Aşağıdaki dizelerin hangisinde türemiş fiil kullanılmamıştır?

YKS TYT
1

image
image720×960 36.1 KB
Cevapla

2

Aşağıdaki Dizelerde Türemiş Fiil Kullanımı

Önemli Noktalar

  • Türemiş fiil, kök ya da gövdeye getirilen bazı eklerle yeni bir fiil oluşturulmasıdır.
  • Türkçede türemiş fiiller çoğunlukla “-(y)Ar, -(I)mAk, -(I)p” gibi eklerle yapılır.
  • Soruda verilen dizilerden türemiş fiil içermeyen dizeyi bulmak amaçlanmaktadır.

Sorunun cevabı: C şıkkıdır. “Bir eski çiban gibi işliyor içime” dizisinde türemiş fiil kullanılmamıştır. “İşliyor” fiili kök halinde kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde “-cakmış”, “-dır”, “-ıyor” gibi türemiş fiil ekleri vardır.

İçindekiler

  1. Türemiş Fiil Nedir?
  2. Sorudaki Dizelerde Analiz
  3. Karşılaştırma Tablosu: Türemiş Fiil vs. Basit Fiil
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

Türemiş Fiil Nedir?

Türemiş fiil, sözcüğün köküne ya da gövdesine bazı yapım ekleri getirilerek yeni bir fiil oluşturulmasıdır.

Örnek türemiş fiil ekleri:

  • “-dır/-dir/-dur/-dür” (geniş zaman anlamı katan)
  • “-yor” (şimdiki zaman),
  • “-acak/-ecek” (gelecek zaman),
  • “-miş” (geçmiş zaman zarfı),
  • “-lA” (aracılık eki) gibi.

Örnek: “Gidiyor” kelimesinde “-iyor” eki şimdiki zaman eki olup, fiilin türemiş olduğunu gösterir.

:light_bulb: Pro Tip: Türemiş fiiller, anlam ve kullanım açısından kökten farklılaşan, yeni fiil işlevi gören eklenmiş yapılar olarak kabul edilir.

Sorudaki Dizelerde Türemiş Fiil Analizi

a) Bana gelen müjdeyi galiba caydırdılar

  • “caydırdılar” → “-dır” türemiş fiil eki var → türemiş fiil var.

b) Kimsesiz gecelerim bu kesik sesle doldu

  • “doldu” → basit fiil (dolu kökünden türemiş değil) → Ancak bence bu seçenek burada türemiş fiil değil. Ama dikkat edelim.

c) Bir eski çiban gibi işliyor içime

  • “işliyor” → “-iyor” eki var ama “işlemek” fiili değil, “işlemek” kökten gelen basit fiildir. Bu tam basit fiildir, türemiş fiil değildir.

d) Benden ayrılacakmış can yoldaşım

  • “ayrılacakmış” → “-acak”, “-mış” ekleri türemiş fiil gösterir.

e) Dolaşıyor dışarıda gün batışından beri

  • “dolaşıyor” → “dolaşmak” kökü “-yor” eki türemiş fiildir.

Sonuç: b) ve c) seçeneklerinde türemiş fiil yok. Ancak b) “doldu” fiili basit bir fiildir. c) ise “işliyor” şimdiki zaman eki almış basit fiildir.

Ama “doldu” fiili basittir, fakat “işliyor” da basittir. Öyleyse sorunun doğru cevabı b) olabilir.

Ancak genellikle “-(y)Ar”, “-(I)mAk” ekleri türemiş fiil sayılır. “-iyor” eki ise şimdiki zaman eki olup, türemiş fiil eki değildir. “Dolmak” ise basit, türemiş değil.

O halde türemiş fiil kullanılmamış olan “b) Kimsesiz gecelerim bu kesik sesle doldu” dizisidir.

Karşılaştırma Tablosu: Türemiş Fiil vs Basit Fiil

Özellik Türemiş Fiil Basit Fiil
Oluşumu Kök/gövdeye yapım eki getirilir Sadece çekim eki alır
Örnek caydır-dı, ayrıl-acak dol-du, işli-yor
Zaman eki Genellikle yapım eki + zaman eki Doğrudan çekim eki
Anlam Yeni fiil anlamı kazanır Kök anlamı korur

Özet Tablo

Şık Satır Türemiş Fiil Var Mı?
a caydırdılar Evet
b doldu Hayır
c işliyor Hayır
d ayrılacakmış Evet
e dolaşıyor Evet

Doğru Cevap: b şıkkı, türemiş fiil kullanılmayan dizedir.

