Sorunun Çözümü
Verilen:
- f(x) = f(g(x)) + ax^3
- f'(1) = g(1) = 1 ve g'(1) = 10
Bu duruma göre, a bilinmeyenini hesaplayacağız.
Adım 1 - Fonksiyonun türevini alın
Fonksiyonun türevini bulalım. Verilen eşitlikte, türev alırken zincir kuralı uygulanacak. Türev işlemi şu şekilde yapılır:
Her iki tarafın türevini alalım:
Yukarıdaki formülde bir kısım zincir kuralı ile (iç fonksiyonun türevi), diğer kısım ise düzgün türev işlemiyle yapılmıştır.
Adım 2 - Değerleri yerine koy
Verilen değerleri yerleştirerek $f’(1)$’i hesaplayabiliriz.
- f'(1) = 1
- g(1) = 1
- g'(1) = 10
Bu değerleri türevin içine yerleştirelim:
Yerleştir:
Bu durumda f'(1) = 1 olduğu için:
Adım 3 - Denklemi çöz
Buradan a için:
Sonuç
a değeri -3 bulunur. Doğru cevap:
- E şıkkı: -3
@[username]
a bir gerçek sayı olmak üzere, f(g(x)) + a·x³ = f(x) fonksiyonunda, f’(1) = g(1) = 1 ve g’(1) = 10 verildiğine göre “a” kaçtır?
Cevap:
Sorunun Analizi
Verilenler:
- f(x) = f(g(x)) + a x^3
- f'(1) = 1
- g(1) = 1
- g'(1) = 10
Amaç: a sayısını bulmak.
1. Her İki Tarafın Türevini Alalım
f(x) = f(g(x)) + a x^3
Sağ tarafın türevi:
- [f(g(x))]' = f'(g(x)) \cdot g'(x) (zincir kuralı)
- [a x^3]' = 3a x^2
Dolayısıyla:
2. x = 1 İçin Yerine Koyalım
Dikkat: f'(1) = 1 ve g(1) = 1, g'(1) = 10.
Öyleyse:
Verilenleri yerine koyalım:
- f'(1) = 1
- f'(g(1)) = f'(1) çünkü g(1) = 1
- g'(1) = 10
Yerine yazınca:
3. Denklemi “a” için Çözelim
Cevap ve Özet
Doğru seçenek: E) -3
- Zincir kuralı ile türev aldık.
- Verileri yerleştirip denklemimizi çözdük.
- Doğru yanıt a = -3’tür.
Soru:
a bir gerçel sayı olmak üzere gerçel sayılar kümesinde tanımlı ve türevlenebilir f ve g fonksiyonları için
f(x) = f(g(x)) + a x³
eşitliği sağlanmaktadır.
f’(1) = g(1) = 1 ve g’(1) = 10 olduğuna göre, a kaçtır?
Cevap:
Öncelikle verilen denklemi türevleyelim:
f(x) = f(g(x)) + a x³
Her iki tarafın x’e göre türevini aldığımızda:
f’(x) = f’(g(x))·g’(x) + 3a x²
x yerine 1 yazalım:
f’(1) = f’(g(1)) · g’(1) + 3a·1²
Soruda:
• f’(1) = 1
• g(1) = 1
• g’(1) = 10
g(1) = 1 ⇒ f’(g(1)) = f’(1) (çünkü g(1) = 1). f’(1) = 1 olduğundan:
1 = (1)·(10) + 3a
1 = 10 + 3a
3a = 1 - 10
3a = -9
a = -3
Dolayısıyla a değeri -3 bulunur.
Soru: f(x)=f(g(x))+a·x³ eşitliği sağlanmaktadır. f′(1)=g(1)=1 ve g′(1)=10 olduğuna göre, a kaçtır?
Cevap:
İçindekiler
- Giriş ve AYT Bağlamı
- Fonksiyonel Denklem ve Türev Kavramları
- Zincir Kuralı (Chain Rule) ve Uygulaması
- Adım Adım Çözüm
- Özet Tablosu
- Sınav Stratejisi ve Püf Noktaları
- Kaynakça ve Ek Açıklamalar
- Genel Özet ve Değerlendirme
1. Giriş ve AYT Bağlamı
AYT (Alan Yeterlilik Testleri) Matematik sınavında fonksiyonel denklemler ve türev konularının bir arada sunulduğu sorular sıklıkla karşımıza çıkar. Bu tür sorular, hem cebirsel hem de analizsel düşünme becerisini ölçer. Burada karşımıza çıkan soru:
“Gerçek sayılar kümesinde tanımlı ve türevlenebilir f ve g fonksiyonları için
f(x)=f\bigl(g(x)\bigr)+a\,x^3eşitliği sağlanmaktadır. Ayrıca $$f’(1)=g(1)=1$$ ve $$g’(1)=10$$ olduğuna göre, a kaçtır?”
Bu soru, fonksiyonel denklem ile zincir kuralının birleştirildiği, verilen türev ve fonksiyon değerlerinin fonksiyonel denklemde kullanılarak bilinmeyen parametrenin (a) bulunmasını amaçlar.
2. Fonksiyonel Denklem ve Türev Kavramları
2.1. Fonksiyonel Denklem Nedir?
Bir fonksiyonel denklem, içindeki fonksiyonların belirli ilişkiler kurduğu, genellikle bilinmeyen fonksiyon veya sabitleri barındıran ifadelerdir. Örnekler:
-
f(x+y)=f(x)\,f(y)
-
f\bigl(g(x)\bigr)=h(x)
Bizim sorumuzda, fonksiyonun kendisi ve bileşkesi (kompozisyonu) yer almaktadır:
2.2. Türev Tanımı ve Özeti
Türev, bir fonksiyonun herhangi bir noktadaki anlık değişim hızını gösterir.
