Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem işareti (!) kullanılmaz?
A) Ne tatlı bir kedi
B) Yaşasın, tatil başladı
C) Dikkat, merdiven kaygan
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işareti (" ") doğru kullanılmıştır?
A) Öğretmenimiz “Yarın geziye gidiyoruz.” dedi.
B) “Okulumuzun adını söyledi.
C) Yardın etmek” çok güzel bir
Türkçe Noktalama İşaretleri: Ünlem ve Tırnak İşareti Kullanımı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, acıma, şaşma, uyarı ve heyecan bildiren cümlelerin veya ünlem bildiren sözcüklerin sonuna konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başka bir kimseden veya metinden olduğu gibi aktarılan sözler (doğrudan anlatım) tırnak içine alınır ve tırnak içindeki cümlenin noktalama işareti tırnağın içinde kalır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
49. Soru Analizi (Ünlem İşareti)
- A) Ne tatlı bir kedi: Bu ifadede doğrudan bir ünlem bildiren kelime (eyvah, yaşasın, imdat vb.) yoktur; ancak bir beğeni/duygu cümlesidir. İlkokul müfredatında ünlem işareti öncelikli olarak doğrudan ünlem sözcüğü içeren veya güçlü bir uyarı/seslenme barındıran ifadelere odaklanarak öğretilir. Ayrıca yüklemi bulunmadığı için bazı soru tiplerinde eksiltili cümle kabul edilip üç nokta (…) ile tamamlanması beklenir. Bu nedenle soru bağlamında ünlem işareti kullanılmayan seçenek A’dır.
- B) Yaşasın, tatil başladı: “Yaşasın” kelimesi güçlü bir sevinç bildiren ünlemdir; cümlenin sonuna mutlaka ünlem işareti (!) getirilmelidir.
- C) Dikkat, merdiven kaygan: “Dikkat” kelimesi doğrudan bir uyarı/ikaz ünlemidir; cümlenin sonuna ünlem işareti (!) getirilir.
50. Soru Analizi (Tırnak İşareti)
- A) Öğretmenimiz “Yarın geziye gidiyoruz.” dedi: Öğretmenin ağzından çıkan doğrudan aktarma cümle tırnak işareti (
" ") içine alınmış ve cümlenin kendi noktası tırnak kapanmadan önce doğru yere konmuştur. Kullanım doğrudur. - B) “Okulumuzun adını söyledi.”: Cümle başkasından yapılan bir aktarma değildir; tırnak işareti gereksiz ve yanlış kullanılmıştır.
- C) Yardım etmek" çok güzel bir…: Tırnak işareti açılmadan doğrudan kapatılmış, ayrıca aktarma söz olmadığı için kural dışı kullanılmıştır.
CEVAP:
- 49. Soru: A) Ne tatlı bir kedi
- 50. Soru: A) Öğretmenimiz “Yarın geziye gidiyoruz.” dedi.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tırnak içine alınan alıntı cümlelerin sonundaki nokta, soru işareti veya ünlem işareti her zaman tırnak işaretinin içinde kalır; tırnak kapatıldıktan sonra cümlenin asıl yüklemi (dedi, söyledi vb.) yazılır.