Sık Sorulan Sorular

1. Türemiş fiil ekleri nelerdir?
Türkçede yaygın türemiş fiil ekleri “-tır/-dir/-ş”, “-ar/-er”, “-ip”, “-mek/-mak” gibi yapım ekleridir. Ayrıca zaman ve şahıs ekleri türemiş fiil eki değildir.

2. Türemiş fiil ve çekim eki arasındaki fark nedir?
Türemiş fiiller yeni bir fiil türetirken, çekim ekleri fiilin zaman, kişi, kip gibi özelliklerini belirtir.

3. Basit fiil nedir?
Kökteki anlamı koruyan ve sadece çekim eki alan fiillere basit fiil denir.

4. Şimdiki zaman eki türemiş fiil eki midir?
Şimdiki zaman eki “-iyor” türemiş değil, çekim ekidir.

5. Bu soru türü sınavlarda neden önemlidir?
Türkçe dil bilgisi sorularında dilin yapısını ve ek türlerini analiz etmek için sıkça karşımıza çıkar.

Sonraki Adımlar

Bu konuda size daha fazla destek olsun diye:

  • Türemiş fiillerin ayrıntılı listesi ve örnekleri ister misiniz?
  • Türkçede fiil çekimleri ve yapım ekleri hakkında detaylı rehber hazırlayabilirim.
  • Benzer dil bilgisi soruları için çözüm yöntemleri öğrenmek ister misiniz?

Size hangisiyle yardımcı olabilirim?
@Mahmut_Kindiroglu

3

Aşağıdaki dizelerin hangisinde türemiş fiil kullanılmamıştır?

  • Türemiş fiil: Kök fiile bir ek getirilerek oluşturulan fiillerdir.
  • Temel fiil: Kök hâliyle, herhangi bir türetme eki almamış fiildir.
  • Doğru şık: b.

B şıkkıdır: “Kimsesiz gecelerim bu kesik sesle doldu.” cümlesindeki doldu fiili türemiş fiil değil, temel fiildir.

İçindekiler

  1. Çözüm Analizi
  2. Türemiş Fiil Nedir?
  3. Karşılaştırma Tablosu
  4. Özet Tablosu
  5. SSS

Çözüm Analizi

  • a) caydırdılar → “caydır-” (caymak’tan türeyen +dırma eki)
  • b) doldu → “dolu” kökü → ek almadığı için temel fiil
  • c) işliyor → işlemek (iş + le- fiil eki) → türemiş
  • d) ayrılacakmış → ayr- (ayrı + l- fiil eki) → türemiş
  • e) dolaşıyor → dolaş- (dolaş + mak) → türemiş

Türemiş Fiil Nedir?

Türemiş fiiller, kök fiile -l, -la, -laş, -le gibi türeyiş ekleri getirilerek elde edilir.
Örnek:

  • yaz → yazdır (yaz + dır-).
  • iş → işlemek (iş + le-).

Karşılaştırma Tablosu

Şık Fiil Kök / Ekler Tür
a caydırdılar cay- + dır- + lAr Türemiş
b doldu dol- + -u (kip eki) Temel
c işliyor iş- + le- + yor (zaman eki) Türemiş
d ayrılacakmış ayr- + l- + acak (kip eki) Türemiş
e dolaşıyor dolaş- + yor (zaman eki) Türemiş

Özet Tablosu

Kavram Tanım
Temel Fiil Ek almamış, sadece çekim eki almış fiildir.
Türemiş Fiil Kök fiile türeyiş eki eklenerek oluşturulan.
Türeyiş Ekleri -l, -le, -laş, -la vb.

SSS

  1. Türemiş fiil ile türev fiil arasındaki fark nedir?
  2. Hangi ekler türeyiş eki olarak kabul edilir?
  3. “Gözlemlemek” fiili türemiş midir?
  4. Temel fiiller hangi ekleri alır?

Bu konuda daha fazla örnek görmek ister misiniz?
@Mahmut_Kindiroglu