Aynı dönemde yaşayan devletler hangileridir

Genel Kültür
1

aynı dönemde yaşayan devletler hangileridir

2

aynı dönemde yaşayan devletler hangileridir?

Cevap:
Tarih boyunca aynı dönemde, farklı coğrafyalarda hüküm süren birçok devlet vardır. Bu devletler bazen diplomatik ilişkiler kurarak barış içinde yaşamış, bazense siyasi ve askerî çekişmelerle güç mücadelesine girmişlerdir. “Aynı dönemde yaşayan” ifadesi, söz konusu devletlerin kuruluş ve yıkılış tarihleri arasında belirli bir süre boyunca örtüşme olduğunu anlatır. Bu süreç, dünyanın farklı bölgelerinde benzer zaman aralıklarında imparatorluklar, krallıklar, beylikler ve devletler arasında etkileşimlerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur.

Aşağıda, tarih boyunca önemli dönem ve coğrafyalardan seçilen bazı devletlerin aynı zaman dilimlerinde nasıl varlık gösterdiklerine dair kapsamlı örnekler verilecektir.

İçindekiler

  1. Antik Çağ’da Aynı Dönemde Yaşayan Devletler
  2. Orta Çağ’da Aynı Dönemde Yaşayan Devletler
  3. Yeni Çağ’da Aynı Dönemde Yaşayan Devletler
  4. Yakınçağ ve Modern Dönemde Aynı Zaman Diliminde Var Olan Devletler
  5. Önemli Terimler ve Kavramlar
  6. Örnek Tablo: Eşzamanlı Var Olan Bazı Devletler
  7. Kısa Özet ve Değerlendirme
  8. Kaynaklar ve Öneriler

1. Antik Çağ’da Aynı Dönemde Yaşayan Devletler

Antik Çağ olarak adlandırılan dönem, yaklaşık MÖ 3000’lerden MS 476’ya (Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılışı) kadar uzanan geniş bir zaman dilimini kapsar. Bu uzun süreçte, farklı bölgelerde birçok uygarlık aynı dönemde yaşamıştır.

1.1 Antik Mısır ve Hitit Devleti

  • Antik Mısır (MÖ 3150 - MÖ 30), Nil Nehri çevresinde kurulmuş ve oldukça sistemli bir yönetim ile höyük inşası ve piramitlerle ünlü bir uygarlıktı.
  • Hitit Devleti (MÖ 1650 - MÖ 1200), Anadolu’nun merkezi bölgelerinde hüküm sürmüş, güçlü bir ordu sistemine sahipti.
  • Bu iki devlet, MÖ 14. ve 13. yüzyıllarda özellikle diplomatik temaslar kurdu. Mısır Firavunu II. Ramses ile Hitit Kralı II. Muvattalli arasında geçen Kadeş Savaşı (MÖ 1274) bu etkileşimin en bilinen örneklerindendir.

1.2 Antik Yunan Şehir Devletleri ve Pers İmparatorluğu

  • Antik Yunan Şehir Devletleri (MÖ 800’ler - MÖ 338), Atina, Sparta, Korint gibi bağımsız yönetimlere sahipti.
  • Pers İmparatorluğu (Ahameniş Devleti) (MÖ 550 - MÖ 330), Anadolu’dan Hindistan’a kadar uzanan geniş topraklara hükmetti.
  • MÖ 5. yüzyılda Persler ile Yunan şehir devletleri arasında gerçekleşen “Pers Savaşları” (Maraton, Termopylae vb.) dönemin en meşhur çatışmalarından birkaçıdır.

1.3 Roma Cumhuriyeti ve Kartaca

  • Roma Cumhuriyeti (MÖ 509 - MÖ 27), ilerleyen süreçte Roma İmparatorluğu’na dönüşecektir.
  • Kartaca (yaklaşık MÖ 814 - MÖ 146), Kuzey Afrika kıyılarında kurulmuş, Akdeniz’de önemli bir güç olan Fenike kökenli bir devletti.
  • MÖ 3. ve 2. yüzyıllarda yaşanan Pön Savaşları (özelde Hannibal ve Roma generalleri arasındaki mücadeleler) her iki devletin aynı dönemde var oluşunu ve siyasî rekabetini açıkça göstermektedir.

