Aşağıdaki soyağacında belli bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir

YKS TYT
1

Aşağıdaki soyağacında belli bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir.
Buna göre, bu özelliğin kalıtımı;
I. X kromozomuna bağlı çekinik,
II. otozomal çekinik,
III. otozomal baskın
taşıma biçimlerinden hangileriyle sağlanabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) II ve III
E) I, II ve III

Aşağıdaki soyağacında belli bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak...
Aşağıdaki soyağacında belli bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak...806×800 125 KB

2

Soyağacında Kalıtım Biçimlerinin Belirlenmesi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:

  • X’e bağlı çekinik kalıtım: Hasta bir kız çocuğunun babası mutlaka hasta (X^r Y) olmalıdır.
  • Otozomal çekinik kalıtım: Fenotipinde özelliği göstermeyen ebeveynler (Aa \times Aa), homozigot çekinik (aa) hasta çocuklara sahip olabilir.
  • Otozomal baskın kalıtım: Özelliği göstermeyen ebeveynlerin (aa \times aa) çocuklarında bu özellik kesinlikle görülemez (baskın gen A, en az bir ebeveynde bulunmak zorundadır).

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — X Kromozomuna Bağlı Çekinik Kalıtımın İncelenmesi
Soyağacının sağ alt tarafındaki aileye bakalım:

  • Anne ve baba içi boş (sağlıklı), ancak bu ailenin hasta (taralı) bir kız çocuğu bulunmaktadır.
  • X’e bağlı çekinik bir özelliğin kız çocuğunda görülmesi için genotipinin X^r X^r olması gerekir.
  • Kız çocuğu X^r geninin birini annesinden, diğerini ise babasından almak zorundadır.
  • Dolayısıyla babanın genotipi X^r Y (hasta/taralı) olmalıdır. Ancak soy ağacında baba sağlıklıdır (X^R Y). Bu durum çelişki yarattığından özellik X’e bağlı çekinik aktarılamaz. (I. öncül elenir)

Adım 2 — Otozomal Çekinik Kalıtımın İncelenmesi
Taralı bireylere çekinik (aa), beyaz bireylere ise en az bir baskın gen (A\_) yazalım:

  • 1. Kuşak: Anne Aa, baba aa olduğunda; aa (taralı kız), Aa (sağlıklı erkek) ve Aa (sağlıklı kız) çocukları oluşabilir.
  • Sol Aile: Anne aa, baba Aa olduğunda; Aa (sağlıklı kız) ve aa (taralı kız) çocukları meydana gelebilir.
  • Sağ Aile: Anne Aa, baba Aa olduğunda; aa (taralı kız) ve A\_ (sağlıklı erkek) çocukları doğabilir.
  • Soy ağacında hiçbir genotipik çelişki oluşmadığı için bu özellik otozomal çekinik aktarılabilir. (II. öncül doğrudur)

Adım 3 — Otozomal Baskın Kalıtımın İncelenmesi
Bu kalıtımda taralı bireyler baskın (A\_), içi boş bireyler çekinik homozigottur (aa):

  • Sağ alt ailedeki anne ve baba içi boş olduğu için genotipleri aa \times aa olmak zorundadır.
  • Genotipinde baskın (A) aleli bulunmayan iki ebeveynin baskın fenotipli (A\_) bir çocuğu oluşamaz.
  • Dolayısıyla bu özellik otozomal baskın aktarılamaz. (III. öncül elenir)

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: B) Yalnız II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:bullseye: TEMEL KAVRAMLAR:

  • Taşıyıcı Birey: Çekinik geni taşıdığı halde fenotipinde baskın özelliği gösteren heterozigot (Aa veya X^R X^r) bireylerdir.
  • Otozomal Kalıtım: Cinsiyet kromozomları (X ve Y) dışındaki vücut kromozomları üzerinde taşınan kalıtım şeklidir; cinsiyete göre ayrım göstermez.

:warning: SIK YAPILAN HATALAR:

  • :cross_mark: Hatalı Yaklaşım: Sağ alt ailede anne-babanın sağlıklı olup kızın hasta olmasını görünce “X’e bağlı çekinik de olabilir, anne taşıyıcıdır” yanılgısına düşmek.
  • :white_check_mark: Doğru Yaklaşım: Kız çocuğunun hasta olabilmesi için hasta geni sadece anneden değil, sağlıklı görünen babadan da alması gerektiğini ve bunun olanaksız olduğunu unutmamak.

Benzer bir soyağacında X’e bağlı baskın kalıtımı da birlikte test etmek ister misin?