Aşağıdaki görselde hücre zarına ait bazı yapılar numaralandırılarak verilmiştir.
Numaralandırılmış yapılar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) I, hücre zarına akışkanlık sağlar.
B) II, zardan geçemeyecek büyüklükteki maddelerin hücre içine alınmasını sağlar.
C) III, hücreye özgüllük sağlar.
D) I, suyu seven (hidrofilik) ve suyu sevmeyen (hidrofobik) kısımlara sahiptir.
E) III, karbohidrat içerir.
Hücre Zarının Yapısı ve Akıcı Mozaik Zar Modeli
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Akıcı mozaik zar modelinde, çift katlı fosfolipit tabakası zara esneklik ve akışkanlık kazandırırken, kanal ve taşıyıcı proteinler sadece zardan geçebilecek büyüklükteki (küçük molekül, monomer ve iyon) maddelerin taşınmasını sağlar. Makromoleküller ise zardan protein kanallarıyla değil, endositoz yoluyla koful oluşturularak alınır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Görselde numaralandırılmış yapılar şunlardır:
- I: Fosfolipit tabakası (gliserol + fosfattan oluşan hidrofilik baş ve yağ asitlerinden oluşan hidrofobik kuyruk)
- II: Kanal / Taşıyıcı protein (küçük molekül ve iyonların kolaylaştırılmış difüzyon veya aktif taşıma ile geçişini sağlar)
- III: Glikoprotein (hücre dışına bakan, proteinlere bağlı karbonhidrat zincirleri)
Seçeneklerin değerlendirilmesi:
- A) Doğru: Fosfolipitler (I) çift sıra halinde dizilerek zarda sürekli hareket halinde bulunur ve zara akışkanlık kazandırır.
- B) Yanlış: Kanal ve taşıyıcı proteinler (II) polimer/büyük maddeleri değil; yalnızca zardan geçebilecek büyüklükteki suda çözünen iyon ve monomerlerin geçişinde görev alır. Zardan doğrudan geçemeyecek büyüklükteki maddeler endositoz (fagositoz veya pinositoz) ile hücreye alınır.
- C) Doğru: Glikoproteinler (III) ve glikolipitler hücreye kimlik, antijenik özellik ve özgüllük (reseptör görevi) kazandırır.
- D) Doğru: Fosfolipitlerin (I) fosfat grubu suyu seven (hidrofilik), yağ asidi kuyrukları ise suyu sevmeyen (hidrofobik) özelliktedir.
- E) Doğru: III numaralı yapı bir glikoprotein olup yapısında protein ile birlikte karbonhidrat zincirleri içerir.
CEVAP: B) II, zardan geçemeyecek büyüklükteki maddelerin hücre içine alınmasını sağlar.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Hücre zarındaki kanal veya taşıyıcı proteinler asla polimer ya da makromolekül (nişasta, protein vb.) taşımaz. “Zardan geçemeyecek büyüklükteki maddeler” ifadesi endositoz/ekzositoz mekanizmalarını işaret eden önemli bir sınav çeldiricisidir.