Aşağıdakilerden hangisinin Osmanlı Devleti’nin gerilemesine sebep olan iç etmenlerden biri olduğu söylenemez?
A) Askeri yapının bozulması
B) 1789 Fransız İhtilali sonucu yayılan milliyetçilik akımı
C) İdari yapının bozulması
D) Adalet mekanizmasının çöküşü
E) Eğitim sistemindeki aksaklıklar
Osmanlı Devleti’nin Gerilemesinde İç ve Dış Etkenler
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Osmanlı Devleti’nin gerileme ve dağılma sürecinde rol oynayan faktörler iç etmenler (devlet idaresi, ordu, adalet, ekonomi ve eğitim gibi kurumların kendi iç bünyesindeki bozulmalar) ve dış etmenler (Coğrafi Keşifler, Sanayi İnkılabı, Avrupa diplomasisi ve Fransız İhtilali gibi ülke sınırları dışında doğup devleti etkileyen küresel olaylar) olmak üzere ikiye ayrılır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Askeri yapının bozulması: Yeniçeri Ocağı’nın disiplinsizleşmesi ve tımar sisteminin çökmesi doğrudan kurumun kendi bünyesinde gerçekleşen bir iç etkendir.
- B) 1789 Fransız İhtilali sonucu yayılan milliyetçilik akımı: Fransa merkezli ortaya çıkan ve çok uluslu imparatorlukları dışarıdan etkileyerek azınlık isyanlarına yol açan evrensel bir dış etkendir; bu nedenle iç etmen sayılamaz.
- C) İdari yapının bozulması: Merkezi otoritenin zayıflaması, padişahların ve sadrazamların yetersizliği devlet teşkilatına ait bir iç etkendir.
- D) Adalet mekanizmasının çöküşü: Kadılık müessesesinin bozulması, rüşvet ve iltimasın yaygınlaşması iç hukuki yapıyla ilgili bir iç etkendir.
- E) Eğitim sistemindeki aksaklıklar: Medreselerde pozitif bilimlerin terk edilmesi ve “beşik ulemalığı” sisteminin gelmesi eğitim kurumlarının iç dinamikleriyle ilgili bir iç etkendir.
CEVAP: B) 1789 Fransız İhtilali sonucu yayılan milliyetçilik akımı
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sınavlarda Coğrafi Keşifler, Kapitülasyonların baskısı, Sanayi Devrimi ve Fransız İhtilali gibi Avrupa kaynaklı gelişmeler dış neden; askeri, idari, mali, adli ve medrese yapısındaki yozlaşmalar ise iç neden olarak sınıflandırılır.