Aşağıdakilerin hangisinde ismin yönelme (-e, -a) hâli eki çekimli bir fiile gelmiştir?
A) İki kafadar sora sora Bağdat’ı bulmayı başarmış.
B) Bu memlekette gösterişe önem verilmediğini herkes bilir.
C) Yeni ev aldığını öğrenen dostları hep birlikte hayırlı olsuna gelmiş.
D) Karadeniz’de kıyıya vuran yunusların ölüm sebebi herkesi üzdü.
E) Hayal gücünü kullanarak geçmişe yolculuk yapan biri olmadığını söyledi.
İsmin Yönelme Hâli Ekinin Çekimli Fiile Gelmesi
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
İsmin yönelme (yaklaşma) hâli eki “-e / -a” normal şartlarda isim soylu sözcüklere gelir. Ancak günlük dilde kalıplaşmış bazı kullanımlarda doğrudan çekimli fiillerin üzerine gelerek o eylemi ad gibi işlevlendirebilir.
- A Seçeneği: “İki kafadar sora sora Bağdat’ı bulmayı başarmış.”
Buradaki “sor-a sor-a” sözcüklerinde yer alan “-a” eki, ismin yönelme hâli eki değil; fiilden zarf yapan zarf-fiil (bağ-fiil) ekidir. - B Seçeneği: “Bu memlekette gösterişe önem verilmediğini herkes bilir.”
“göster-i-ş-e” sözcüğündeki “-e” hâl ekidir; ancak “gösteriş” sözcüğü fiilden türemiş bir isimdir, çekimli fiil değildir. - C Seçeneği: “Yeni ev aldığını öğrenen dostları hep birlikte hayırlı olsuna gelmiş.”
“ol-sun” sözcüğü, emir kipi 3. tekil kişiyle çekimlenmiş çekimli bir fiildir. Bu çekimli fiilin üzerine doğrudan ismin yönelme hâli eki olan “-a” gelmiştir (“hayırlı olsun-a”). - D Seçeneği: “Karadeniz’de kıyıya vuran yunusların ölüm sebebi herkesi üzdü.”
“kıyı-y-a” sözcüğündeki “-a” hâl ekidir; ancak “kıyı” sözcüğü isim köküdür. - E Seçeneği: “Hayal gücünü kullanarak geçmişe yolculuk yapan biri olmadığını söyledi.”
“geç-miş-e” ifadesindeki “geçmiş” sözcüğü kalıcı isim (adlaşmış sıfat-fiil) haline gelmiştir; çekimli fiil olarak kullanılmamıştır.
Doğrulama:
“Hayırlı olsun” ifadesi üçüncü tekil şahıs emir kipiyle çekimlenmiş bir fiil öbeğidir ve cümlede yönelme hâl eki (-a) alarak zarf tümleci göreviyle kullanılmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Yeni ev aldığını öğrenen dostları hep birlikte hayırlı olsuna gelmiş.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Çekimli Fiil: Kip ve kişi eki almış fiillerdir (Örn: gel-di, yap-sın, ol-sun).
- Yönelme Hâli Eki (-e / -a): İsimlere gelerek yönelme, yaklaşma bildiren çekim ekidir. Bazen kalıplaşarak doğrudan çekimli fiillere eklenebilir (“Geçmiş olsuna gitmek”, “Hayırlı olsuna gelmek”).
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Zarf-fiil eki olan ikilemelerdeki “-e … -e / -a … -a” eklerini (sora sora, güle oynaya) yönelme hâl ekiyle karıştırmak.- Doğru Yaklaşım: İsmin hâl ekleri sadece isim görevli ögelere gelirken, zarf-fiil ekleri fiillere gelerek durum veya zaman anlamı katar.
Benzer bir fiil-ek yapısı içeren başka bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?