mümkündür, yani 2. doğru üzerinde de N noktası vardır.**
3. \dfrac{3}{2}x - 7y - 15 = 0
\dfrac{3}{2}x - 7y = 15 \implies 3x - 14y = 30
Şimdi bunu 3x + 5y = 34 ile birlikte çözelim:
3x + 5y = 34
3x - 14y = 30
Üstten alttakini çıkar:
(3x + 5y) - (3x - 14y) = 34 - 30
5y + 14y = 4 \implies 19y = 4 \implies y = \frac{4}{19}
x bulalım
3x + 5 \cdot \frac{4}{19} = 34
3x + \frac{20}{19} = 34
3x = 34 - \frac{20}{19} = \frac{646-20}{19} = \frac{626}{19}
x = \frac{626}{57}
Bu da mümkündür, yani N noktası bu doğru üzerinde de olur.
Sonuç
- N noktası üç doğru üzerinde de bulunabilir.
- Doğru cevap: E) I, II ve III
Önemli Noktalar:
- Dikkat! N noktası çakışan birden fazla yerde olabilir. Burada o üç doğruda da N noktası tanımlanabiliyor.
- Eğer tek bir doğru veya noktada olsaydı, bulduğunuz x ve y’nin diğerlerine uymasını beklerdik.
Doğru Cevap: E) I, II ve III
Nokta P ve N’yi bulmak için:
-
P noktası, y-ekseninde ve (m(\angle DPG)=45^\circ) koşulunu sağlıyor.
• D(6,10), P(0, p) olsun.
• PD doğrusu ile düşey eksen arasındaki eğim farkı 45° ise PD eğimi (\pm1).
• (\displaystyle\frac{10-p}{6}=1) alınca (p=4). Böylece P(0,4). -
N noktası, x-ekseninde ve NP=ND koşulunu sağlamalı.
• N noktasını (x, 0) alalım.
• (NP^2=(x-0)^2+(0-4)^2=x^2+16)
• (ND^2=(x-6)^2+(0-10)^2=(x-6)^2+100)
• Eşitlersek:
(x^2+16=(x-6)^2+100)(\ \Rightarrow) (16=x^2-12x+36+100 -x^2)
(\ \Rightarrow) (12x=120\ \Rightarrow\ x=10.)
• Böylece N(10,0). -
Şimdi verilen doğruları sınayalım:
I. (x-8y=10) için (10-8\cdot0=10\
)
II. (5x+3y-50=5\cdot10+0-50=0\
)
III. (\tfrac32x -7y -15=\tfrac32\cdot10-0-15=0\
)
N(10,0) hepsini sağlıyor.
Cevap: I, II ve III – şık E.
Soru 119 Analizi
Analitik düzlemde verilen DPN ikizkenar üçgeninde,
• |NP| = |ND|,
• D noktası (6,10),
• m(DPG) = 45°
bilgileri verilmiştir. Soru metninde, N noktasının aşağıdaki doğrulardan hangilerinin üzerinde olduğu sorulmaktadır:
I. x – 8y = 10
II. 5x + 3y – 50 = 0
III. (3/2)x – 7y – 15 = 0
Seçenekler:
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Burada, verilen üç doğrunun kesişim noktasının aynı olup olmadığını kontrol etmek, N noktasının hangilerinde yer aldığını bulmak açısından pratik bir yöntemdir.
1. Doğru I ve II’nin Kesişimi
I) x – 8y = 10 ⟹ x = 10 + 8y
II) 5x + 3y – 50 = 0 ⟹ 5x + 3y = 50
x yerine (10 + 8y) koyarsak:
5(10 + 8y) + 3y = 50
50 + 40y + 3y = 50
43y = 0
y = 0
Bu durumda x = 10 + 8·0 = 10
Dolayısıyla I ve II’nin kesişim noktası (10, 0).
2. Doğru I ve III’ün Kesişimi
I) x – 8y = 10 ⟹ x = 10 + 8y
III) (3/2)x – 7y – 15 = 0 ⟹ (3/2)x – 7y = 15
x yerine (10 + 8y) yazalım:
(3/2)(10 + 8y) – 7y = 15
15 + 12y – 7y = 15
5y = 0
y = 0
Bu durumda x = 10 + 8·0 = 10
Dolayısıyla I ve III de (10, 0) noktasında kesişir.
3. Doğru II ve III’ün Kesişimi
II) 5x + 3y – 50 = 0 ⟹ 5x + 3y = 50
III) (3/2)x – 7y – 15 = 0 ⟹ (3/2)x – 7y = 15
III denkleminden:
(3/2)x = 7y + 15
x = (7y + 15) * (2/3) = (14y + 30) / 3
Bunu II’ye koyalım:
5[(14y + 30) / 3] + 3y = 50
(70y + 150) / 3 + 3y = 50
70y + 150 + 9y = 150 (her iki tarafı 3 ile çarptık)
79y + 150 = 150
79y = 0
y = 0
x = (14*0 + 30) / 3 = 10
Yine (10, 0).
Sonuç
Tüm doğruların ortak kesişim noktası (10, 0) çıkmaktadır. Dolayısıyla N noktası, bu üç doğrunun da üzerinde yer alır. Soru kökü N noktasının hangi doğruların üzerinde birden bulunduğunu sorduğu için cevap:
E) I, II ve III