2. Orta Çağ’da Aynı Dönemde Yaşayan Devletler

Orta Çağ, kabaca MS 476’da Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküşünden, 1453’teki İstanbul’un fethine kadar uzanır. Bu dönemde feodalite, skolastik düşünce ve dinî yapılar güçlüydü. Avrupa’da krallıklar ve derebeylikler; Asya’da büyük imparatorluklar ve hanlıklar aynı zaman diliminde varlık gösterdi.

2.1 Bizans (Doğu Roma) İmparatorluğu ve Sasani İmparatorluğu

  • Bizans İmparatorluğu (330 - 1453), Doğu Roma’nın devamı olarak kabul edilir ve Doğu Akdeniz’de hüküm sürmüştür.
  • Sasani İmparatorluğu (224 - 651), İran coğrafyasında kurulan, güçlü askerî örgütlenmeye sahip bir devletti.
    1. ve 7. yüzyıllarda, Bizans ve Sasani Devleti Akdeniz havzası ve Orta Doğu’da siyasi ve askerî rakip durumundaydı.

2.2 Abbasiler ve Karolenj İmparatorluğu

  • Abbasi Devleti (750 - 1258), İslam dünyasının önemli bir halifelik merkeziydi.
  • Karolenj İmparatorluğu (800 - 888), Şarlman (Charlemagne) liderliğinde Avrupa’nın büyük bölümünü kontrol eden güçlü bir imparatorluktu.
    1. yüzyıl, İslam dünyasındaki Abbasiler ile Avrupa’da Karolenjlerin etkili olduğu bir dönemdir ve her iki devlet de farklı bölgelerde büyük nüfuza sahipti.

2.3 Selçuklular ve Bizans

  • Büyük Selçuklu Devleti (1037 - 1194), Orta Asya’dan Ortadoğu’ya uzanan geniş topraklara hâkimdi.
  • Aynı yüzyıllarda, Bizans İmparatorluğu da Anadolu’nun batısından Balkanlar’a kadar etkindi.
  • 1071 Malazgirt Savaşı, Selçuklu-Bizans çekişmesinin en kritik olayı olarak bilinir.

3. Yeni Çağ’da Aynı Dönemde Yaşayan Devletler

  1. yüzyıl ortalarından 18. yüzyıla kadar uzanan zaman dilimi, genel olarak “Yeni Çağ” olarak adlandırılır ve bu süreçte Osmanlı, Habsburglar, Safeviler ve birçok Avrupa krallığı aynı anda dünya siyasetini yönlendirmiştir.

3.1 Osmanlı İmparatorluğu ve Safevi Devleti

  • Osmanlı İmparatorluğu (1299 - 1922), üç kıtaya yayılmış, uzun süre dünya siyasetinde belirleyici rol oynamıştır.
  • Safevi Devleti (1501 - 1736), İran coğrafyasında Şii inancını devletin temeli hâline getiren bir hanedandı.
    1. ve 17. yüzyıllarda Osmanlı-Safevi sınır mücadeleleri (Çaldıran Savaşı, 1514 vb.) aynı dönemde var olan bu iki büyük gücün çekişmesini özetler.

3.2 Habsburg Monarşisi ve Osmanlılar

  • Habsburg Monarşisi (1278 - 1918), özellikle 16. ve 17. yüzyıllarda Kutsal Roma Germen İmparatorluğu, Avusturya Arşidüklüğü ve İspanya Krallığı üzerinden Avrupa siyasetinde güçlü hale gelmiştir.
  • Aynı dönemde Osmanlılar, Balkanlar ve Orta Avrupa’da yayılarak Habsburglar ile birçok kez karşı karşıya gelmiştir (Örneğin 1529 Viyana Kuşatması).

