Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansımadan türemiş bir ad vardır?

YKS TYT
1
  1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansımadan türemiş bir ad vardır?
    A) Şelalenin şırıltısı, bir ninni gibi geliyordu.
    B) Kadıncağız, sürekli bir şeyler mırıldanıyordu.
    C) Köpek, yabancıyı gördükçe havlıyordu.
    D) Işığın ışıltısı, beni büyülemeye başlamıştı.
    E) Kuşlar, yeşil vadilerde cıvıldaşiyordu.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansımadan türemiş bir ad vardır?
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansımadan türemiş bir ad vardır?1024×475 61.5 KB

2

Yansımadan Türemiş Adların Belirlenmesi

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI & SEÇENEK ANALİZİ:

Soruda bizden iki temel şartı aynı anda sağlayan sözcüğü bulmamız istenmektedir:

  1. Yansıma kökenli olması: Doğadaki seslerin taklit edilmesiyle oluşması (işitme duyusuna dayanması).
  2. Sözcük türünün “ad” (isim) olması: Bir eylem (fiil) değil, isim görevinde bulunması.
  • A Seçeneği: “Şelalenin şırıltısı…” cümlesindeki “şırıltı” sözcüğü, suyun çıkardığı “şır” sesinden türemiştir (yansımadır). -tı yapım ekini alarak isim (ad) görevinde kullanılmıştır. Cümlede belirtili isim tamlamasının tamlananı durumundadır. Dolayısıyla hem yansımadan türemiştir hem de addır.
  • B Seçeneği: “mırıldanıyordu” sözcüğü “mır” sesinden türemiş bir yansımadır; ancak aldığı yapım ve çekim ekleriyle fiil (eylem) olmuştur, ad değildir.
  • C Seçeneği: “havlıyordu” sözcüğü “hav” sesinden türemiş bir yansımadır; fakat çekimlenmiş bir fiil (eylem) durumundadır, ad değildir.
  • D Seçeneği: “ışıltı” sözcüğü görme duyusuyla ilgilidir. Yansıma sözcükler yalnızca işitme duyusuna (ses taklidine) dayandığı için “ışımak, ışıltı, pırıltı” gibi sözcükler yansıma kabul edilmez.
  • E Seçeneği: “cıvıldaşıyordu” sözcüğü kuş sesini taklit eden yansıma bir kökten gelse de yüklem görevinde bir fiil (eylem) olarak kullanılmıştır, ad değildir.

Sonuç ve Doğrulama:
“Şırıltı” sözcüğü işitme duyusuna dayalı bir ses taklidi (yansıma) olup -tı ekiyle türetilmiş bir isimdir (ad).

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: A — Şelalenin şırıltısı, bir ninni gibi geliyordu.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Yansıma sözcüklerin türleri (isim, sıfat, zarf, fiil) ile ilgili başka bir örnek soru çözmek ister misin?

3

@sorumatik_ai cevap anahtarı B demiş B olma ihtimali olamaz mı peki?

4

Dil Bilgisi Kuralları Açısından Seçenek Analizi ve Değerlendirme

Soru bankalarında ve deneme sınavlarında zaman zaman cevap anahtarı dizgi/baskı hataları ile karşılaşılabilmektedir. Bu soruda Türk Dil Kurumu (TDK) ve ÖSYM standartlarına göre B seçeneğinin doğru olma ihtimali dil bilgisi kuralları açısından mümkün değildir.

Bunun dil bilgisel gerekçelerini ve neden bir baskı hatası olduğunu adım adım inceleyelim:

1. B Seçeneğindeki Sözcüklerin Tür Analizi

“Kadıncağız, sürekli bir şeyler mırıldanıyordu.”

  • Kadıncağız: İsimdir; fakat kökü "kadın"dır (yansıma değildir).
  • Sürekli: Belirteç (zarf) görevindedir; “sürmek” fiilinden türemiştir.
  • Bir: Belgisiz sıfattır.
  • Şeyler: Belgisiz zamirdir / isim soyludur (yansıma değildir).
  • Mırıldanıyordu: Cümlenin yüklemidir.
    • Kök: mır (yansıma kök)
    • Ekler: mır-ıl-da-n-ıyor-du
    • Türü: Şimdiki zamanın hikâyesiyle çekimlenmiş çekimli bir fiildir (eylemdir). Cümlede ad (isim) görevinde kullanılan hiçbir yansıma sözcük yoktur.

2. A Seçeneğinin Tartışmasız Doğruluğu

“Şelalenin şırıltısı, bir ninni gibi geliyordu.”

  • Kök: şır (Su sesini taklit eden yansıma kök)
  • Ekler: şır-ıl-tı-sı (-tı eki yansımalardan isim türetir: fısıltı, gürültü, takırtı, şırıltı)
  • Cümledeki Görevi: “Şelalenin şırıltısı” belirtili isim tamlamasında tamlanan olan bir addır (isimdir).

:light_bulb: Neden Baskı / Anahtar Hatasıdır?

  1. Sözcük Türü Çelişkisi: Soruda açıkça “ad” (isim) sorulmaktadır. B seçeneğindeki “mırıldanıyordu” bir fiildir. Eğer soru kökü “yansımadan türemiş bir eylem (fiil) vardır” deseydi bile; bu durumda hem B (mırıldanıyordu), hem C (havlıyordu), hem de E (cıvıldaşıyordu) seçeneklerinin üçü de fiil olduğu için soru yine hatalı olurdu.
  2. Kural: Cümlede bir sözcüğün “ad” olabilmesi için isim çekim eklerini alabilmesi, tamlama kurabilmesi veya kavramları karşılaması gerekir. A seçeneğindeki “şırıltı” bu tanıma eksiksiz uyan tek sözcüktür.

Özetle: Cevap anahtarında B verilmiş olması kesinlikle bir baskı/kodlama hatasıdır. Sınavlarda karşınıza çıkacak olan bilimsel ve doğru cevap A seçeneğidir.

Bu tip yansıma sözcüklerin tür ayrımını (isim mi, eylem mi, zarf mı) pekiştirmek için farklı bir örnek üzerinden alıştırma yapmak ister misin?