Aşağıdakilerin hangisinde hem özne hem de yüklem sözcük grubundan oluşmuştur?
A) Böyle sağlıksız besinleri tüketmemelisin.
B) Sabah telefonun şarjı iyice azalmıştı.
C) Yeni sporcumuz hemen takıma adapte oldu.
D) Çalışanlar az önce öğle yemeğine gitti.
Cümlede Özne ve Yüklemin Sözcük Grubu Olması
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
Bir ögenin sözcük grubu (kelime öbeği) sayılabilmesi için birden fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu bir tamlama (sıfat veya isim tamlaması), birleşik fiil, fiilimsi grubu veya edat öbeği olması gerekir.
-
A Seçeneği: “Böyle sağlıksız besinleri tüketmemelisin.”
- Yüklem:
tüketmemelisin(Tek bir çekimli fiildir, sözcük grubu değildir). - Özne:
Sen(Gizli öznedir). - Bu seçenekte hem özne hem yüklem sözcük grubu değildir.
- Yüklem:
-
B Seçeneği: “Sabah telefonun şarjı iyice azalmıştı.”
- Yüklem:
azalmıştı(Tek sözcüktür). - Özne:
telefonun şarjı(Belirtili isim tamlamasıdır, sözcük grubudur). - Yüklem tek sözcükten oluştuğu için kuralı sağlamaz.
- Yüklem:
-
C Seçeneği: “Yeni sporcumuz hemen takıma adapte oldu.”
- Yüklem:
adapte oldu(İsim + yardımcı eylemle kurulmuş birleşik fiildir, yani sözcük grubudur). - Özne:
Yeni sporcumuz(Nasıl sporcu? \rightarrow Yeni sporcumuz; bir sıfat tamlamasıdır, yani sözcük grubudur). - Hem özne hem de yüklem sözcük grubundan oluşmuştur.
- Yüklem:
-
D Seçeneği: “Çalışanlar az önce öğle yemeğine gitti.”
- Yüklem:
gitti(Tek sözcüktür). - Özne:
Çalışanlar(Tek sözcüktür). - İki öge de tek bir sözcükten ibarettir.
- Yüklem:
Sonuç ve Doğrulama:
C seçeneğindeki “Yeni sporcumuz” ifadesi sıfat tamlaması yapısında bir özne, “adapte oldu” ifadesi ise yardımcı eylemle kurulmuş birleşik fiil yapısında bir yüklemdir. İkisi de birden fazla sözcükten oluşan birer sözcük grubudur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Yeni sporcumuz hemen takıma adapte oldu.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cümle ögelerinde tamlamaları ve birleşik fiilleri ayırmama kuralıyla ilgili başka bir örnek çözmek ister misin?