Örnek 11:
Aşağıdaki sıklık tablosunda dört arkadaşın bir günde çözdüğü soru sayıları verilmiştir.
Bu bilgileri en uygun grafik çeşidi ile gösteriniz.
| Sebze | Domates | Biber | Patlıcan | Soğan |
|1--- | 1— | 1--- | 1— |$ 1— |
| Dönüm | 90 | 50 | 40 | 60 |
Örnek 12:
| Günler | Pazartesi | Salı | Çarşamba | Perşembe |
| Sıcaklık | 14^{\circC | 13^{\circC | 12^{\circC | 18^{\circC |
Örnek 13:
| Öğrenci | Erkan | Asya | Simay | Berk |
| Soru S. | 90 | 50 | 40 | 60 |
Örnek 14:
Aşağıdaki grafikte üç ilimizin 5 günlük hava sıcaklıkları verilmiştir. Bu grafiğe göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Balıkesir’nin hava sıcaklığının ortalaması1…
Balıkesir ve Bursa’nın hava sıcaklıkları1… günü eşittir.
Sıcaklığın salı ve çarşamba günleri arasında değişmediği il 1.............. 1… ilinde sıcaklık her gün değişmiştir.
8. Sınıf Veri Analizi ve Grafik Türleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- Daire Grafiği: Bir bütünün parçalarını (oran/yüzde) göstermek için en uygundur (360^\circ üzerinden paylaştırılır).
- Sütun Grafiği: Farklı kategoriler veya durumlar arasındaki miktarları karşılaştırmak için kullanılır.
- Çizgi Grafiği: Zaman içindeki sürekli artış, azalış veya sıcaklık gibi değişimleri göstermek için en uygundur.
- Aritmetik Ortalama: \text{Ortalama} = \frac{\text{Verilerin Toplamı}}{\text{Veri Sayısı}}
ÇÖZÜM ADIMLARI
Örnek 11 — Tarlaya Ekilen Sebzelerin Dağılımı
Bir tarlanın tamamı bir “bütün” oluşturduğundan, sebzelerin bu bütündeki payını göstermek için en uygun grafik türü daire grafiğidir (aynı zamanda sebze miktarlarını karşılaştırmak amacıyla sütun grafiği de kullanılabilir).
- Toplam alan: 90 + 50 + 40 + 60 = 240\text{ dönüm}
- 240\text{ dönüm} \rightarrow 360^\circ ise her 1\text{ dönüm} = 1{,}5^\circ olur.
- Domates: 90 \cdot 1{,}5^\circ = 135^\circ
- Biber: 50 \cdot 1{,}5^\circ = 75^\circ
- Patlıcan: 40 \cdot 1{,}5^\circ = 60^\circ
- Soğan: 60 \cdot 1{,}5^\circ = 90^\circ
Örnek 12 — Günlere Göre Sıcaklık Değişimi
Sıcaklık değerlerinin zamana (günlere) bağlı sürekli değişimini ve dalgalanmasını incelemek için en uygun grafik türü çizgi grafiğidir.
Örnek 13 — Öğrencilerin Çözdüğü Soru Sayıları
Dört farklı kişinin çözdüğü soru miktarlarını birbiriyle kıyaslamak ve karşılaştırmak için en uygun grafik türü sütun grafiğidir.
Örnek 14 — İllerin Sıcaklık Grafiği Analizi
Grafikteki çizgiler incelendiğinde:
- Balıkesir’in hava sıcaklığının ortalaması:
Balıkesir’in 5 günlük sıcaklıkları: Pazartesi (2^\circ\text{C}), Salı (3^\circ\text{C}), Çarşamba (2^\circ\text{C}), Perşembe (2^\circ\text{C}), Cuma (1^\circ\text{C}).\text{Ortalama} = \frac{2 + 3 + 2 + 2 + 1}{5} = \frac{10}{5} = 2^\circ\text{C} - Balıkesir ve Bursa’nın hava sıcaklıkları: Grafik çizgilerinin 2^\circ\text{C} noktasında kesiştiği Çarşamba günü birbirine eşittir.
- Sıcaklığın Salı ve Çarşamba günleri arasında değişmediği il: Grafikte Salı ve Çarşamba günleri arasında yatay kalan (7^\circ\text{C}) il Çanakkaledir.
- Sıcaklığın her gün değiştiği il: Grafikte hiçbir gün yatay seyretmeyip sürekli artıp azalan il Bursadır (Pzts: 1, Salı: 4, Çrş: 2, Prş: 6, Cuma: 3).
CEVAP:
- Örnek 11: Daire Grafiği (veya Sütun Grafiği)
- Örnek 12: Çizgi Grafiği
- Örnek 13: Sütun Grafiği
- Örnek 14:
- Balıkesir’in ortalaması: 2^\circ\text{C}
- Eşit olduğu gün: Çarşamba
- Değişmediği il: Çanakkale
- Her gün değiştiği il: Bursa
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Zamana bağlı değişimlerde (hava durumu, borsa, boy artışı) daima çizgi grafiği, bütünü oluşturan parçaların oranında (bütçe, tarla dağılımı, oy oranları) daire grafiği, bağımsız kişi ya da nesnelerin miktarlarını kıyaslarken sütun grafiği tercih edilir.