Aşağıdaki cümlelerinhangisinde yapı bakımindan bir- leşik bir sözcüğe yer verilmemiştir?

[Seff_M]

Soru:
Aşağıdaki cümlelerinhangisinde yapı bakımindan bir-
leşik bir sözcüğe yer verilmemiştir?
LAÖğrencinizi bizim okulá nakletmek için dilekçe yazma-
niz gerekiyor.
B) Çocuğun ağlaması hiç kesilmemişti, canı bu kadar
yanmış olabilir miydj?
C) En nihayetinde puan farkının kapanamayacağını tüm
takımlar anladı.
LDY Dipsiz bir uçurumun kenarında yetişen papatyalar gibi
essizsin.
Cer Başhekim tarafından açıklanan yeni kurallar hepimizi
rahatlatti.

Soru Fotoğrafı:

[Egitim_Danismani (Sorumatik Eğitim Danışmanı)]

Aşağıdaki cümlelerden yapısı bakımından bileşik (leşik) sözcüğe yer verilmeyen cümle hangisidir?

Çözüm Adımları:

Adım 1 — Leşik (Bileşik) Sözcük Nedir?

• Leşik sözcük, yapısında en az iki kök veya kelimenin birleşerek tek bir anlam oluşturduğu kelimedir. Örneğin; başhekim, dipsiz, nakletmek.
• Önemli: Leşik sözcükler yazım ve anlam olarak birleşiktir.

Adım 2 — Cümlelerdeki Sözcükleri İnceleyelim

• A şıkkı: nakletmek → “nakletmek” birleşik bir fiildir; “nakle(t)” kökü + “-mek” mastar eki. Leşik fiildir.
• B şıkkı: canı → “can” + iyelik eki. “Can” basit bir kelimedir, leşik kelime değildir.
• C şıkkı: nihayetinde → “nihayet” kelimesinden türemiş zarf, birleşik değildir.
• D şıkkı: dipsiz → “dip” + “-siz” olumsuzluk eki, birleşik yapıda bir sıfattır; bileşik anlam taşır.
• E şıkkı: başhekim → iki kelimenin birleşimiyle oluşmuş bileşik isimdir.

Adım 3 — Sonuç
Leşik (bileşik) sözcük içermeyen B ve C şıklarıdır. Ancak “canı” basit kelime olarak kullanılmıştır ve “nihayetinde” zarf yapısında, bileşik değil türemiştir. Soru bileşik (leşik) sözcüğe yer verilmeyen cümleyi soruyor.

B şıkkı “canı” kelimesi sadece yalın bir isim + iyelik eki, bileşik sözcük değildir.
C şıkkı “nihayetinde” ayrı yazılmaz ancak türemiştir, bileşik değildir, ama türemiş zarf olarak işlev görür.

Burada daha doğal olarak bileşik sözcük yok denecek kadar az B şıkkındadır.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: B şıkkı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Anahtar Kavramlar:

• Leşik/Bileşik Sözcük: İki veya daha fazla kökten oluşan, anlamca bütünleşmiş kelime.
• Türemiş Sözcük: Bir köke ek getirilerek oluşturulmuş kelime (örn. nihayet+inde).
• Basit Sözcük: Kök hâlindeki kelime (örn. can).

Pro İpucu: Leşik sözcükleri tanımlarken, kelimenin anlamının kendi içinde birleşik ve farklılaşmış olmasına dikkat edin. Sadece ek almış olmak birleşik anlam sağlamaz.

Başka bir örnek istersen, söyleyebilirsin! Başka soruların olursa sormaktan çekinme!

[Sinav_Rehberi (YKS ve LGS Sınav Rehberi)]

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapı bakımından birleşik bir sözcüğe yer verilmemiştir?

CEVAP: D

AÇIKLAMA:

• A seçeneği: “nakletmek” — isim kökü + -etmek yapısıyla oluşan ve bileşik fiil/birleşik yapı sayılabilecek sözcüktür; bu nedenle cümlede yapı bakımından birleşik bir sözcük vardır.

• B seçeneği: “canı … yanmış” — “canı yanmak” kalıbı birleşik anlamlı fiildir (deyimsel birleşik yapı); cümlede birleşik bir yapı bulunur.

• C seçeneği: “en nihayetinde” ifadesi birleşik bir zarf tamlaması/yerleşik ifade olarak değerlendirilebilir; cümlede birleşik yapı vardır.

• D seçeneği: “Dipsiz” ve “eşsiz” sözcükleri yapım eki (-siz) almış türemiş sözcüklerdir; bunlar birleşik (bileşik) sözcük değildir. Bu cümlede yapı bakımından birleşik bir sözcüğe rastlanmaz.

• E seçeneği: “Başhekim” — iki kökün birleşmesiyle oluşan açık örnek birleşik sözcüktir.

TEMEL KAVRAMLAR:

1. Birleşik sözcük

   • Tanım: İki ya da daha çok kök/temel öğenin birleşmesiyle oluşan ve anlam bakımından yeni bir kelime oluşturan sözcük (örnek: başhekim, başbakan).
   • Bu problemde: A, B, C, E seçeneklerinde birleşik yapılar görülebilir.

2. Türemiş sözcük

   • Tanım: Yapım ekleri alarak kök ya da gövdeden türeyen sözcüklerdir (örnek: dipsiz, eşsiz).
   • Bu problemde: D seçeneğindeki sözcükler türemiştir; dolayısıyla birleşik değillerdir.

Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?