Ay, Dünya etrafında dolanımı sırasında 1, 2, 3 ve 4 konumlarından geçiyor.
Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Ay, 1 konumundayken Güneş tutulması meydana gelebilir.
B) Ay, 2 konumundayken tutulma olayı meydana gelmez.
C) Ay, 3 konumundayken Ay tutulması meydana gelebilir.
D) Ay, 4 konumundayken Ay tutulması meydana gelebilir.
Ay’ın Evreleri ve Güneş ile Ay Tutulmaları Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Güneş ve Ay tutulmaları; Güneş, Dünya ve Ay’ın aynı doğrultuya gelmesiyle gerçekleşir. Ay, Güneş ile Dünya arasındayken (Yeni Ay evresi) Güneş tutulması; Dünya, Güneş ile Ay’ın arasındayken (Dolunay evresi) Ay tutulması meydana gelebilir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Görselde Güneş solda yer almaktadır:
- 2 Numaralı Konum (Yeni Ay): Ay, Güneş ile Dünya arasındadır. Bu konumda uygun şartlar sağlandığında Güneş tutulması gerçekleşebilir.
- 4 Numaralı Konum (Dolunay): Dünya, Güneş ile Ay arasındadır. Ay, Dünya’nın gölge konisine girdiğinde Ay tutulması gerçekleşebilir.
- 1 ve 3 Numaralı Konumlar (İlk ve Son Dördün): Gök cisimleri doğrusal hizada olmadığı için hiçbir tutulma gerçekleşmez.
Seçeneklerin değerlendirilmesi:
- A) Yanlış; 1 numaralı konumda (İlk Dördün) Güneş tutulması gerçekleşmez, Güneş tutulması 2 konumunda olur.
- B) Yanlış; 2 konumundayken şartlar sağlandığında Güneş tutulması meydana gelebilir.
- C) Yanlış; 3 numaralı konumda (Son Dördün) Ay tutulması gerçekleşmez.
- D) Doğru; 4 konumundayken Ay, Dolunay evresindedir ve uygun doğrultuda Dünya’nın gölgesine girerek Ay tutulması meydana gelebilir.
CEVAP: D) Ay, 4 konumundayken Ay tutulması meydana gelebilir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Her Yeni Ay veya her Dolunay evresinde tutulma gerçekleşmez; çünkü Ay’ın yörünge düzlemi ile Dünya’nın yörünge düzlemi arasında yaklaşık 5^\circ’lik bir açı farkı vardır. Tutulma olması için gök cisimlerinin hem uygun evrede hem de tam doğrusal hizada olması gerekir.