Aşağıdaki yapılandırılmış gridde bitkisel hormonlar ve bazı fizyolojik olaylar numaralandırılarak verilmiştir.
| 1. Oksin | 2. Absisik Asit (ABA) | 3. Giberellin |
|1--- | 1— |$ 1— |
| 4. Stomaların Kapanması | 5. Apikal Dormansi | 6. Tohum Dormansisinin Kırılması |
| 7. Sitokinin | 8. Etilen | 9. Yaprak Senesensi (Yaşlanması) |
Bir araştırmacı, “Tohum çimlenmesi ve sürgün dallanması süreçlerinde birbirine antagonist (zıt) veya sinerjist (aynı yönlü) çalışan hormonal etkileşimler” konusunu incelemektedir.
Buna göre, araştırma kapsamında verilen kutucuklarla ilgili yapılan aşağıdaki eşleştirme ve yorumlardan hangisi yanlıştır?
A) 2 ve 3 numaralı hormonlar, 6 numaralı olayın gerçekleşmesi sürecinde antagonist (zıt) etki gösterir.
B) 1 ve 7 numaralı hormonlar, gövde yan tomurcuklarının gelişimi (dallanma) üzerinde zıt yönde etki eder.
C) Su stresi durumunda 2 numaralı hormon artarak 4 numaralı olayı gerçekleştirir ve su kaybını önler.
D) 8 numaralı hormonun aşırı sentezlenmesi 9 numaralı süreci hızlandırırken, 7 numaralı hormon bu süreci geciktirir.
E) 1 numaralı hormonun sentezinin tamamen durdurulması, 5 numaralı durumun şiddetini artırarak bitkide boyca uzamayı yaptırır.
Aşağıdaki yapılandırılmış gridde bitkilerde görülen tropizma ve nasti hareketleriyle ilgili kavramlar verilmiştir.
| 1. Geotropizma | 2. Yerçekimi | 3. Hidrotropizma |
| 4. Sismonasti | 5. Işık | 6. Dokunma |
| 7. Sıcaklık | 8. Termonasti | 9. Fotonasti |
| 10. Su | 11. Kemotropizma | 12. Kimyasal Madde |
| 13. Sarsıntı | 14. Haptotropizma | 15. Fototropizma |
A) Bitkilerde uyarının yönüne bağlı olarak gerçekleşen hareketler; 1, 3, 11, 14 ve 15
C) Bitkilerde dokunma etkisiyle görülen yönelme hareketi; 4
D) Bitkilerde nasti hareketine neden olan uyaranlar; 5, 6, 7 ve 13
E) Bitki hücrelerinde ani turgor değişimi ve hızlı hücre büyüme asimetrisi sonucunda meydana gelen hareketler; 3, 8 ve 9
Aşağıda sayfada yer alan 25. ve 26. soruların ayrıntılı çözümleri sunulmuştur:
25. Soru: Bitkisel Hormonlar ve Etkileşimleri
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği (Doğru İfade): 2 numaralı Absisik Asit (ABA) tohumun uyku halinde (dormansi) kalmasını sağlarken, 3 numaralı Giberellin tohum dormansisini kırarak çimlenmeyi başlatır. Birbirine zıt (antagonist) çalışırlar.
- B Seçeneği (Doğru İfade): Tepe tomurcuğundan salgılanan 1 numaralı Oksin hormonu apikal dormansi (baskınlık) oluşturarak yan tomurcukların gelişmesini engeller. Kökten gelen 7 numaralı Sitokinin hormonu ise yan tomurcukların uyanmasını ve dallanmayı teşvik eder. Zıt yönde etki gösterirler.
- C Seçeneği (Doğru İfade): Kuraklık ve su stresi durumunda köklerde ve yapraklarda 2 numaralı Absisik Asit (ABA) sentezi hızla artar ve bekçi hücrelerinden iyon çıkışını tetikleyerek 4 numaralı olay olan stomaların kapanmasını sağlar. Böylece su kaybı önlenir.
- D Seçeneği (Doğru İfade): 8 numaralı Etilen hormonu yaprak dökümünü ve yaşlanmasını (9 numaralı olay) hızlandırır. 7 numaralı Sitokinin ise yaprakların yeşil kalmasını sağlayarak yaşlanmayı (senesens) geciktirir.
- E Seçeneği (Yanlış İfade): Apikal dormansiyi (tepe tomurcuğu baskınlığını) ve primer boyca uzamayı sağlayan hormon oksindir. Oksin sentezi tamamen durdurulursa apikal dormansi ortadan kalkar (şiddeti azalır), boyca uzama duraklar ve yan tomurcuklar baskıdan kurtularak dallanmaya başlar.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E — 1 numaralı hormonun sentezinin tamamen durdurulması, 5 numaralı durumun şiddetini artırarak bitkide boyca uzamayı yaptırır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
26. Soru: Bitkilerde Tropizma ve Nasti Hareketleri
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği (Doğru İfade): Uyarının yönüne bağlı hareketlere tropizma (yönelim) denir. Geotropizma (1), Hidrotropizma (3), Kemotropizma (11), Haptotropizma (14) ve Fototropizma (15) uyarının yönüne göre gerçekleşen hareketlerdir.
- B Seçeneği (Doğru İfade): Işık uyarısıyla gerçekleşen hareketler; ışığa yönelim olan Fototropizma (15) ve ışığın varlığıyla açılıp kapanma olan Fotonasti (9)'dir.
- C Seçeneği (Yanlış İfade): 4 numaralı hareket Sismonastidir ve yönelme (tropizma) değil, uyarının yönüne bağlı olmayan bir ırganım (nasti) hareketidir. Dokunma uyarısıyla gerçekleşen yönelme hareketi ise 14 numaralı Haptotropizmadır.
- D Seçeneği (Doğru İfade): Nasti hareketlerine yol açan dış uyaranlar; Işık (5 - fotonasti), Dokunma (6 - sismonasti), Sıcaklık (7 - termonasti) ve Sarsıntı (13 - sismonasti)'dır.
- E Seçeneği (Doğru İfade): Nasti hareketleri hücrelerdeki ani turgor basıncı değişimleriyle, tropizma hareketleri ise hücre büyümesindeki asimetrik (asimetrik oksin dağılımı) uzama ile gerçekleşir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Bitkilerde dokunma etkisiyle görülen yönelme hareketi; 4
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Bitkisel hormonların birbirleriyle olan sinerjist (aynı yönlü) veya antagonist (zıt) diğer etkileşimlerini pekiştirmek ister misiniz?