Aşağıdaki haritada Büyük Selçuklu Devleti’nin ulaştığı en geniş sınırlar ve komşuları gösterilmiştir.
Büyük Selçuklu Devleti, egemenliği altındaki geniş topraklarda Türklerin yanı sıra Farslar, Araplar, Ermeniler, Gürcüler ve Rumlar gibi çok farklı etnik kökene ve inanca sahip milletleri bir arada yönetmiştir.
Bu bilgiye ve haritaya bakılarak Büyük Selçuklu Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Farklı coğrafyalara yayılarak imparatorluk karakteri kazandığına
B) Kutsal sayılan önemli dinî merkezleri sınırları içerisine alarak nüfuzunu artırdığına
C) Doğu-batı eksenli genişleyerek Bizans İmparatorluğu ile sınır komşusu olduğuna
D) Coğrafi şartların yönetim sisteminin değişmesine neden olduğuna
E) Aynı tarihsel süreçte sınır boylarında farklı Türk-İslam devletleriyle çağdaş olarak yaşadığına
Aşağıdaki haritada Büyük Selçuklu Devleti'nin ulaştığı en geniş sınırlar ve komşuları gösterilmiştir
Büyük Selçuklu Devleti Harita ve Etnik Yapı Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Tarih sorularında harita ve metin analizi yapılırken yalnızca haritada yer alan coğrafi sınırlar ve metindeki bilgiler doğrudan referans alınmalı; sınırların genişliği veya fiziki şartların yönetim biçimini (kut anlayışı, ikta, saltanat vb.) nasıl dönüştürdüğüne dair doğrudan kanıt içermeyen yorumlar kesin veri kabul edilmemelidir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde çok farklı etnik ve dinî unsurların (Fars, Arap, Ermeni, Gürcü, Rum) yönetildiği belirtilmiş; haritada ise Selçukluların Orta Asya’dan Anadolu ve Hicaz’a kadar uzandığı, doğuda Karahanlılar ve Gazneliler, batıda ise Bizans İmparatorluğu ile komşu olduğu gösterilmiştir.
- A) Harita farklı kıta/bölgeleri, metin ise çok uluslu yapıyı açıkça gösterdiği için devletin imparatorluk niteliği kazandığına ulaşılır.
- B) Haritada İslam dünyası için kutsal olan Mekke, Medine ve Kudüs şehirlerinin sınırlar içinde yer aldığı görülmektedir; bu durum dinî nüfuzunu artırdığını doğrular.
- C) Haritada Selçuklu sınırlarının batıda doğrudan Bizans İmparatorluğu ile temas hâlinde olduğu görülmektedir.
- D) Ne haritada ne de verilen metinde coğrafi şartların yönetim şeklini (monarşik yapı, idari teşkilatlanma vb.) değiştirdiğine dair hiçbir bilgi yer almamaktadır; bu nedenle bu yargıya ulaşılamaz.
- E) Haritanın doğu sınırında çağdaş diğer Türk-İslam devletleri olan Karahanlılar ve Gazneliler yer almaktadır.
CEVAP: D) Coğrafi şartların yönetim sisteminin değişmesine neden olduğuna
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: “Yalnızca bu bilgiye ve haritaya göre” veya “Bu bilgiye ve haritaya bakılarak” köküne sahip sorularda kendi genel tarih bilginiz doğru olsa bile, doğrudan görselde ve metinde kanıtı bulunmayan yönetim/hukuk değişimleri gibi öncülleri kesinlikle doğru kabul etmeyiniz.