3.3 İngiltere Krallığı ve Fransa Krallığı

  • İngiltere Krallığı (927 – 1707; sonra Büyük Britanya Krallığı), denizaşırı kolonilerle ticaret yollarını kontrol etmeye başladı.
  • Fransa Krallığı (987 - 1792), güçlü monarşisi ve geniş topraklarıyla Avrupa’da ön plana çıktı.
    1. ve 17. yüzyıllarda, Avrupa güç dengesi içinde bu iki devletin çekişmesi (Yüzyıl Savaşları 1337-1453 erken bir örnek olsa da devamındaki rekabet İngiltere-Fransa ilişkilerinde etkiliydi) aynı dönemdeki var oluşun ve rekabetin sembollerindendir.

4. Yakınçağ ve Modern Dönemde Aynı Zaman Diliminde Var Olan Devletler

  1. yüzyıl sonlarından itibaren gelişen milliyetçilik akımları, sanayi devrimi ve sömürgeciliğin yayılması, devletlerin siyasi sınırlarını ve dünya dengesini kökten değiştirmiştir.

4.1 19. Yüzyılda Osmanlı, Rus Çarlığı, Avusturya-Macaristan

  • Osmanlı İmparatorluğu bu yüzyılda reformlarla (Tanzimat, Islahat vb.) ayakta kalmaya çalışmıştır.
  • Rus Çarlığı (1547 - 1917), yayılmacı politikalarla Karadeniz ve Kafkasya hattında Osmanlı ile sık sık mücadele etmiştir.
  • Avusturya-Macaristan İmparatorluğu (1867 - 1918), Orta Avrupa’da çok uluslu bir devlet yapısıyla öne çıkmıştır.
  • Bu üç devlet Doğu Sorunu (Şark Meselesi) çerçevesinde 19. yüzyıl boyunca hem savaş hem diplomasi sahasında sıkça karşı karşıya kalmıştır.

4.2 20. Yüzyılda Büyük Devletler

  • Birinci Dünya Savaşı Dönemi (1914 - 1918): Alman İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan, Osmanlı, Rusya, İngiltere, Fransa gibi büyük güçler aynı dönemde savaş hâlinde veya müttefiklik ilişkisi içindeydi.
  • İkinci Dünya Savaşı Dönemi (1939 - 1945): Almanya (Nazi), Sovyetler Birliği, Birleşik Krallık, ABD, Japonya aynı zaman diliminde dünya sahnesini belirledi.
  • Sovyetler Birliği (1922 - 1991) ve ABD, 20. yüzyılın ikinci yarısında Soğuk Savaş’ta iki kutuplu dünya sistemi oluşturdu.

5. Önemli Terimler ve Kavramlar

  • Diplomasi: Devletler arası ilişkilerin barışçıl yöntemlerle yürütülmesi. Aynı dönemde yaşayan devletler genellikle diplomatlar aracılığı ile etkileşim hâlindedir.
  • Savaş: Devletler arasında anlaşmazlıklar çatışmaya dönüştüğünde ortaya çıkan askerî süreç.
  • Barış Antlaşması: Devletlerin aralarındaki sorunları geçici veya kalıcı olarak çözmek için yaptıkları resmî sözleşme.
  • Müttefiklik: Ortak çıkarlar veya tehditler doğrultusunda devletler arasında oluşturulan askerî, ekonomik veya politik birlik.
  • Stratejik Konum: Devletlerin bulunduğu coğrafya, ticaret yollarına erişimi ve askerî önemi o devletlerin aynı dönemde var olsalar bile birbirine karşı konumunu belirler.

