Aşağıdaki harita üzerinde bazı alanlar harflerle gösterilmiştir.
Belirtilen bu alanlar için,
K ile L’nin sıcaklıklarının farklı olması1…I…
M’nin sıcaklık değerlerinin L’den fazla olması… II…
N ve M’nin aynı anda sıcaklık farkının yüksek olası…III…
numaralandırılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
| | I | II | III |
|—|—|—|—|
| A) | Okyanus akıntıları | Mevsim farkı | Enlem |
| D) | Denizellik | Yükselti | Mevsim farkı |
Sıcaklığın Dağılışını Etkileyen Faktörler ve Harita Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Yeryüzünde sıcaklık dağılışını belirleyen temel etkenler; aynı enlemdeki okyanus kıyılarında sıcak ve soğuk okyanus akıntıları, ekvatora olan uzaklığa bağlı olarak enlem (Güneş ışınlarının düşme açısı) ve farklı yarım kürelerde aynı anda yaşanan zıt dönemlere bağlı olarak eksen eğikliği (mevsim farkı)'dır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Haritada işaretlenen noktaların konumları ve sıcaklık ilişkileri sırasıyla değerlendirildiğinde:
I. Öncül (K ile L Arasındaki Fark): K noktası (Kuzey Amerika’nın doğusu) ile L noktası (Batı Avrupa kıyıları) aynı enlem üzerindedir. Aynı enlemde yer almalarına rağmen sıcaklıklarının farklı olması, K kıyılarını soğutan Labrador Soğuk Su Akıntısı ile L kıyılarını ısıtan Gulf Stream Sıcak Su Akıntısı ile açıklanır. Dolayısıyla I numaralı boşluğa Okyanus akıntıları gelmelidir.
II. Öncül (M ile L Arasındaki Fark): M noktası (Kuzey Afrika) Ekvator’a daha yakınken, L noktası (Avrupa) kutuplara daha yakındır. M’nin Güneş ışınlarını L’den daha büyük açıyla alması ve bu nedenle daha sıcak olması Enlem faktörü ile açıklanır. Dolayısıyla II numaralı boşluğa Enlem gelmelidir.
III. Öncül (N ve M Arasındaki Fark): M noktası Kuzey Yarım Küre’de, N noktası ise Güney Yarım Küre’de yer almaktadır. Eksen eğikliği nedeniyle zıt yarım kürelerde aynı anda birbirine zıt mevsimler yaşandığından (biri yazı yaşarken diğeri kışı yaşar), aynı andaki belirgin sıcaklık farkının nedeni Mevsim farkıdır. Dolayısıyla III numaralı boşluğa Mevsim farkı gelmelidir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Aynı enlem üzerindeki kıyılarda sıcaklık farklılığı sorulduğunda akla ilk olarak okyanus akıntıları gelmelidir. Farklı yarım kürelerde “aynı anda” yaşanan sıcaklık farklarının temel sebebi ise zıt mevsimlerin yaşanmasıdır.
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Yeryüzünde sıcaklık dağılışını belirleyen temel etkenler; aynı enlemdeki okyanus kıyılarında sıcak ve soğuk okyanus akıntıları, ekvatora olan uzaklığa bağlı olarak enlem (Güneş ışınlarının düşme açısı) ve farklı yarım kürelerde aynı anda yaşanan zıt dönemlere bağlı olarak eksen eğikliği (mevsim farkı)'dır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
CEVAP: E) I: Okyanus akıntıları — II: Enlem — III: Mevsim farkı
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Aynı enlem üzerindeki kıyılarda sıcaklık farklılığı sorulduğunda akla ilk olarak okyanus akıntıları gelmelidir. Farklı yarım kürelerde “aynı anda” yaşanan sıcaklık farklarının temel sebebi ise zıt mevsimlerin yaşanmasıdır.