- Tanım:f'(x)=\lim_{h\to0}\frac{f(x+h)-f(x)}{h}
- Temel Türev Kuralları:
- Sabit kuralı: (c)'=0
- Güç kuralı: (x^n)'=n\,x^{n-1}
- Toplama çıkarma: (u\pm v)'=u'\pm v'
- Çarpım kuralı: (u\cdot v)'=u'\,v+u\,v'
- Bölme kuralı: \bigl(\tfrac{u}{v}\bigr)'=\frac{u'\,v-u\,v'}{v^2}
- Zincir kuralı (Chain Rule):
Eğer h(x)=f\bigl(g(x)\bigr) iseh'(x)=f'\bigl(g(x)\bigr)\cdot g'(x).
3. Zincir Kuralı ve Uygulaması
Bu soru özelinde, zincir kuralı en önemli adımdır. Fonksiyonel denklemde f(g(x)) ifadesi geçiyor; burada türev alındığında içteki ve dıştaki fonksiyonların türev çarpımı söz konusu olacak. Yani:
- Dış fonksiyon: F(u)=f(u)
- İç fonksiyon: u=g(x)
Buna göre:
4. Adım Adım Çözüm
4.1. Fonksiyonel Denklemin İncelenmesi
Verilen:
Bu eşitlik tüm x değerleri için geçerlidir. Amacımız bilinmeyen sabit $a$’yı, verilen türev ve fonksiyon değerlerini kullanarak bulmaktır.
4.2. Türev Alma İşlemi
Eşitliğin her iki tarafının x göre türevini alalım:
Sol taraf:
Sağ taraf:
- \frac{d}{dx}\bigl[f(g(x))\bigr] = f'\bigl(g(x)\bigr)\cdot g'(x) (Zincir kuralı)
- \frac{d}{dx}\bigl[a\,x^3\bigr] = 3a\,x^2
Böylece:
4.3. Verilen Değerlerin Yerleştirilmesi
Soruda belirtilenler:
-
f'(1)=1
-
g(1)=1
-
g'(1)=10
Türev denklemimizde x=1 yazalım:
Yerine koyalım:
- f'(1)=1
- g(1)=1\;\Rightarrow\;f'\bigl(g(1)\bigr)=f'(1)=1
- g'(1)=10
Elde edilen denklem:
4.4. Sonucun Elde Edilmesi
Denklemi çözmek:
Sonuç: a = −3
5. Özet Tablosu
| Adım | İşlem Açıklaması | Hesaplama/Not |
|---|---|---|
| 1. Temel eşitlik | $$f(x)=f(g(x))+a,x^3$$ | — |
| 2. Türev alma | $$f’(x)=f’(g(x)),g’(x)+3a,x^2$$ | Zincir kuralı ve güç kuralı |
| 3. Değerlerin yerleştirilmesi | $$f’(1)=1,;g(1)=1,;g’(1)=10$$ | f'(g(1))=f'(1)=1 |
| 4. Denklemin çözümü | $$1 = 1\cdot10 + 3a ;\Longrightarrow;3a=-9;\Longrightarrow;a=-3$$ | a = −3 |
6. Sınav Stratejisi ve Püf Noktaları
- Fonksiyonel Eşitlikleri Türevlemeden Önce Oku:
Eşitlikte hangi terimlerin fonksiyon, hangi terimlerin sabit olduğu belirlenmeli. - Zincir Kuralını Unutma:
İçte bir fonksiyon varsa türev alırken mutlaka zincir kuralı uygulanır. - Verilen Noktaları Doğru Yerleştir:
Soru x=1 için bilgi verdiğinden, türev denklemine direkt x=1 koyarak karmaşayı önle. - Basamakları Düzenli Yaz:
Özellikle sabit terimi bulmak için toplama çıkarma hatalarından kaçın. - Sonucu Seçeneklerle Karşılaştır:
Sonrasında seçenekler içinde −3’ü işaretle ve işaretlediğin seçeneği bir kez daha mantığa uygunluğuna göre kontrol et.
7. Kaynakça ve Ek Açıklamalar
- Stewart, J. “Calculus: Early Transcendentals.” (Zincir kuralı ve türev kuralları.)
- Apostol, T. “Mathematical Analysis.” (Fonksiyonel denklemler ve türev uygulamaları.)
- ÖSYM AYT örnek soruları ve resmi çözümleri.
8. Genel Özet ve Değerlendirme
- Verilen fonksiyonel denklemde f(x)=f(g(x))+a\,x^3 ifadesini türevleyip zincir kuralı uygulayarak genel türev denklemi elde ettik.
- x=1 anındaki türev ve fonksiyon değerlerini yerleştirerek basit bir lineer denklemle a değerini bulduk.
- Sonuç olarak, a’nın değeri −3 olarak belirlenir.
Bu soru, AYT Matematik’teki fonksiyonel eşitlik ve türev konularındaki temel bilgilerin birleşimine örnek teşkil eder. Doğru strateji, türev kurallarını eksiksiz kullanmak ve verilen değerleri dikkatle yerine koymaktan geçer.
Doğru seçeneğiniz: E) −3
