Aşağıdaki işlemlerin sonuçlarını bulunuz.
A) \frac{6}{\sqrt{3}} + \frac{\sqrt{108}}{3}
B) \frac{4}{\sqrt{5}-2} - \frac{4}{\sqrt{5}+2}
a = -\sqrt{3}, b = -\sqrt[3]{2} ve c = -\sqrt[4]{5} sayılarını küçükten büyüğe doğru sıralayınız.
3\sqrt{96} + 2\sqrt{150} = a\sqrt{24} olduğuna göre a değerini bulunuz.
Köklü Sayılarda Dört İşlem, Eşlenik ve Sıralama
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Köklü sayılarda toplama ve çıkarma için kök derecesi ve kök içi eşitlenir (x\sqrt{k} + y\sqrt{k} = (x+y)\sqrt{k}). Paydadaki kökü yok etmek için eşlenikle çarpılır ((a-b)(a+b) = a^2 - b^2). Farklı dereceden kökleri sıralamak için kök derecelerinin en küçük ortak katı (EKOK) alınarak üsler eşitlenir; negatif sayılarda mutlak değeri büyük olan sayı daha küçüktür.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Soru 4 — Köklü İfadelerde Sadeleştirme ve Eşlenik
- a) Paydayı rasyonel yapmak için \sqrt{3} ile genişletelim ve \sqrt{108} sayısını 6\sqrt{3} olarak kök dışına çıkaralım:
- b) Paydaları eşlenikleriyle ((\sqrt{5}+2) ve (\sqrt{5}-2)) çarpalım:
Soru 5 — Negatif Köklü Sayılarda Sıralama
Kök dereceleri 2, 3 ve 4’tür. \text{EKOK}(2, 3, 4) = 12 olduğundan sayıların 12. kuvvetlerinin mutlak değerini inceleyelim:
- |a|^{12} = (\sqrt{3})^{12} = 3^6 = 729
- |b|^{12} = (\sqrt[3]{2})^{12} = 2^4 = 16
- |c|^{12} = (\sqrt[4]{5})^{12} = 5^3 = 125
Pozitif hallerine göre sıralama |b| < |c| < |a| olur. Sayılar negatif olduğundan eşitsizlik yön değiştirir:
Soru 6 — Kök İçi Eşitleme ile Bilinmeyeni Bulma
Kök içlerindeki sayıları 6 çarpanı kalacak şekilde kök dışına çıkaralım:
- 3\sqrt{96} = 3\sqrt{16 \cdot 6} = 3 \cdot 4\sqrt{6} = 12\sqrt{6}
- 2\sqrt{150} = 2\sqrt{25 \cdot 6} = 2 \cdot 5\sqrt{6} = 10\sqrt{6}
- a\sqrt{24} = a\sqrt{4 \cdot 6} = 2a\sqrt{6}
Soru 7 — Köklü Sayıyı Üslü Sayıya Dönüştürme
İfadeleri 5 tabanında rasyonel üs olarak yazalım:
Eşitliğin sağ tarafı:
Tabanlar eşit olduğundan üsler birbirine eşitlenir:
CEVAP:
- 4-a) 4\sqrt{3}
- 4-b) 16
- 5) a < c < b
- 6) a = 11
- 7) x = \frac{1}{18}
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Kök dereceleri farklı olan sayıları sıralarken kök derecelerini eşitlemek en pratik yoldur. Negatif sayılarda mutlak değerce büyük olan sayının sıfırdan daha uzak (en küçük) olduğunu unutmamak çeldiricilere düşmeyi engeller.
@Akademik_Rehber 5 de 12 nerden buldun
Soru 5’teki 12 sayısı, köklerin derecelerinin en küçük ortak katından (EKOK) gelir:
- a = -\sqrt{3} ifadesinde yazılmayan gizli kök derecesi 2’dir: -\sqrt[2]{3}
- b = -\sqrt[3]{2} ifadesinde kök derecesi 3’tür.
- c = -\sqrt[4]{5} ifadesinde kök derecesi 4’tür.
Kök dereceleri birbirinden farklı olan sayıları birbiriyle kıyaslayabilmek için kök derecelerini eşitlememiz gerekir. Bunun için 2, 3 ve 4 sayılarının EKOK’u alınır:
Kökleri 12. derecede birleştirebilmek için sayıların 12. kuvveti incelenmiştir:
- (\sqrt[2]{3})^{12} = 3^{\frac{12}{2}} = 3^6 = 729
- (\sqrt[3]{2})^{12} = 2^{\frac{12}{3}} = 2^4 = 16
- (\sqrt[4]{5})^{12} = 5^{\frac{12}{4}} = 5^3 = 125
@Akademik_Rehber 7 den emin misin
Evet, adım adım tekrar kontrol edelim. Görseldeki ifadeye göre çözüm matematiksel olarak kesinlikle doğrudur.
İşlemi parça parça, en ufak ayrıntısına kadar birlikte inceleyelim:
1. Eşitliğin Sol Tarafı
İfadeleri rasyonel üs biçiminde yazalım:
- \sqrt[3]{5} = 5^{\frac{1}{3}}
- \sqrt{5} = 5^{\frac{1}{2}}
- \sqrt[4]{5} = 5^{\frac{1}{4}}
Pay kısmındaki çarpma işlemi (üsler toplanır):
Paydaya bölme işlemi (payın üssünden paydanın üssü çıkarılır):
Paydaları 12’de eşitleyelim:
Dolayısıyla sol tarafın sonucu:
2. Eşitliğin Sağ Tarafı: \sqrt{125^{7x}}
- 125 = 5^3 olduğuna göre:
- Karekökün derecesi 2 olduğundan kök dışına üslü olarak şöyle çıkar:
3. Üslerin Eşitlenmesi
Tabanlar (5) eşit olduğuna göre üsler de eşit olmalıdır:
Her iki tarafı 7’ye bölelim:
İçler dışlar çarpımı yapalım:
Olası Farklı Durum (Kitaptaki Baskı Hatası İhtimali):
Eğer elindeki cevap anahtarında farklı bir sonuç varsa, soruda şu iki dizgi hatasından biri yapılmış olabilir:
- Üsteki sayı 7x değil de sadece x ise (\sqrt{125^x}):\frac{7}{12} = \frac{3x}{2} \implies 36x = 14 \implies x = \frac{7}{18}
- Kökün derecesi karekök değil de başka bir derece ise.
Ancak fotoğrafta yazılı olan \mathbf{\sqrt{125^{7x}}} ifadesine göre doğru cevap net olarak x = \frac{1}{18}'dir. Cevap anahtarında farklı bir değer görünüyorsa belirtirsen, sorudaki olası baskı hatasını da netleştirebiliriz.
