Aşağıdakilerden Hangisi Sosyal Öğrenme Kuramı’nın Çıkarımlarından Biri Değildir?
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Sosyal Öğrenme Kuramı (Albert Bandura), bireylerin gözlem, taklit ve model alma yoluyla öğrendiğini; vekâlet pekiştirmesi, öz yeterlik ve bilişsel süreçleri vurguladığını belirtir. Şimdi her seçeneği kuramın temel ilkelerine göre analiz edelim.
Adım 1 — Seçenek A Analizi
Öğrenciler, yalnızca sınıfıdaki arkadaşlarını gözlemleyerek de etkili bir öğrenme gerçekleştirebilir.
Bu, kuramın gözlemsel öğrenme ilkesine uyar. Bireyler, akranlarını (modelleri) gözlemleyerek davranışları taklit edebilir (örneğin, Bandura’nın Bobo bebek deneyi). Doğru bir çıkarım.
Adım 2 — Seçenek B Analizi
Davranışların olası sonuçları belirtilerek öğrencilerin istendik davranışları artırılabilir.
Kuramda vekâlet pekiştirmesi (vicarious reinforcement) vardır: Bireyler, modelin davranışının sonuçlarını gözlemleyerek kendi davranışlarını şekillendirir. Sonuçların belirtilmesi bilişsel beklenti yaratır. Doğru bir çıkarım.
Adım 3 — Seçenek C Analizi
Öğrencilerin sınıfta ve okulda kendilerinden istenen görevleri başaracaklarına inanmaları sağlanabilir.
Bu, öz yeterlik (self-efficacy) kavramına doğrudan işaret eder. Bandura’ya göre öz yeterlik, başarı inancını geliştirerek motivasyonu artırır (gözlem, ikna ve ustalık deneyimleri ile). Doğru bir çıkarım.
Adım 4 — Seçenek D Analizi
Öğrencilerin potansiyelini ortaya çıkarmak için kapasitelerinin üzerinde yüksek hedefler belirlenebilir.
Kuramda hedefler gerçekçi ve aşamalı olmalıdır; kapasite üstü hedefler başarısızlık yaratır ve öz yeterliği düşürür. Bu, daha çok hedef belirleme kuramı veya Vygotsky’nin yakınsal gelişim bölgesine benzer, ancak Sosyal Öğrenme Kuramı’na ait değildir. Yanlış çıkarım.
Adım 5 — Seçenek E Analizi
Öğretmenler, aileler ve diğer yetişkinler istenmedik davranışları yapmamakla birlikte öğrencilerin olumlu davranışlarını artırabilir.
Model alma ilkesi: Yetişkin modeller, sadece olumlu davranışları sergileyerek öğrencileri etkiler (modelin cezalandırılmadan ödüllendirilmesi gibi). Doğru bir çıkarım.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Gözlemle akran öğrenmesi — Gözlemsel öğrenmeye uyar.
D. Kapasite üstü yüksek hedefler — Öz yeterliği zedeler, kurama uymaz.
B. Sonuçların belirtilmesi — Vekâlet pekiştirmesi sağlar.
C. Başarı inancı — Öz yeterlik geliştirir.
E. Yetişkin modeller — Olumlu taklidi teşvik eder.
Adım 7 — Son Doğrulama
Sosyal Öğrenme Kuramı’nın dört temel süreci (dikkat, bellek, motor yeniden üretim, motivasyon) ve öz yeterlik vurgusu, A, B, C, E’yi destekler. D ise başarısızlık riski taşır ve kuram dışıdır (Kaynak: Bandura, 1977, Sosyal Öğrenme Kuramı).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP: D]
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Gözlemsel Öğrenme
- [Tanım:] Modelleri izleyerek davranış kazanma.
- [Bu problemde:] A ve E seçeneklerinde akran/yetişkin modelleri vurgulanır.
2. Öz Yeterlik
- [Tanım:] Görevleri başarıya ulaştıracağına inanma.
- [Bu problemde:] C seçeneği doğrudan bu ilkeyi yansıtır.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Öz Yeterlik ile Hedef Karıştırma
- [Yanlış:] Yüksek hedefler her zaman motivasyon artırır sanmak.
- [Doğru:] Gerçekçi hedefler ustalık deneyimi yaratır.
- [Neden yanlış:] Kapasite üstü hedefler yenilgi hissi doğurur (Bandura).
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili 3 pratik KPSS sorusu ister misin?