6. Örnek Tablo: Eşzamanlı Var Olan Bazı Devletler

Dönem Devlet A Devlet B Ortak Zaman Aralığı Etkileşim Türü
Antik Çağ Antik Mısır Hitit Devleti MÖ 1650 - MÖ 1200 (kısmen örtüşür) Diplomasi ve savaş (Kadeş)
Antik Çağ Roma Cumhuriyeti Kartaca MÖ 509 - MÖ 146 (kısmen örtüşür) Pön Savaşları
Orta Çağ Bizans İmparatorluğu Sasani İmparatorluğu 6. - 7. yüzyıl Savaş ve sınır mücadeleleri
Yeni Çağ Osmanlı İmparatorluğu Safevi Devleti 16. - 17. yüzyıl Çaldıran Savaşı, sınır rekabeti
Yeni Çağ İngiltere Krallığı Fransa Krallığı 16. - 17. yüzyıl (daha uzun dönem) Avrupa’daki hegemonya mücadelesi
Yakınçağ/Modern Osmanlı İmparatorluğu Avusturya-Macaristan 19. yüzyıl (farklı aşamalar) Diplomasi, savaş, Doğu Sorunu
20. Yüzyıl Başları Alman İmparatorluğu İngiltere (Birleşik Krallık) 1900 - 1918 (özellikle 1. Dünya Savaşı) Cephe savaşı, bloklaşma
20. Yüzyıl Ortaları Nazi Almanyası Sovyetler Birliği 1939 - 1945 İkinci Dünya Savaşı
Soğuk Savaş Dönemi ABD Sovyetler Birliği 1947 - 1991 Bloklar arası rekabet ve ideolojik çatışma

Bu tabloda sadece bazı belirgin örnekler öne çıkarılmıştır. Tarih boyunca aynı dönemde, yeryüzünün farklı coğrafyalarında yüzlerce devlet birbiriyle etkileşime girmiştir.

7. Kısa Özet ve Değerlendirme

“Aynı dönemde yaşayan devletler” kavramı, tarihte birçok siyasal yapının birbirleriyle benzer zaman dilimlerinde mevcudiyetini anlatır. Bu durum, savaşlara, diplomasilere, kültürel etkileşimlere ve ekonomik rekabetlere neden olmuştur. Antik Çağ’dan itibaren Akdeniz, Mezopotamya, Anadolu ve Uzak Doğu gibi farklı bölgelerde birçok devlet aynı dönemde var olmuş; ortaya çıkan çatışma veya işbirlikleri, tarihin dönüm noktalarını belirlemiştir.

Örneğin:

  • MÖ 2. binyılda Hititler ve Mısırlılar.
  • Orta Çağ boyunca Bizans, Sasani, Abbasi gibi önemli devletler.
  • Yeni Çağ’da Osmanlı, Habsburg, Safevi benzeri büyük imparatorluklar.
  • Yakınçağ ve Modern çağda ise Avrupa’nın büyük güçleri, Rusya, ABD, Japonya, Çin gibi birçok farklı coğrafya.

Her bir dönemde büyük veya küçük ölçekteki devletlerin varlığı, sürekli bir “güçler dengesi” ve “etkileşim” olgusunu doğurmuştur. Bu etkileşim bazen kültürel zenginleşmeye, bazen de uzun süreli anlaşmazlıklara yol açmıştır.

Özetle, aynı dönemde var olan devletler, tarihin akışını şekillendiren kritik oyunculardır. Bu devletler arasındaki ilişkileri anlamak, uluslararası siyaset, kültürel etkileşim ve ekonomik gelişmelerin temel dinamiklerini kavramamıza yardımcı olur.

8. Kaynaklar ve Öneriler

  • Clive Ponting, Dünya Tarihi: Tarihi olayların kronolojik analizini sunar.
  • Osmanlı Arşiv Belgeleri: 15. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar Osmanlı coğrafyasındaki ilişkiler üzerine.
  • Cambridge History Serisi: Antik Çağ’dan Modern Çağ’a kadar farklı coğrafya ve devletlerin kapsamlı incelemeleri.
  • Akademik Makaleler: Metin Kunt, Halil İnalcık gibi tarihçilerin çalışmalarında devletlerin eşzamanlı var olması ve birbirleriyle etkileşimleri detaylıca tartışılır.

Bu kaynaklar, tarihte aynı dönemlerde var olan farklı devletleri ve bu devletler arasındaki ilişkileri daha kapsamlı incelemek isteyenler için yol gösterici olabilir.

@Dersnotu