Aşağıdakilerden hangisinde altı çizili zarfın görevi ötekilerden farklıdır?
A) Dışarıdan gayet iyi görünen bir ev buldular.
B) En kötü durumda bile sakin kalmayı bilirdi.
C) Ev halkı bayağı erken bir saatte uyanmıştı.
D) Oldukça teferruatlı bir rapor hazırlayıp sundular.
E) Daha soğuk havalarda bile yola düşmüşlüğümüz vardı.
Zarfların Cümledeki Görevi ve Derecelendirme Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Derecelendirme (miktar) zarfları; fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya kendi türünden sözcükleri (başka zarfları) anlamca derecelendirebilir. Bir zarfın görevi sorulduğunda, derecelendirdiği sözcüğün türüne (sıfat mı, zarf mı, fiil/fiilimsi mi) bakılır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Cümlelerdeki altı çizili miktar/derecelendirme zarflarının hangi tür sözcüğü etkilediğini inceleyelim:
- A) “iyi görünen bir ev” tamlamasında “görünen” bir sıfat-fiildir (fiilimsi). Fiilimsiyi niteleyen “iyi” sözcüğü durum zarfıdır. Altı çizili “gayet” zarfı, bir zarfı derecelendirmiştir.
- B) “kötü durum” ifadesinde “kötü” sözcüğü ismin önüne gelerek onu nitelediği için sıfattır. Altı çizili “En” zarfı, bir sıfatı derecelendirmiştir.
- C) “erken bir saat” tamlamasında “erken” sözcüğü “saat” ismini nitelediği için sıfattır. Altı çizili “bayağı” zarfı, bir sıfatı derecelendirmiştir.
- D) “teferruatlı bir rapor” tamlamasında “teferruatlı” sözcüğü “rapor” ismini niteleyen bir sıfattır. Altı çizili “Oldukça” zarfı, bir sıfatı derecelendirmiştir.
- E) “soğuk havalar” tamlamasında “soğuk” sözcüğü “hava” ismini niteleyen bir sıfattır. Altı çizili “Daha” zarfı, bir sıfatı derecelendirmiştir.
B, C, D ve E seçeneklerinde altı çizili zarflar bir sıfatın derecesini artırırken, A seçeneğindeki zarf başka bir zarfın (“iyi”) derecesini belirtmiştir.
CEVAP: A) Dışarıdan gayet iyi görünen bir ev buldular.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Fiilimsilerin (sıfat-fiil, zarf-fiil, isim-fiil) önüne gelip onları niteleyen sözcükler sıfat değil, durum zarfı kabul edilir. Dolayısıyla bu zarfı derecelendiren miktar sözcüğü “sıfatı” değil, “zarfı derecelendiren zarf” görevindedir.