Aşağıdaki haritada K, L ve M merkezlerinin konumu gösterilmiştir.
Bu merkezlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) K ve M, başlangıç boylamına göre farklı yarım kürelerde yer almaktadır.
B) K ile M arasındaki yerel saat farkı, K ile L arasındaki yerel saat farkından fazladır.
C) Merkezler çizgisel hızı en fazla olandan en aza doğru L>M>K şeklinde sıralanır.
D) 180^\circ meridyeniyle arasındaki zaman farkının en fazla olduğu merkez K’ dir.
E) Güneşin en erken doğduğu merkez M’dir.
Coğrafi Koordinat Sistemi ve Yerel Saat Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki merkezlerde yerel saat daha ileri, batıdakilerde daha geridir. Başlangıç meridyenine (0^\circ) göre biri doğu diğeri batı yarım küredeki iki nokta arasındaki boylam farkı bu değerlerin toplanmasıyla; aynı meridyen doğrultusundaki fark ise çıkarılarak hesaplanır. İki meridyen arasındaki zaman farkı daima 4 dakikadır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Harita incelendiğinde merkezlerin koordinatları; K (128^\circ\text{ B} boylamı, yüksek kuzey enlemi), L (0^\circ boylamı civarı, Ekvator üzerinde) ve M (138^\circ\text{ D} boylamı, orta kuzey enlemi) şeklindedir.
- A) K merkezi Batı Yarım Küre’de (128^\circ\text{ B}), M merkezi ise Doğu Yarım Küre’de (138^\circ\text{ D}) yer aldığından başlangıç meridyenine göre farklı yarım kürelerdedir. (Doğru)
- B) K ile M arasındaki boylam farkı 128^\circ + 138^\circ = 266^\circ iken, K ile L arasındaki boylam farkı yaklaşık 128^\circ - 0^\circ = 128^\circ’dir. Boylam farkı daha büyük olduğundan K ile M arasındaki yerel saat farkı daha fazladır. (Doğru)
- C) Dünya’nın küresel şeklinden dolayı çizgisel hız Ekvator’dan kutuplara gidildikçe azalır. Ekvator’a en yakın olan L’nin çizgisel hızı en fazla, kutba en yakın olan K’nin ise en azdır (L > M > K). (Doğru)
- D) 180^\circ meridyenine olan boylam farkı; M için 180^\circ - 138^\circ = 42^\circ, K için 180^\circ - 128^\circ = 52^\circ, L için ise 180^\circ - 0^\circ = 180^\circ’dir. Dolayısıyla 180^\circ meridyeniyle arasındaki zaman farkı en fazla olan merkez K değil, yaklaşık 12 saatlik farkla L merkezidir. (Yanlış)
- E) En doğuda yer alan meridyende yerel saat en ileri olduğundan Güneş en erken M merkezinde (138^\circ\text{ D}) doğar. (Doğru)
CEVAP: D — 180^\circ meridyeniyle arasındaki zaman farkının en fazla olduğu merkez K’dir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: 180^\circ meridyeni (Tarih Değiştirme Çizgisi), başlangıç meridyeninin (0^\circ) tam anti-meridyenidir. Bu nedenle 0^\circ meridyenine en yakın olan merkez (L), 180^\circ meridyenine boylamca en uzak merkezdir ve aralarındaki zaman farkı maksimumdur.