Soru:
8. Atom numaraları ardışık olan (x, y, z) elementlerinden X ve Y oda koşullarında gaz hâlinde bulunurken Z ise katı hâlde bulunmaktadır.
Buna göre,
I. X ve Y periyodik sistemin aynı grubunda yer alır.
II. X bir ametal, Y bir soy gaz, Z ise bir metaldir.
III. Elektron dizilimlerinin son katmanındaki elektron sayıları arasında Y > X > Z ilişkisi vardır.
yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Atom numaraları ardışık olan (X, Y, Z) elementlerinden X ve Y oda koşullarında gaz hâlinde, Z ise katı hâlde bulunuyorsa hangileri kesinlikle doğrudur?
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Elementlerin Periyodik Sistem Konumu ve Fiziksel Hallerinin Değerlendirilmesi
Oda koşullarında gaz hâlinde bulunan elementler genellikle soy gazlar (8A grubu) ve bazı ametallerdir.
Ardışık atom numaralı iki elementin her ikisi de gaz ise, muhtemelen aynı periyodik grupdaydılar ya da benzer elektron dizilimlerine sahiptirler.
Z elementi ise katı hâlde, yani genellikle metal ya da katı ametal olabilir.
Adım 2 — I. Yargı: “X ve Y periyodik sistemin aynı grubunda yer alır.”
Atom numaraları ardışık ve X ile Y oda koşullarında gaz ise, büyük ihtimalle aynı grubun ardışık elementleri değildirler çünkü grup içinde ardışık atom numaraları aynı gruptan olmaz.
Örneğin, 8A grubunda en sağdaki soy gazlar yer alır ve bunlar ardışık atom numaralarına sahip olmayabilir.
Ancak gaz hâlinde olmaları farklı gruplardan da olabilir, yine de kesin ifade edilemez. I yargısı kesin değildir.
Adım 3 — II. Yargı: “X bir ametal, Y bir soy gaz, Z ise bir metaldir.”
Soy gazlar genellikle gaz hâldedir (Y için uygun).
X gaz ise ametaldir (çoğu ametal gaz halinde bulunabilir).
Z katı ve ardışık atom numaralı diğer iki elementten sonra olduğuna göre metal olma olasılığı yüksektir, çünkü periyodik tabloda gazlar genellikle sağda (ametaller ve soy gazlar), metaller ise solda ve ortada yer alır.
Bu yargı genel tablo göz önüne alındığında doğrudur.
Adım 4 — III. Yargı: “Elektron dizilimlerinin son katmanındaki elektron sayıları arasında Y > X > Z ilişkisinin bulunması.”
Soy gazların dış katmanlarında genellikle 8 elektron vardır (He hariç).
Ametaller genellikle 5-7 son katman elektronu taşır.
Metaller genellikle daha az son katman elektronuna sahiptir (genellikle 1-3).
Bu durumda, Y (soy gaz) > X (ametalle) > Z (metal) ilişkisi doğrudur.
Adım 5 — Sonuçların Karşılaştırılması
I kesin değil,
II kesin,
III kesin.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ CEVAP: D) II ve III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
Soy gazların oda koşullarında gaz olması ve dış elektron sayısının 8 olması.
Ametallerin genellikle gaz veya ametal özellikleri taşıması.
Metallerin genellikle katı olması ve son elektron katmanında daha az elektron bulundurması.
Sık Yapılan Hata: I yargısının yanlış yorumlanması: Ardışık atom numaralı elementlerin mutlaka aynı grupta olması gerekmez; periyot değiştirebilirler.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
Atom numaraları ardışık olan (x, y, z) elementlerinden X ve Y oda koşullarında gaz hâlinde bulunurken Z ise katı hâlde bulunmaktadır. Buna göre, I. X ve Y periyodik sistemin aynı grubunda yer alır. II. X bir ametal, Y bir soy gaz, Z ise bir metaldir. III. Elektron dizilimlerinin son katmanındaki elektron sayıları arasında Y > X > Z ilişkisi vardır. yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele (Yalnız I)
İnceleme: I ifadesi “X ve Y aynı gruptadır.”
Karşıörnek: X = Cl (17), Y = Ar (18), Z = K (19) durumunda X ve Y farklı gruplardadır.
Sonuç: I her zaman doğru değildir; A yanlış.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele (Yalnız II)
İnceleme: II ifadesi “X bir ametal, Y bir soy gaz, Z ise bir metaldir.”
Gerekçe: İki ardışık element gaz ve üçüncüsü katı ise genellikle bu durum şu üçlülerde görülür: H(1)-He(2)-Li(3) veya F(9)-Ne(10)-Na(11) veya Cl(17)-Ar(18)-K(19). Bu durumda Y hep soy gaz (He, Ne, Ar, …), X ya hidrojen veya bir halojen yani ametal, Z ise alkali metaltir.
Sonuç: II her durumda doğrudur; B seçeneği doğru olabilir.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele (I ve III)
İnceleme: I zaten her zaman doğru değil; dolayısıyla C yanlış.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele (II ve III)
İnceleme: II doğru ancak III her durumda doğru değildir.
Karşıörnek: H(1)-He(2)-Li(3) üçlüsünde son katman elektron sayıları He = 2, H = 1, Li = 1 olur; bu durumda Y > X > Z (2 > 1 > 1)
Çözüm Adımları:
CEVAP: D) II ve III
Temel Kavramlar:
Sık Yapılan Hata: