Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin gerilemesinin dış sebeplerinden biri değildir?
A) Büyük devletlerin Osmanlı Devleti üzerindeki emelleri
B) Osmanlı Devleti’nin doğal sınırlara ulaşması
C) Osmanlı Devleti’nin jeopolitik konumu
D) Şark Meselesi
E) Eğitim sisteminin bozulması
Osmanlı Devleti’nin Gerileme Dönemi İç ve Dış Nedenleri Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Osmanlı Devleti’nin zayıflaması iç sebepler (yönetim, ordu, maliye ve eğitim/ilmiye yapısındaki aksaklıklar) ve dış sebepler (doğal sınırlara ulaşılması, Avrupa’nın bilimsel/teknolojik üstünlüğü ve jeopolitik baskılar) olmak üzere iki ana grupta incelenir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Büyük devletlerin Osmanlı Devleti üzerindeki emelleri: Avrupalı güçlerin (İngiltere, Rusya, Fransa, Avusturya) Osmanlı topraklarını paylaşma ve nüfuz kurma politikaları doğrudan bir dış sebeptir.
- B) Osmanlı Devleti’nin doğal sınırlara ulaşması: İmparatorluğun çöller, okyanuslar ve güçlü devletlerle (İran, Rusya, Avusturya) çevrelenerek fetih alanlarının tıkanması klasik bir dış sebeptir.
- C) Osmanlı Devleti’nin jeopolitik konumu: Önemli ticaret ve geçiş yolları üzerinde bulunması sebebiyle sürekli yabancı güçlerin hedefi ve çıkar çatışması alanı haline gelmesi bir dış sebeptir.
- D) Şark Meselesi: 1815 Viyana Kongresi ile resmileşen ve büyük devletlerin Osmanlı’yı parçalama stratejilerini kapsayan diplomasi unsuru bir dış sebeptir.
- E) Eğitim sisteminin bozulması: Medreselerin çağın gerisinde kalması, pozitif bilimlerin terk edilmesi ve rüşvetle unvan dağıtılan “beşik ulemalığı” sisteminin ortaya çıkması devlet mekanizmasının kendi yapısından kaynaklanan temel bir iç sebeptir.
CEVAP: E — Eğitim sisteminin bozulması (İlmiye sınıfının yozlaşması bir iç sebeptir)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: İlmiye sınıfının bozulması ve “âlimin oğlu âlimdir” anlayışını getiren beşik ulemalığı, Osmanlı Devleti’nde liyakati bitiren en kritik iç bozulma faktörlerindendir; dış faktörlerle (uluslararası ilişkiler, coğrafya) karıştırılmamalıdır.